Gheranda Samhita · Chapter 3

mahāmudrā nabhomudrā uḍḍīyānaṃ jalaṃdharam
mūlabandhaṃ mahābandhaṃ mahāvedhaś ca khecarī //

viparītakaraṇī yonir vajrolī śakticālanī
taḍāgī māṇḍukī mudrā śāṃbhavī pañcadhāraṇā //

aśvinī pāśinī kākī mātaṅgī ca bhujaṃginī
pañcaviṃśatimudrāś ca siddhidā iha yoginām //

mudrāṇāṃ paṭalaṃ devi kathitaṃ tava saṃnidhau
yena vijñātamātreṇa sarvasiddhiḥ prajāyate //

gopanīyaṃ prayatnena na deyaṃ yasya kasyacit
prītidaṃ yogināṃ caiva durlabhaṃ marutām api //

pāyumūlaṃ vāmagulphe saṃpīḍya dṛḍhayatnataḥ
yāmyapādaṃ prasāryātha karābhyāṃ dhṛtapadāṅguliḥ //

kaṇṭhasaṃkocanaṃ kṛtvā bhruvor madhye nirīkṣayet
pūrakair vāyuṃ saṃpūrya mahāmudrā nigadyate //

valitaṃ palitaṃ caiva jarāṃ mṛtyuṃ nivārayet
kṣayakāsaṃ gudāvartaṃ plīhājīrṇaṃ jvaraṃ tathā
nāśayet sarvarogāṃś ca mahāmudrābhisevanāt //

yatra yatra sthito yogī sarvakāryeṣu sarvadā
ūrdhvajihvaḥ sthiro bhūtvā dhārayet pavanaṃ sadā
nabhomudrā bhaved eṣā yogināṃ roganāśinī //

udare paścimaṃ tānaṃ nābher ūrdhvaṃ tu kārayet
uḍḍīnaṃ kurute yasmād aviśrāntaṃ mahākhagaḥ
uḍḍīyānaṃ tv asau bandho mṛtyumātaṃgakesarī //

samagrād bandhanād dhy etad uḍḍīyānaṃ viśiṣyate
uḍḍīyāne samabhyaste muktiḥ svābhāvikī bhavet //

kaṇṭhasaṃkocanaṃ kṛtvā cibukaṃ hṛdaye nyaset
jālaṃdhare kṛte bandhe ṣoḍaśādhārabandhanam
jālaṃdharamahāmudrā mṛtyoś ca kṣayakāriṇī //

siddhaṃ jālaṃdharaṃ bandhaṃ yogināṃ siddhidāyakam
ṣaṇmāsam abhyased yo hi sa siddho nātra saṃśayaḥ //

pārṣṇinā vāmapādasya yonim ākuñcayet tataḥ
nābhigranthiṃ merudaṇḍe saṃpīḍya yatnataḥ sudhīḥ //

meḍhraṃ dakṣiṇagulphena dṛḍhabandhaṃ samācaret
nābher ūrdhvam adhaś cāpi tānaṃ kuryāt prayatnataḥ
jarāvināśinī mudrā mūlabandho nigadyate //

saṃsārasāgaraṃ tartum abhilaṣati yaḥ pumān
virale sugupto bhūtvā mudrām etāṃ samabhyaset //

abhyāsād bandhanasyāsya marutsiddhir bhaved dhruvam
sādhayed yatnatas tarhi maunī tu vijitālasaḥ //

vāmapādasya gulphena pāyumūlaṃ nirodhayet
dakṣapādena tad gulphaṃ saṃpīḍya yatnataḥ sudhīḥ //

śanaiḥ śanaiś cālayet pārṣṇiṃ yonim ākuñcayec chanaiḥ
jālaṃdhare dhārayet prāṇaṃ mahābandho nigadyate //

mahābandhaḥ paro bandho jarāmaraṇanāśanaḥ
prasādād asya bandhasya sādhayet sarvavāñchitam //

rūpayauvanalāvaṇyaṃ nārīṇāṃ puruṣaṃ vinā
mūlabandhamahābandhau mahāvedhaṃ vinā tathā //

mahābandhaṃ samāsādya uḍḍānakumbhakaṃ caret
mahāvedhaḥ samākhyāto yogināṃ siddhidāyakaḥ //

mahābandhamūlabandhau mahāvedhasamanvitau
pratyahaṃ kurute yas tu sa yogī yogavittamaḥ //

na mṛtyuto bhayaṃ tasya na jarā tasya vidyate
gopanīyaḥ prayatnena vedho yaṃ yogipuṃgavaiḥ //

jihvādho nāḍīṃ saṃchitya rasanāṃ cālayet sadā
dohayen navanītena lauhayantreṇa karṣayet //

evaṃ nityaṃ samabhyāsāl lambikā dīrghatāṃ vrajet
yāvad gacched bhruvor madhye tadā sidhyati khecarī //

rasanāṃ tālumadhye tu śanaiḥ śanaiḥ praveśayet
kapālakuhare jihvā praviṣṭā viparītagā
bhruvor madhye gatā dṛṣṭir mudrā bhavati khecarī //

na ca mūrcchā kṣudhā tṛṣṇā naivālasyaṃ prajāyate
na ca rogo jarā mṛtyur devadehaṃ prapadyate //

na cāgnir dahate gātraṃ na śoṣayati mārutaḥ
na dehaṃ kledayanty āpo daṃśayen na bhujaṃgamaḥ //

lāvaṇyaṃ ca bhaved gātre samādhir jāyate dhruvam
kapālavaktrasaṃyoge rasanā rasam āpnuyāt //

nānāvidhisamudbhūtam ānandaṃ ca dine dine
ādau lavaṇakṣāraṃ ca tatas tiktakaṣāyakam //

navanītaṃ ghṛtaṃ kṣīraṃ dadhitakramadhūni ca
drākṣārasaṃ ca pīyūṣaṃ jāyate rasanodakam //

nābhimūle vaset sūryas tālumūle ca candramāḥ
amṛtaṃ grasate sūryas tato mṛtyuvaśo naraḥ //

ūrdhvaṃ ca yojayet sūryaṃ candraṃ ca adha ānayet
viparītakarī mudrā sarvatantreṣu gopitā //

bhūmau śiraś ca saṃsthāpya karayugmaṃ samāhitaḥ
ūrdhvapādaḥ sthiro bhūtvā viparītakarī matā //

mudreyaṃ sādhayen nityaṃ jarāṃ mṛtyuṃ ca nāśayet
sa siddhaḥ sarvalokeṣu pralaye 'pi na sīdati //

siddhāsanaṃ samāsādya karṇākṣināsikāmukham
aṅguṣṭhatarjanīmadhyā nāmādibhiś ca dhārayet //

kākībhiḥ prāṇaṃ saṃkṛṣya apāne yojayet tataḥ
ṣaṭ cakrāṇi kramād dhṛtvā huṃhaṃsamanunā sudhīḥ //

caitanyam ānayed devīṃ nidritā yā bhujaṃginī
jīvena sahitāṃ śaktiṃ samutthāpya parāmbuje //

śaktimayaṃ svayaṃ bhūtvā paraṃ śivena saṃgamam
nānāsukhaṃ vihāraṃ ca cintayet paramaṃ sukham //

śivaśaktisamāyogād ekāntaṃ bhuvi bhāvayet
ānandamānaso bhūtvā ahaṃ brahmeti saṃbhavet //

yonimudrā parā gopyā devānām api durlabhā
sakṛttadbhāvasaṃsiddhaḥ samādhisthaḥ sa eva hi //

brahmahā bhrūṇahā caiva surāpo gurutalpagaḥ
etaiḥ pāpair na lipyate yonimudrānibandhanāt //

yāni pāpāni ghorāṇi upapāpāni yāni ca
tāni sarvāṇi naśyanti yonimudrānibandhanāt
tasmād abhyasanaṃ kuryād yadi muktiṃ samicchati //

dharām avaṣṭabhya karadvayābhyām $
ūrdhvaṃ kṣipet pādayugaṃ śiraḥ khe &
śaktiprabodhāya cirajīvanāya %
vajrolimudrāṃ munayo vadanti //

ayaṃ yogo yogaśreṣṭho yogināṃ muktikāraṇam
ayaṃ hitaprado yogo yogināṃ siddhidāyakaḥ //

etad yogaprasādena bindusiddhir bhaved dhruvam
siddhe bindau mahāyatne kiṃ na sidhyati bhūtale //

bhogena mahatā yukto yadi mudrāṃ samācaret
tathāpi sakalā siddhis tasya bhavati niścitam //

mūlādhāre ātmaśaktiḥ kuṇḍalī paradevatā
śayitā bhujagākārā sārdhatrivalayānvitā //

yāvat sā nidritā dehe tāvaj jīvaḥ paśur yathā
jñānaṃ na jāyate tāvat koṭiyogaṃ samabhyaset //

udghāṭayet kavāṭaṃ ca yathā kuñcikayā haṭhāt
kuṇḍalinyāḥ prabodhena brahmadvāraṃ vibhedayet //

nābhiṃ bṛhadveṣṭanaṃ ca na ca nagnaṃ bahiḥ sthitam
gopanīyagṛhe sthitvā śakticālanam abhyaset //

vitastipramitaṃ dīrghaṃ vistāre caturaṅgulam
mṛdulaṃ dhavalaṃ sūkṣma veṣṭanāmbaralakṣaṇam
evam ambaram uktaṃ ca kaṭisūtreṇa yojayet //

bhāsmanā gātrasaṃliptaṃ siddhāsanaṃ samācaret
nāsābhyāṃ prāṇam ākṛṣya apāne yojayed balāt //

tāvad ākuñcayed guhyaṃ śanair aśvinimudrayā
yāvad gacchet suṣumṇāyāṃ vāyuḥ prakāśayed dhaṭhāt //

tāvad vāyuprabhedena kumbhikā ca bhujaṃginī
baddhaśvāsas tato bhūtvā ca ūrdhvamātraṃ prapadyate
śabdadvayaṃ phalaikaṃ tu yonimudrāṃ ca cālayet //

vinā śakticālanena yonimudrā na sidhyati
ādau cālanam abhyasya yonimudrāṃ samabhyaset //

iti te kathitaṃ caṇḍa prakāraṃ śakticālanam
gopanīyaṃ prayatnena dine dine samabhyaset //

mudreyaṃ paramā gopyā jarāmaraṇanāśinī
tasmād abhyasanaṃ kāryaṃ yogibhiḥ siddhikāṅkṣibhiḥ //

nityaṃ yo 'bhyasate yogī siddhis tasya kare sthitā
tasya vigrahasiddhiḥ syād rogāṇāṃ saṃkṣayo bhavet //

udare paścimaṃ tānaṃ kṛtvā ca taḍāgākṛti
taḍāgī sā parā mudrā jarāmṛtyuvināśinī //

mukhaṃ saṃmudritaṃ kṛtvā jihvāmūlaṃ pracālayet
śanair grased amṛtaṃ tan māṇḍukīṃ mudrikāṃ viduḥ //

valitaṃ palitaṃ naiva jāyate nityayauvanam
na keśe jāyate pāko yaḥ kuryān nitya māṇḍukīm //

netrāñjanaṃ samālokya ātmārāmaṃ nirīkṣayet
sā bhavec chāṃbhavī mudrā sarvatantreṣu gopitā //

vedaśāstrapurāṇāni sāmānyagaṇikā iva
iyaṃ tu śāṃbhavī mudrā guptā kulavadhūr iva //

sa eva ādināthaś ca sa ca nārāyaṇaḥ svayam
sa ca brahmā sṛṣṭikārī yo mudrāṃ vetti śāṃbhavīm //

satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ satyam uktaṃ maheśvara
śāṃbhavīṃ yo vijānīyāt sa ca brahma na cānyathā //

kathitā śāṃbhavī mudrā śṛṇuṣva pañcadhāraṇām
dhāraṇāni samāsādya kiṃ na sidhyati bhūtale //

anena naradehena svargeṣu gamanāgamam
manogatir bhavet tasya khecaratvaṃ na cānyathā //

yat tattvaṃ haritāladeśaracitaṃ bhaumaṃ lakārānvitaṃ $
vedāsraṃ kamalāsanena sahitaṃ kṛtvā hṛdi sthāyinam &
prāṇaṃ tatra vinīya pañcaghaṭikāś cittānvitaṃ dhārayed %
eṣā stambhakarī sadā kṣitijayaṃ kuryād adhodhāraṇā //

pārthivīdhāraṇāmudrāṃ yaḥ karoti ca nityaśaḥ
mṛtyuṃjayaḥ svayaṃ so 'pi sa siddho vicared bhuvi //

śaṅkhendupratimaṃ ca kundadhavalaṃ tattvaṃ kilālaṃ śubhaṃ $
tat pīyūṣavakārabījasahitaṃ yuktaṃ sadā viṣṇunā &
prāṇaṃ tatra vinīya pañcaghaṭikāś cittānvitaṃ dhārayed %
eṣā duḥsahatāpapāpahariṇī syād āmbhasī dhāraṇā //

āmbhasīṃ paramāṃ mudrāṃ yo jānāti sa yogavit
jale ca gabhīre ghore maraṇaṃ tasya no bhavet //

iyaṃ tu paramā mudrā gopanīyā prayatnataḥ
prakāśāt siddhihāniḥ syāt satyaṃ vacmi ca tattvataḥ //

yan nābhisthitam indra=gopasadṛśaṃ bījatrikoṇānvitaṃ $
tattvaṃ tejamayaṃ pradīptam aruṇaṃ rudreṇa yat siddhidam &
prāṇaṃ tatra vinīya pañcaghaṭikāś cittānvitaṃ dhārayed %
eṣā kālagabhīrabhītiharaṇī vaiśvānarī dhāraṇā //

pradīpte jvalite vahnau yadi patati sādhakaḥ
etanmudrāprasādena sa jīvati na mṛtyubhāk //

yad bhinnāñjanapuñjasaṃnibham idaṃ dhūmrāvabhāsaṃ paraṃ $
tattvaṃ sattvamayaṃ yakārasahitaṃ yatreśvaro devatā &
prāṇaṃ tatra vinīya pañcaghaṭikāś cittānvitaṃ dhārayed %
eṣā khe gamanaṃ karoti yamināṃ syād vāyavī dhāraṇā //

iyaṃ tu paramā mudrā jarāmṛtyuvināśinī
vāyunā mriyate nāpi khe ca gatipradāyinī //

śaṭhāya bhaktihīnāya na deyā yasya kasyacit
datte ca siddhihāniḥ syāt satyaṃ vacmi ca caṇḍa te //

yat sindhau varaśuddhavārisadṛśaṃ vyomaṃ paraṃ bhāsitaṃ $
tattvaṃ devasadāśivena sahitaṃ bījaṃ hakārānvitam &
prāṇaṃ tatra vinīya pañcaghaṭikāś cittānvitaṃ dhārayed %
eṣā mokṣakavāṭabhedanakarī tu syān nabhodhāraṇā //

ākāśīdhāraṇāṃ mudrāṃ yo vetti sa ca yogavit
na mṛtyur jāyate tasya pralaye nāvasīdati //

ākuñcayed gudadvāraṃ prakāśayet punaḥ punaḥ
sā bhaved aśvinī mudrā śaktiprabodhakāriṇī //

aśvinī paramā mudrā guhyarogavināśinī
balapuṣṭikarī caiva akālamaraṇaṃ haret //

kaṇṭhapṛṣṭe kṣipet pādau pāśavad dṛḍhabandhanam
sā eva pāśinī mudrā śaktiprabodhakāriṇī //

pāśinī mahatī mudrā balapuṣṭividhāyinī
sādhanīyā prayatnena sādhakaiḥ siddhikāṅkṣibhiḥ //

kākacañcuvad āsyena pibed vāyuṃ śanaiḥ śanaiḥ
kākī mudrā bhaved eṣā sarvarogavināśinī //

kākīmudrā parā mudrā sarvatantreṣu gopitā
asyāḥ prasādamātreṇa na rogī kākavad bhavet //

kaṇṭhamagnajale sthitvā nāsābhyāṃ jalam āharet
mukhān nirgamayet paścāt punar vaktreṇa cāharet //

nāsābhyāṃ recayet paścāt kuryād evaṃ punaḥ punaḥ
mātaṅginī parā mudrā jarāmṛtyuvināśinī //

virale nirjane deśe sthitvā caikāgramānasaḥ
kuryān mātaṅginīṃ mudrāṃ mātaṅga iva jāyate //

yatra yatra sthito yogī sukham atyantam aśnute
tasmāt sarvaprayatnena sādhayen mudrikāṃ parām //

vaktraṃ kiṃcitsuprasārya cālinaṃ galayā pibet
sā bhaved bhujagī mudrā jarāmṛtyuvināśinī //

yāvac ca udare rogam ajīrṇādi viśeṣataḥ
tat sarvaṃ nāśayed āśu yatra mudrā bhujaṃginī //

idaṃ tu mudrāpaṭalaṃ kathitaṃ caṇḍa te śubham
vallabhaṃ sarvasiddhānāṃ jarāmaraṇanāśanam //

śaṭhāya bhaktihīnāya na deyaṃ yasya kasyacit
gopanīyaṃ prayatnena durlabhaṃ marutām api //

ṛjave śāntacittāya gurubhaktiparāya ca
kulīnāya pradātavyaṃ bhogamuktipradāyakam //

mudrāṇāṃ paṭalaṃ hy etat sarvavyādhivināśanam
nityam abhyāsaśīlasya jaṭharāgnivivardhanam //

na tasya jāyate mṛtyur nāsya jarādikaṃ tathā
nāgnijalabhayaṃ tasya vāyor api kuto bhayam //

kāsaḥ śvāsaḥ plīhā kuṣṭhaṃ śleṣmarogāś ca viṃśatiḥ
mudrāṇāṃ sādhanāc caiva vinaśyanti na saṃśayaḥ //

bahunā kim ihoktena sāraṃ vacmi ca caṇḍa te
nāsti mudrāsamaṃ kiṃcit siddhidaṃ kṣitimaṇḍale //