Garuda Purana · Chapter 2.10

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde rājakṛtavṛṣotsargakriyādinirūpaṇaṃ nāma navamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 10
garuḍa uvāca /
sapiṇḍīkaraṇa jāte ābdike ca svakarmabhiḥ /
devatvaṃ vā manuṣyatvaṃ pakṣitvaṃ vāpnuyurnarāḥ

teṣāṃ vibhinnāhārāṇāṃ śrāddhaṃ vai tṛptidaṃ katham /
yadapyanyairdvijairbhuktaṃ hūyate yadi vānale

śubhāśubhātmakaiḥ pretastaddattaṃ bhujyate katham /
śrāddhasyāvaśyakatvantu āmāvāsyādiṣu śrutam

śrībhagavānuvāca /
pretānāṃ śṛṇu pakṣīndra yathā śrāddhantu tṛptidam /
devo yadapi jāto 'yaṃ manuṣyaḥ karmayogataḥ

tasyānnamamṛtaṃ bhūtvā devatve 'pyanuyāti ca /
gāndhavye bhogarūpeṇa paśutve ca tṛṇaṃ bhavet

śrāddhaṃ hi vāyurūpeṇa nāgatve 'pyanugacchati /
phalaṃ bhavati pakṣitve rākṣaseṣu tathāmiṣam

dānavatve tathā māṃsaṃ pretatverudhiraṃ tathā /
manuṣyatve 'nnapānādi bālye bhogaraso bhavet

garuḍa uvāca /
kathaṃ kavyāni dattāni havyāni ca janairiha /
gacchanti pitṛlokaṃ vā prāpakaḥ ko 'tra gadyate

mṛtānāmapi jantūnāṃ śrāddhamāpyāyanaṃ yadi /
nirvāṇasya pradīpasya tailaṃ saṃvardhayecchikhām

mṛtāśca puruṣāḥ svāmin svakarmajanitāṃ gatim /
gāhantaḥ ke kathaṃ svasya sutasya śreya āpnuyuḥ

śrībhagavānuvāca /
śruteḥ pratyakṣatastārkṣya prāmāṇyaṃ balavattaram /
śrutyā tuḥ bodhitārthasya pīyūṣatvādirūpatā

nāmagotraṃ pitṝṇāṃ vai prāpakaṃ havyakavyayoḥ /
śrāddhasya mantrāstadvattu prāpakāścaiva bhaktitaḥ

acetanāni caitāni prāpayanti kathantviti /
suparṇa nāvagantavyaṃ prāpakaṃ vacmi te 'param

agniṣvāttādayasteṣā mādhipatye vyavasthitāḥ /
kāle nyāyāgataṃ pātre vidhinā pratipāditam

annaṃ nayanti tatraite janturyatrāvatiṣṭhate /
nāma gotrañca mantrāśca dattamannaṃ nayanti te

api yoniśataṃ prāptāṃstāṃstṛptirupatiṣṭhati /
teṣāṃ lokāntarasthānāṃ vividhairnāmagotrakaiḥ

apasavyaṃ kṣitau darbhe dattāḥ piṇḍāstrayastu vai /
yānti tāṃstarpayantyevaṃ pretasthānasthitānpitṝn

aprāptayātanāsthānāḥ śreṣṭhā ye bhuvi pañcadhā /
nānārūpāstu jātā ye tiryagyonyādijātiṣu

yadāhārā bhavantyete pitaro yatra yoniṣu /
tāsutāsu tadāhāraḥ śrāddhā avatiṣṭhati

yathā goṣu pranaṣṭāsu vatso vindati mātaram /
tathānnaṃ nayate vipra janturyatrāvatiṣṭhate

pitaraḥ śrāddhamoktāro viśverdevaiḥ sadā saha /
ete śrāddhaṃ sadā bhuktvā pitṝnsantarpayantyataḥ

vasurudrāditisutāḥ pitaraḥ śrāddhadevatāḥ /
prīṇayāte manuṣyāṇāṃ pitṝñśrāddheṣu tarpitāḥ

ātmānaṃ gurviṇī garbhamapi prīṇāti vai yathā /
dohadena tathā devāḥ śrāddhaiḥ svāṃśca pitṝnnṛṇām

hṛṣyanti pitaraḥ śrutvā śrāddhakālamupasthitam /
anyonyaṃ manasā dhyātvā sampatanti manojavam

brāhmaṇaiḥ saha cāśranti pitaro hyantarikṣagāḥ /
vāyubhūtāśca tiṣṭhanti bhuktvā yānti parāṃ gatim

nimantritāstu ye viprāḥ śrāddhapūrvadineḥ khaga /
praviśya pitarasteṣu bhuktvā yānti svamālayam

śrāddhakartrā tu yadyekaḥ śrāddhe vipro nimantritaḥ /
udarasthaḥ pitā tasya vāmapārśve pitāmahaḥ

prapitāmaho dakṣiṇataḥ pṛṣṭhataḥ piṇḍabhakṣakaḥ /
śrāddhakāle yamaḥ pretānpitṝṃścāpi yamālayāt

visarjayati mānuṣye nirayasthāṃśca kāśyapa /
kṣudhārtāḥ kīrtayantaśca duṣkṛtañca svayaṅkṛtam

kāṅkṣanti putrapautrebhyaḥ pāyasaṃ madhusaṃyutam /
tasmāttāṃstatra vidhinā tarpayetpāyasena tu

garuḍa uvāca /
svāminkenāpi te dṛṣṭā āgatāḥ pitaro dvija /
lokādamuṣmādāgatya bhuñjanto bhuvi mānada

śrībhagavānuvāca /
garutmañchṛṇu vakṣyāmi yathā dṛṣṭāstu sītayā /
pitaro vipradehe vai śvaśurādyāstrayaḥ kvacit

gṛhītvā piturājñāṃ vai rāmo vanamupāgamat /
tataḥ puṣkarayātrārthaṃ rāmo 'yātsītayā saha

tīrthaṃ cāpi samāgatya śrāddhaṃ prārabdha vāṃstu saḥ /
phalaṃ pakvantu jānakyā siddhaṃ rāme niveditam

snātapriyoktavākyāttu susnātā namapālayat /
nabhomadhyagate sūrye kāle kutupa āgate

ayātā ṛḥṣayaḥ sarve ye rāmeṇa nimantritāḥ /
tānmunīnāgatāndṛṣṭvā vaidehī janakātmakā

rāmājñayānnamādāya pariveṣṭumupāgatā /
apāsarpattato dūre vipramadhye tu saṃsthitā

gulmairācchādya cātmānaṃ nigūḍhaṃ sā sthitā tadā /
ekānte tu tadā sītāṃ jñātvā rāghavanandanaḥ

vimṛśya suciraṃ kālamidaṃ kimiti satvaram /
kiñcitkvacidgatā sādhvī trapāyāḥ kāraṇena hi

kiṃ vā na bhojayanviprānsī tāmanveṣayāmyaham /
vimṛśannevamevaṃ sa svayaṃ viprānabhojayat

gateṣu dvijamukhyeṣu priyāṃ rāmo 'bravīdidam /
kathaṃ talāsu līnā tvaṃ munīndṛṣṭvā samāgatān

tatsarvaṃ mama tanvaṅgi kāraṇaṃ vada mā ciram /
evamuktā tadā bhartrā sītā sādhomukhī sthitā /
muñcantī cāśrusaṃghātaṃ rāghavaṃ vākyamabravīt

sītovāca /
śṛṇu tvaṃ nātha yaddṛṣṭamāścaryamiha yādṛśam

pitā tava mayā dṛṣṭo brāhmaṇāgre tu rāghavaḥ /
sarvābharaṇasaṃyuktodvau cānyau ca tathāvidhau

dṛṣṭvā tvatpitarañcāhamapakrāntā tavāntikāt /
valkalājinasaṃvītā kathaṃ rājñaḥ puraḥ prabho

bhavāmi ripuvīraghna satyametaduhāhṛtam /
svahastena kathaṃ deyaṃ rājñe vā bhojanaṃ mayā

dāsānāmapi ye dāsā nopabhuñjanti karhicit /
tṛṇapātre kathaṃ tasmai annaṃ dātuṃ hi śakruyām

yāhaṃ rājñā purā dṛṣṭā sarvābharaṇabhūṣitā /
sā svedamaladigdhāṅgī kathaṃ yāsyāmi bhūpatim /
apakṛṣṭāsmi tenāhaṃ trapayā raghunandana /
śrībhāgavānuvāca

iti śrutvā priyāvākyaṃ rāmo vismitamānasaḥ

āścaryamiti tajjñātvā tadā svasthānamāgamat /
sītayā pitaro dṛṣṭā yathā tatte niveditam

aparaṃ śrāddhamāhātmyaṃ kiñcicchṛṇu samāsataḥ /
amāvasyādine prāpte gṛhadvāre samāsthitāḥ

vāyubhūtāḥ pravāñchanti śrāddhaṃ pitṛgaṇā nṛṇām /
yāvadastamayaṃ bhānoḥ kṣutpipāsāsamākulāḥ

tataścāstaṃ gate sūrye nirāśā duḥ khasaṃyutāḥ /
niḥ śvasantaściraṃ yānti garhayantastu vaṃśajam

tasmācchrāddhaṃ prayatnena amāyāṃ kartumarhati /
yadi śrāddhaṃ prakurvanti putrādyāstasya bāndhavāḥ

uddhṛtā ye gayāśrāddhe brahmalokañca taiḥ saha /
bhajante kṣutpipāsā vā na teṣāṃ jāyate kvacit

tasmācchrāddhaṃ prayatnena samyakkuryādvicakṣaṇaḥ /
tasmācchrāddhaṃ caredbhaktyā śākairapi yathāvidhi

kurvīta samaye śrāddhaṃ kule kaścinna sīdati /
āyuḥ putrānyaśaḥ svargaṃ kīrtiṃ puṣṭiṃ balaṃ śriyam

paśūnsāraivyaṃ dhanaṃ dhānyaṃ prāpnuyātpitṛpūjanāt /
devakāryādapi sadā pitṛkāryaṃ viśiṣyate

devatābhyaḥ pitṝṇāṃ hi pūrvamāpyāyanaṃ śubham /
ye yajanti pitṝndevānbrāhmaṇāṃśca hutāśanam

sarvabhūtāntarātmānaṃ māmeva hi yajanti te /
smārtena vidhinā śrāddhaṃ kṛtvā svavibhavocitam

ābrāhmastambaparyantaṃ jagatprīṇāti mānavaḥ /
annaprakiraṇaṃ yattu manuṣyaiḥ kriyate bhuvi

tena tuptimupāyānti ye piśācatvamāgatāḥ /
yaccāmbuḥ snānavastrebhyo bhūmau patati khecara

tena ye tarutāṃ prāptāsteṣāṃ tṛptiḥ prajāyate /
yāni gandhāmbūni caiva patanti dharaṇītale

tena cāpyāyanaṃ teṣāṃ ye devatvamupāgatāḥ /
ye cāpi svakulādbāhyāḥ kriyāyogyā hyasaṃskṛtāḥ

vipannāste tu vikirasaṃmārjanajalāśinaḥ /
bhuktvā cācamanaṃ yacca jalaṃ yaccāhni sevitam

brāhmaṇānāṃ tathaivānyattena tṛptiṃ prayānti vai /
piśācatvamanuprāptāḥ kṛmikīṭatvameva ye

uddhṛteṣvannapiṇḍeṣu bhuvi ye cānnakāṅkṣiṇaḥ /
tairevāpyāyanaṃ teṣāṃ ye manuṣyatvamāgatāḥ

evaṃ vai kriyamāṇānāṃ teṣāṃ caiva dvijanmanām /
kaścijjalānnavikṣepaḥ śucirucchiṣṭa eva vā

tenānnena kule teṣāṃ ye vai jātyantaraṃ gatāḥ /
bhavatyāpyāyanaṃ teṣāṃ samyak śrāddhe kṛte sati

anyāyopārjitairdravyairyacchrāddhaṃ kriyate naraiḥ /
takṛpyanti tena caṇḍālāḥ pukkasādyupayoniṣu

evaṃ saṃprāpyate pakṣin yaddattamiha bāndhavaiḥ /
śrāddhaṃ kurvadbhirannāmvuśākaistṛptirhi jāyate

etatte sarvamākhyātaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi /
sadyo dehāntaraprāptirvilaṃbenāvanītale

pṛṣṭavānasi tatte 'haṃ pravakṣyāmi samāsataḥ /
sadyo vilambatañcaivobhayathāpi kalevaram

yato hi martyaḥ prāpnoti tadviśeṣañca me śṛṇu /
adhūmakajyotirivāṅguṣṭhamātraḥ pumāṃstataḥ

dehamekaṃ sadya eva vāyavīyaṃ prapadyate /
yathā nṛṇajalaukā hi paścatpādaṃ tadoddharet

sthitiragryasya pādasya yadā jātā dṛḍhā bhavet /
evaṃ dehī pūrvadehaṃ samutsṛjati taṃ yadā

bhogārthamagre syāddeho vāyavīya upasthitaḥ /
viṣayagrāhakaṃ yadvanmriyamāṇasya cendriyam

nirvyāpāraṃ tacca dehe vāyunaiva sa gacchati /
śarīraṃ yadavāpnoti taccāpyutkvamyati svayam

gṛhītvā svaṃ viniryāti jīvo garbha īvāśayāt /
utkrāmantaṃ sthitaṃ vāpi bhuñjānaṃ vā guṇānvitam

vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ /
ātivāhikamityevaṃ vāyavīyaṃ vadanti hi

evaṃ tu yātudhānānāṃ tameva ca vadanti hi /
suparṇa īdṛśo deho nṛṇāṃ bhavati piṇḍajaḥ

putrādibhiḥ kṛtāścetsyuḥ piṇḍā daśa daśāhikāḥ /
piṇḍajena tu dehena vāyujaścaikatāṃ vrajet

piṇḍajo yadi naiva syādvāyujor'hati yātanām /
dehino 'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā /
tathā dehāntaraprāptiḥ pakṣīndretyavadhāraya

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naroparāṇi /
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇānyanyāni saṃyāti navāni dehī

nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ /
na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ

vāyavīyāṃ tanuṃ yāti sadya ityuktameva te /
prāptirvilaṃbato yasya taṃ dehaṃ khalu me śṛṇu

kvacidvilaṃbato dehaṃ piṇḍajaṃ sa samāpnuyāt /
atho gato yāmyalokaṃ svīyakarmānusārataḥ

citraguptasyavākyena nirayāṇi bhunakti saḥ /
yātanāḥsamavāpyātha paśupakṣyādikīṃ tanum

yā gṛhṇāti naraḥ sā syānmohena mamatāspadam /
śubhāśubhaṃ karmaphalaṃ bhuktvā mucyate mānavaḥ

garuḍa uvāca /
tīrtvā duḥ khabhavāmbhodhiṃ bhavantaṃ kathamāpnuyāt /
bahupātakayukto 'pi tadvadasva dayānidhe

bhūyo duḥ khasya saṃsargo narasya na bhavedyathā /
brūhi śuśrūṣamāṇasya pṛcchato me ramāpate

śrīkṛṣṇa uvāca /
svesve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ /
svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu

karmavibhraṣṭakāluṣyo vāsudevānucintayā /
buddhyā viśuddhayā yukto dhṛtyātmānaṃ niyamya ca

śabdādīnviṣayāṃstyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca /
viraktasevī labdhvāśī yatavākkāyamānasaḥ

dhyānayogaparo nityaṃ vairagyaṃ samupāśritaḥ /
ahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham

vimucya nirmamaḥ śānto brahmabhūyāya kalpate /
ataḥ paraṃ nṛṇāṃ kṛtyaṃ nāsti kaśyapanandana