Garuda Purana · Chapter 1.155

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe āmlapittanidānā nāma catuḥ pañcāśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 155
dhanvantariruvāca /
vakṣye madātyayādeśca nidānaṃ munibhāṣitam /
tīkṣṇāmlarūkṣasūkṣmāmlavyavāyāsukaraṃ laghu

vikāśi viśadaṃ madyaṃ medaso 'smādviparyayaḥ /
tīkṣṇodayāśca divyuktāścittopaplavino guṇāḥ

jīvitāntāḥ prajāyante viṣeṇotkarṣavartinā /
tīkṣṇādibhirguṇairmadyaṃ māndyadīnojaso guṇān

daśabhirguṇaiḥ saṃkṣomyaṃ ceto nayati cākriyam /
ādye made dvitīye 'pi prama (mo) dāyatane sthitaḥ

durvikalpahato mūḍhaḥ sukhamityabhimucyate /
madhyamottamayoḥ sandhiṃ prāpya rājāsano madaḥ

niraṅkuśa iva vyālo na kiñcinnācarettataḥ /
iyaṃ bhūmiravācyānāṃ dauḥ śīlasyedamāspadam

eko 'yaṃ bahumārgāyāḥ durgar (ma) terdarśakaḥ param /
niśceṣṭaḥ sannavākśete tṛtīye 'tra made sthitaḥ

maraṇādapi pāpātmā gataḥ pāpatarāṃ daśām /
dharmādharmaṃ sukhaṃ duḥ khaṃ mānānarthaṃ hitāhitam

na veda śīkamohārtaṃ śoṣa (ka) mohādisaṃyutaḥ /
sonmādabhramamūrchāyāṃ sāpasmāraḥ patatyadhaḥ

nāti mādyanti balinaḥ kṛtāhārā mahāśanāḥ /
vātātpittātkaphātsarvairbhavedrogo madātyayaḥ

sāmānyalakṣaṇaṃ teṣāṃ pramoho hṛdayavyathā /
vibhedaṃ prasabhaṃ tṛṣṇā saumyo glānirjvaro 'ruciḥ

purovibandhastimiraṃ kāsaḥ śvāsaḥ prajāgaraḥ /
svedo 'timātraṃ viṣṭambhaḥ śvayathuścittavibhramaḥ

svapnenevābhibhavati na coktaśca sa bhāṣateḥ /
pittāddāhajvaraḥ svedo moho nityaṃ ca vibhramaḥ

śleṣmaṇaśchardirhṛllāso nidrā codaragauravam /
sarvaje sarvaliṅgatvaṃ jñātvā madyaṃ pibettu yaḥ

sahasā ruciraṃ cānyataradhvaṃsakaśoṣiṇau /
bhavetāṃ?mārutātkaṣṭādbhavetta sya viśeṣataḥ

dhvaṃsakaśleṣmaniṣṭhivāḥ kaṇṭhaśoṣo 'tinidratā /
śabdāsahatvaṃ taccittavikṣepo 'ṅge hi vātaruk

hṛtkaṇṭharogaḥ saṃmohaḥ śvāsatṛṣṇāvamijvarāḥ /
nivartedyastu madyebhyo jitātmā buddhipūrvakṛt

vikāraiḥ kliśyate jātu na sa śarīramānasaḥ /
rajomohahitāhārapāsya syustrayo gadāḥ

vasāsṛkkledanāvāhisrotorodhaḥ sudbhavāḥ /
madamūrchāpasaṃnyāsā yathottarabalodbhavāḥ

mado 'tra doṣaiḥ sarvaistu raktamadyaviṣairapi /
śaktyānantyādgatābhāsaścalaśchalitaveṣṭitaḥ

rūkṣaśyāmāruṇatanurmadye vātodbhave bhavet /
pittena krodhano raktapītābhaḥ kalahapriyaḥ

svapne 'sambaddhavākyādiḥ kaphāddhyānaparo hi saḥ /
sarvotthasannipātena raktastambhāṅgadūṣaṇam

pittaliṅgatvamādyena vikṛtehā svarājñatā /
visatkampotinidrā ca sarvebhyo 'bhyadhikaṃ śramaḥ

lakṣayellakṣaṇotkarṣādvātādīñchoṇitādiṣu /
aruṇaṃ nīlakṛṣṇaṃ vā sampraviśyanviśettamaḥ

śīghraṃ ca pratibudhyeta hṛtpīḍā vepathurbhramaḥ /
kāsaḥ śyāvāruṇā cchāyā mūrchāyāṃ mārutātmakaḥ

pittena raktaṃ pītaṃ vā nabhaḥ paśyanviśettamaḥ /
vibudhyeta ca sasvedo dāhatṛṣṇopapīḍitaḥ

bhinnavatpītanīlābho raktanīlākulekṣaṇaḥ /
kaphena meghasaṃkāśaṃ paśyatyākāśamāviśet

tamaścirācca budhye hṛduraḥ suprasekavān /
gurubhistimitai (rai) raṅge rājadharmāvabandhān (vat)

sarvākṛtistribhirdeṣairapasmāra ivāparaḥ /
pātayatyāśu niśceṣṭaṃ vinā bībhatsaceṣṭitaiḥ

doṣaistu madamūrchāyāṃ kṛtavegeṣu dehinām /
svayamevopaśāmyanti saṃnyāsenauṣadhairnivā

vāgdehamanasāṃ ceṣṭāmākṣipyātibalābalāḥ /
sasanyāsaṃ nipatitāḥ prāṇāghātanasaṃśrayāḥ

bhavanti tena puruṣāḥ kāṣṭhabhūtā mṛtopamāḥ /
mriyeta śīghraṃ śīghraṃ ceccikitsā na prayujyate

agādhe grāhabahule salilaugha ivārṇave /
saṃnyāse vinimajjantaṃ naramāśu nivartayet

madamānaroṣatoṣa pravṛttibhiritastataḥ /
yuktāyuktaṃ ca samaṃ yuktiṃ yuṅkte na madyena

balakāsadeśapātraṃ prakṛtisahatāmathavā vayāṃsi? /
pravibhajjyāttanurūpaṃ pibati tataḥ pibatyamṛta