ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.155

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે આમ્લપિત્તનિદાના નામ ચતુઃ પઞ્ચાશદુત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 155
ધન્વન્તરિરુવાચ ।
વક્ષ્યે મદાત્યયાદેશ્ચ નિદાનં મુનિભાષિતમ્ ।
તીક્ષ્ણામ્લરૂક્ષસૂક્ષ્મામ્લવ્યવાયાસુકરં લઘુ

વિકાશિ વિશદં મદ્યં મેદસો ઽસ્માદ્વિપર્યયઃ ।
તીક્ષ્ણોદયાશ્ચ દિવ્યુક્તાશ્ચિત્તોપપ્લવિનો ગુણાઃ

જીવિતાન્તાઃ પ્રજાયન્તે વિષેણોત્કર્ષવર્તિના ।
તીક્ષ્ણાદિભિર્ગુણૈર્મદ્યં માન્દ્યદીનોજસો ગુણાન્

દશભિર્ગુણૈઃ સંક્ષોમ્યં ચેતો નયતિ ચાક્રિયમ્ ।
આદ્યે મદે દ્વિતીયે ઽપિ પ્રમ (મો) દાયતને સ્થિતઃ

દુર્વિકલ્પહતો મૂઢઃ સુખમિત્યભિમુચ્યતે ।
મધ્યમોત્તમયોઃ સન્ધિં પ્રાપ્ય રાજાસનો મદઃ

નિરઙ્કુશ ઇવ વ્યાલો ન કિઞ્ચિન્નાચરેત્તતઃ ।
ઇયં ભૂમિરવાચ્યાનાં દૌઃ શીલસ્યેદમાસ્પદમ્

એકો ઽયં બહુમાર્ગાયાઃ દુર્ગર્ (મ) તેર્દર્શકઃ પરમ્ ।
નિશ્ચેષ્ટઃ સન્નવાક્શેતે તૃતીયે ઽત્ર મદે સ્થિતઃ

મરણાદપિ પાપાત્મા ગતઃ પાપતરાં દશામ્ ।
ધર્માધર્મં સુખં દુઃ ખં માનાનર્થં હિતાહિતમ્

ન વેદ શીકમોહાર્તં શોષ (ક) મોહાદિસંયુતઃ ।
સોન્માદભ્રમમૂર્છાયાં સાપસ્મારઃ પતત્યધઃ

નાતિ માદ્યન્તિ બલિનઃ કૃતાહારા મહાશનાઃ ।
વાતાત્પિત્તાત્કફાત્સર્વૈર્ભવેદ્રોગો મદાત્યયઃ

સામાન્યલક્ષણં તેષાં પ્રમોહો હૃદયવ્યથા ।
વિભેદં પ્રસભં તૃષ્ણા સૌમ્યો ગ્લાનિર્જ્વરો ઽરુચિઃ

પુરોવિબન્ધસ્તિમિરં કાસઃ શ્વાસઃ પ્રજાગરઃ ।
સ્વેદો ઽતિમાત્રં વિષ્ટમ્ભઃ શ્વયથુશ્ચિત્તવિભ્રમઃ

સ્વપ્નેનેવાભિભવતિ ન ચોક્તશ્ચ સ ભાષતેઃ ।
પિત્તાદ્દાહજ્વરઃ સ્વેદો મોહો નિત્યં ચ વિભ્રમઃ

શ્લેષ્મણશ્છર્દિર્હૃલ્લાસો નિદ્રા ચોદરગૌરવમ્ ।
સર્વજે સર્વલિઙ્ગત્વં જ્ઞાત્વા મદ્યં પિબેત્તુ યઃ

સહસા રુચિરં ચાન્યતરધ્વંસકશોષિણૌ ।
ભવેતાં?મારુતાત્કષ્ટાદ્ભવેત્ત સ્ય વિશેષતઃ

ધ્વંસકશ્લેષ્મનિષ્ઠિવાઃ કણ્ઠશોષો ઽતિનિદ્રતા ।
શબ્દાસહત્વં તચ્ચિત્તવિક્ષેપો ઽઙ્ગે હિ વાતરુક્

હૃત્કણ્ઠરોગઃ સંમોહઃ શ્વાસતૃષ્ણાવમિજ્વરાઃ ।
નિવર્તેદ્યસ્તુ મદ્યેભ્યો જિતાત્મા બુદ્ધિપૂર્વકૃત્

વિકારૈઃ ક્લિશ્યતે જાતુ ન સ શરીરમાનસઃ ।
રજોમોહહિતાહારપાસ્ય સ્યુસ્ત્રયો ગદાઃ

વસાસૃક્ક્લેદનાવાહિસ્રોતોરોધઃ સુદ્ભવાઃ ।
મદમૂર્છાપસંન્યાસા યથોત્તરબલોદ્ભવાઃ

મદો ઽત્ર દોષૈઃ સર્વૈસ્તુ રક્તમદ્યવિષૈરપિ ।
શક્ત્યાનન્ત્યાદ્ગતાભાસશ્ચલશ્છલિતવેષ્ટિતઃ

રૂક્ષશ્યામારુણતનુર્મદ્યે વાતોદ્ભવે ભવેત્ ।
પિત્તેન ક્રોધનો રક્તપીતાભઃ કલહપ્રિયઃ

સ્વપ્ને ઽસમ્બદ્ધવાક્યાદિઃ કફાદ્ધ્યાનપરો હિ સઃ ।
સર્વોત્થસન્નિપાતેન રક્તસ્તમ્ભાઙ્ગદૂષણમ્

પિત્તલિઙ્ગત્વમાદ્યેન વિકૃતેહા સ્વરાજ્ઞતા ।
વિસત્કમ્પોતિનિદ્રા ચ સર્વેભ્યો ઽભ્યધિકં શ્રમઃ

લક્ષયેલ્લક્ષણોત્કર્ષાદ્વાતાદીઞ્છોણિતાદિષુ ।
અરુણં નીલકૃષ્ણં વા સમ્પ્રવિશ્યન્વિશેત્તમઃ

શીઘ્રં ચ પ્રતિબુધ્યેત હૃત્પીડા વેપથુર્ભ્રમઃ ।
કાસઃ શ્યાવારુણા ચ્છાયા મૂર્છાયાં મારુતાત્મકઃ

પિત્તેન રક્તં પીતં વા નભઃ પશ્યન્વિશેત્તમઃ ।
વિબુધ્યેત ચ સસ્વેદો દાહતૃષ્ણોપપીડિતઃ

ભિન્નવત્પીતનીલાભો રક્તનીલાકુલેક્ષણઃ ।
કફેન મેઘસંકાશં પશ્યત્યાકાશમાવિશેત્

તમશ્ચિરાચ્ચ બુધ્યે હૃદુરઃ સુપ્રસેકવાન્ ।
ગુરુભિસ્તિમિતૈ (રૈ) રઙ્ગે રાજધર્માવબન્ધાન્ (વત્)

સર્વાકૃતિસ્ત્રિભિર્દેષૈરપસ્માર ઇવાપરઃ ।
પાતયત્યાશુ નિશ્ચેષ્ટં વિના બીભત્સચેષ્ટિતૈઃ

દોષૈસ્તુ મદમૂર્છાયાં કૃતવેગેષુ દેહિનામ્ ।
સ્વયમેવોપશામ્યન્તિ સંન્યાસેનૌષધૈર્નિવા

વાગ્દેહમનસાં ચેષ્ટામાક્ષિપ્યાતિબલાબલાઃ ।
સસન્યાસં નિપતિતાઃ પ્રાણાઘાતનસંશ્રયાઃ

ભવન્તિ તેન પુરુષાઃ કાષ્ઠભૂતા મૃતોપમાઃ ।
મ્રિયેત શીઘ્રં શીઘ્રં ચેચ્ચિકિત્સા ન પ્રયુજ્યતે

અગાધે ગ્રાહબહુલે સલિલૌઘ ઇવાર્ણવે ।
સંન્યાસે વિનિમજ્જન્તં નરમાશુ નિવર્તયેત્

મદમાનરોષતોષ પ્રવૃત્તિભિરિતસ્તતઃ ।
યુક્તાયુક્તં ચ સમં યુક્તિં યુઙ્ક્તે ન મદ્યેન

બલકાસદેશપાત્રં પ્રકૃતિસહતામથવા વયાંસિ? ।
પ્રવિભજ્જ્યાત્તનુરૂપં પિબતિ તતઃ પિબત્યમૃત