Garuda Purana · Chapter 1.152
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe hikrānidānā nāmaikapañcāśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 152
dhanvantariruvāca /
athāto yakṣmarogasya nidānaṃ pravadāmyaham /
anekarogānugato bahurogapurogamaḥ
rājayakṣmā kṣayaḥ śoṣo rogarāḍiti kathyate /
nakṣatrāṇāṃ dvijānāñca rājño 'bhūdyadayaṃ purā
yacca rājā ca yakṣmā ca rājayakṣmā tato mataḥ /
dehauṣadhakṣayakṛteḥ kṣayastatsambhavācca saḥ
rasādiśoṣaṇācchoṣo rogarāḍiti rājavat /
sāhasaṃ vegasaṃrodhaḥ śukraujaḥ snehasaṃkṣayaḥ
annapānavidhityāgaścatvārastasyahetavaḥ /
tairudīrṇo 'nilaḥ pittaṃ vyarthaṃ codīrya sarvataḥ
śarirasandhimāviśya tāḥ śirāḥ pratipīḍayan /
mukhāni srotasāṃ ruddhvā tathaivātivisṛjya vā
madhyamūrdhvamadhastiryagavyathāṃ sañjanayeddhṛdaḥ /
rūpaṃ bhaviṣyatastasya pratiśyāyo bhṛśaṃ jvaraḥ
praseko mukhamādhuryaṃ mārdavaṃ vahnide hayoḥ /
laulyabhāvo 'nnapānādau śucāvaśucivīkṣaṇam
makṣikātṛṇakeśādipātaḥ prāyo 'nnapānayoḥ /
hṛllāsaśchardirarucirasnāte 'pi balakṣayaḥ
pāṇyoruvakṣaḥ pādāsyakukṣyakṣṇoratiśuklatā /
bāhvoḥ pratodo jihvāyāḥ kāye baibhatsyadarśanam
strīmadyamāṃsapriyatā ghṛṇitā mūrdhaguṇṭhanam /
nakhakeśāsthivṛddhiśca svapne cābhibhavo bhavet
patanaṃ kṛkalāsāhikapiśvāpadapakṣibhiḥ /
keśāsthituṣabhasmāditarau samadhirohaṇam
śūnyānāṃ grāmadeśānāṃ darśanaṃ śuṣyato 'mbhasaḥ /
jyotirdivi davāgnīnāṃ jvalatāṃ ca mahīruhām
pīnasaśvāsakāsaṃ ca svaramūrdharujo 'ruciḥ /
ūrdhvaniḥ śvāsasaṃśoṣāvadhaśchardiśca koṣṭhage
sthite pārśve ca rugbodhe sandhisthe bhavati jvaraḥ /
rūpāṇyaikādaśaitāni jāyante rājayakṣmaṇaḥ
teṣāmupadravānvidyātkaṇṭhadhvaṃsakarī rujāḥ /
jṛmbhāṅgamardaniṣṭhīvavahnimāndyāsyapūtitā
tatra vātācchiraḥ pārśvaśūlanaṃ sāṃgamardanam /
kaṇṭharodhaḥ svarabhraṃśaḥ pittātpādāṃsapāṇiṣu
dāho 'tisāro 'sṛk chardirmukhagandho jvaro madaḥ /
kaphādarocakacchardikāsā ardhvāṃ gagauravam
prasekaḥ pīnasaḥ śvāsaḥ svarabhedo 'lpavahnitā /
doṣairmandānalatvena śothalepakapholbaṇaiḥ
srotomukheṣu ruddheṣu dhātuṣu svalpakeṣu ca /
vidāho manasaḥ sthāne bhavantyanye hyupadravāḥ
pacyate koṣṭha evānnamamlayuktai rasairyutam /
prāyo 'sya kṣayabhāgānāṃ naivānnaṃ cāṅgapuṣṭaye
raso hyasya na raktāya māṃsāya kurute tu tat /
upaṣṭabdhaḥ samantācca kevalaṃ vartate kṣayī
liṅgeṣvalpeṣvatikṣīṇaṃ vyādhau ṣaṭkaraṇakṣayam /
varjayetsādhayedeva sarveṣvapi tato 'nyathā
doṣairvyastaiḥ samastaiśca kṣayātsarvasya medasaḥ /
svarabhedo bhavettasya kṣāmo rūkṣaścalaḥ svaraḥ
śukavarṇābhakaṇṭhatvaṃ snigdhoṣṇopaśamo 'nilāt /
pittāttālugale dāhaḥ śoṣo bhavati santatam
limpanniva kaphaiḥ kaṇṭhaṃ mukhaṃ ghuraghurāyate /
svayaṃ viruddhaiḥ sarvaistu sarvāliṅgaiḥ kṣayo bhavet
dhūmāyatīva cātyarthamudeti śleṣmalakṣaṇam /
kṛcchrasādhyāḥ kṣayāścātra sarvairalpañca varjayet
Original text: Garuḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0