Garuda Purana · Chapter 1.111
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhadṛ nītisāre daśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 111
sūta uvāca /
pārthivasya tu vakṣyāmi bhṛtyānāñcaiva lakṣaṇam /
sarvāṇi hi mahīpālaḥ samyaṅnityaṃ parīkṣayet
rājyaṃ pālayate nityaṃ satyadharmaparāyaṇaḥ /
nirjitya parasainyāni kṣitaṃ dharmeṇa pālayet
puṣpātpuṣpaṃ vicinvīta mūlacchedaṃ na kārayet /
mālākāra ivāraṇye na yathāṅgārakārakaḥ
dogdhāraḥ kṣīrabhuñjānā vikṛtaṃ tanna bhuñjate /
pararāṣṭraṃ mahīpālairbhoktavyaṃ na ca dūṣayet
nodhaśchindyāttu yo dhenvāḥ kṣārārtho labhate payaḥ /
evaṃ rāṣṭraṃ prayogeṇa pīḍyamānaṃ na vardhate
tasmātsarvaprayatnena pṛthivīmanupālayen /
pālakasya bhavedbhūmiḥ kīrtirāyuryaśo balam
ābhyarcya viṣṇuṃ dharmātmā gobrāhmaṇahite rataḥ /
prajāḥ pālayituṃ śaktaḥ pārthivo vijitendriyaḥ
aiśvaryamadhruvaṃ prāpya rājā dharme matiñcaret /
kṣaṇena vibhavo naśyennātmāyattaṃ dhanādikam
satyaṃ manoramāḥ kāmāḥ satyaṃ ramyā vibhūtayaḥ /
kintu vai vanitāpāṅgabhaṅgilolaṃ hi jīvitam
vyāghrīva tiṣṭhati jarā paritarjayantī rogāśca śatrava iva prabhavanti gātre /
āyuḥ paristravati bhinnaghaṭādivāmbho loko na cātmahitamācaratīha kaścit
niḥ śaṅkaṃ kiṃ manuṣyāḥ kuruta parahitaṃ yuktamagre hitaṃ yanmodadhvaṃ kāminībhirmadanaśarahatā mandamandātidṛṣṭyā /
mā pāpaṃ saṃkurudhvaṃ dvijahariparamāḥ saṃbhajadhvaṃ sadaiva āyurniḥ śeṣameti skhalati jalaghaṭībhūtamṛtyucchalena
mātṛvatparadāreṣu paradravyeṣu loṣṭavat /
ātmavat sarvabhūteṣu yaḥ paśyati sa paṇḍitaḥ
etadarthaṃ hi viprendrā rājyamicchanti bhūbhṛtaḥ /
yadeṣāṃ sarvakāryeṣu vaco na pratihanyate
etadarthaṃ hi kurvanti rājāno dhanasañcayam /
rakṣayitvā tu cātmānaṃ yaddhanaṃ taddvijātaye
oṅkāraśabdo viprāṇāṃ yena rāṣṭraṃ pravardhate /
sa rājā vardhate yogādvyādhibhiśca na badhyate
asamarthāśca kurvanti munayo dravyasañcayam /
kiṃ punastu mahīpālaḥ putravatpālayanprajāḥ
yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ /
yasyārthāḥ sa mumāṃllāke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ
tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca /
te cārthavantaṃ punarāśrayanti hyartho hi loke puruṣasya bandhuḥ
andhā hi rājā bhavati yastu sāstravivarjitaḥ /
andhaḥ paśyati cāreṇa śāstrahīno na paśyati
yasya putrāśca bhṛtyāśca mantriṇaśca purohitāḥ /
indriyāṇi prasuptāni tasya rājyaṃ ciraṃ na hi
yenārjitāstrayo 'pyo 'pyete putrā bhṛtyāśca bāndhavāḥ /
jitā tena samaṃ bhūpaiścaturabdhirvasundharā
laṅghayecchāstrayuktāni hetuyuktāni yāni ca /
sahi naśyati vai rājā iha loke paratra ca
manastāpaṃ na kurvīta āpadaṃ prāpya pārthivaḥ /
samabuddhiḥ prasannātmā prasannātmā sukhaduḥkhe samo bhavet
dhīrāḥ kaṣṭamanuprāpya na bhavanti viṣādinaḥ /
praviśya vadanaṃ rāhoḥ kiṃ nodati punaḥ śaśī
dhigdhik śarīrasukhalālitamānaveṣu mā khedayeddhanakṛśaṃ hi śarīrameva /
saddārakā hyadhanapāṇḍusutāḥ śrutā hi duḥkhaṃ vihāya punareva sukhaṃ prapannāḥ
gandharvavidyāmālokya vādyaṃ ca gaṇikāgaṇān /
dhanurvedārthaśāstrāṇi loke rakṣecca bhūpatiḥ
kāraṇena vinā bhṛtye yastu kupyati pārthivaḥ /
sa gṛhṇāti viṣonmādaṃ kṛṣṇasarpavisarjitam
cāpalādvārayeddṛṣṭiṃ mithyāvākyañca vārayet /
mānave śrotriye caiva bhṛtyavarge sadaiva hi
līlāṃ karoti yo rājā bhṛtyasvajanagarvitaḥ /
śāsane sarvadā kṣipraṃ ripubhiḥ paribhūyate
huṅkāre bhṛkuṭīṃ naiva sadā kurvīta pārthivaḥ /
vinā doṣeṇa yo bhṛtyānrājādhamaṇa śāsti ca /
līlāsukhāni bhogyāni tyajediha mahīpatiḥ
sukhapravṛttaiḥ sādhyantai śatravo vigrahe sthitaiḥ
udyogaḥ sāhasaṃdhairyaṃ buddhiḥ śaktiḥ parākramaḥ /
ṣaḍvidho yasya utsāhastasya devo 'pi śaṅkate
udyogena kṛte kārye siddharyasya na vidyate /
daivaṃ tasya pramāṇaṃ hi kartavyaṃ pauruṣaṃ sadā
Original text: Garuḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0