Garuda Purana · Chapter 1.112
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhadṛ nītisāre ekādaśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 112
sūta uvāca /
bhṛtyā bahuvidhā jñeyā uttamādhamamadhyamāḥ /
niyoktavyā yathārheṣu trividheṣveva karmasu
bhṛtye parikṣaṇaṃ vakṣye yasyayasya hi yo guṇaḥ /
tamimaṃ saṃpravakṣyāmi ye yathākathitaṃ kila
yathā caturbhiḥ kanakaṃ parīkṣyate nigharṣaṇacchedanatāpatāḍanaiḥ /
tathā caturbhirbhṛtakaṃ parīkṣayedvatena śīlena kalena karmaṇā
kulaśīlaguṇopetaḥ satyadharmaparāyaṇaḥ /
rūpavānsuprasannaśca kośādhyakṣo vidhīyate
mūlyarūpaparīkṣākṛdbhave dratnaparīkṣakaḥ /
balābalaparijñātā senādhyakṣo vidhīyate
iṅgitākāratattvajño balavān priyadarśanaḥ /
apramādī pramāthī ca pratīhāraḥ sa ucyate
medhāvī vākpaṭuḥ prājñaḥ satyavādī jitendriyaḥ /
sarvaśāstrasamālokī hyeṣa sādhuḥ sa lekhakaḥ
buddhimānmatimāṃścaiva paracittopalakṣakaḥ /
krūro yathoktavādī ca eṣa dūto vidhīyate
samastasmṛtiśāstrajñaḥ paṇḍito 'tha jitendriyaḥ /
śauryavīryaguṇopeto dharmādhyakṣo vidhīyate
pitṛpaitāmaho dakṣaḥ śāstrajñaḥ satyavācakaḥ /
śuciśca kaṭhinaścaiva sūpakāraḥ sa ucyate
āyurvedakṛtābhyāsaḥ sarveṣāṃ priyadarśanaḥ /
āyuḥ śīlaguṇopeto vaidya eva vidhīyate
vedavedāṅgatattvajño japahamaparāyaṇaḥ /
āśīrvādaparo nityameṣa rājapurohita
lekhakaḥ pāṭhakaścaiva gaṇakaḥ pratirodhakaḥ /
ālasyayuktaścaidrājā karma saṃvarjayetsadā
dvijihvamudvegakaraṃ krūramekāntadāruṇam /
khalasyāheśca vadanamapakārāya kevalam
durjanaḥ parihartavyo vidyayālaṅkṛto 'pisan /
maṇinā bhūṣitaḥ sarpaḥ kimasau na bhayaṅkaraḥ
akāraṇaviṣkṛtakopadhāriṇaḥ khalādbhayaṃ kasya na nāma jāyate /
viṣaṃ mahāherviṣamasya durvacaḥ saduḥ sahaṃ sannipatetsadā mukhe
tulyārthaṃ tulyasāmarthyaṃ marmajñaṃ vyavasāyinam /
ardharājyaharaṃ bhṛtyaṃ yo hanyātsa na hanyate
śūratvayuktā mṛdumandavākyā jitendriyāḥ satyaparākramāśca /
prāgeva paścādviparī tarupā ye te tu bhṛtyā na hitā bhavanti
nirālasyāḥ susantuṣṭāḥ pratibodhakāḥ /
sukhaduḥ khasamā dhīrā bhṛtyā lokeṣu durlabhāḥ
kṣāntistayavihīnaśca krūrabuddhiśca nindakaḥ /
dāmbhikaḥ kapaṭī caiva śaṭhaśca spṛhayānvitaḥ /
aśakto bhayabhītaśca rājñā tyaktavya eva saḥ
susandhānāni cāstrāṇi śastrāṇi vividhāni ca /
durge praveśitavyāni tataḥ śatruṃ nipātayet
ṣaṇmāsamatha varṣaṃ vā sandhiṃ kuryānnarādhipaḥ /
paśyansañcitamātmānaṃ punaḥ śatruṃ nipātayet
mūrkhānniyojayedyastu trayo 'pyete mahīpateḥ /
ayaśaścārthanāśaśca narake caiva pātanam
yatkiñcitkurute karma śubhaṃ vā yādi vāśubham /
tena sma vardhate rājā sūkṣmato bhṛtyakāryataḥ
tasmādbhūmīśvaraḥ prājñaṃ dharmakāmārthasādhane /
niyoja yeddhisatataṃ gobrāhmaṇahitāya vai
Original text: Garuḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0