Scripture Library

Ganesha Purana · Chapter 2.86.90

2.86.90.1

adhyāya ८६ prāraṃbha :-
ka uvāca /
tato'syāṃkātsutaṃ gaurī namaskṛtya samādade /
ājñāṃ gṛhītvā prāyātsvaṃ mandiraṃ bhṛśaharṣitā

2.86.90.2

so'pyanujñāṃ tato gṛhya śivaṃ natvāśramaṃ yayau /
tato gaurī cakārāsya sumuhurte śubhe dine

2.86.90.3

gautamādīnsamāhūya brāhmaṇānupaveśya ca/
dvijebhyo namayā cakre sā praṇamya svayaṃ ca tān

2.86.90.4

sarve devagaṇāstatra nānopāyanaprāṇayaḥ /
āyayustaṃ gaṇāścāpi gandharvāpsarasastathā

2.86.90.5

uvāca gaurī tānviprānupaveśanamasya ha /
vicāryaṃ sarvamunibhiḥ kurvantu dvijapuṃgavāḥ

2.86.90.6

ta ūcurmunayaḥ sarve guruvārastrayodaśī/
pauṣṇaṃ nakṣatramadyāsti tasmātkāryo mahotsavaḥ

2.86.90.7

tato gṛtsamadaḥ śīghraṃ nānāratnacayaṃ bhuvi /
nidhāya ca cakārāśu catuṣkaṃ ratnanirmitam

2.86.90.8

gaṇeśapūjanaṃ kṛtvā puṇyāhavācanaṃ tathā/
divyavastrāvṛte tasminnupaveśya śivā sutam

2.86.90.9

nīrājayāmāsa ca taṃ pativatstrībhirādarāt /
ratnaprabhājālagataṃ nānālaṃkāradīpitam

2.86.90.2.86.10

upāyanāni te sarve śivābhyāṃ tatsutāya ca /
vādyatsu divyavādyeṣu pradadurbhaktitatparāḥ

2.86.90.11

sā'pūjayattato viprānratnavastrādikāṃcanaiḥ /
āśīrvādākṣatāṃstasmiṃścikṣepa sakalārpitān

2.86.90.12

bhavāni pūjayāmāsa munipatnīḥ sakanyakāḥ /
tā ūcurgirije dhanyā tvadanyā nāsti kutracita

2.86.90.13

etādṛśaḥ suto vāpi sarvalakṣaṇamaṇḍitaḥ /
ka uvāca /
evaṃ vadatsu sarveṣu strījaneṣu mahākhalaḥ

2.86.90.14

vyomāsuro vyomakarṇo nānāmāyāviśāradaḥ /
na bale sadṛśastasya ko'pi tribhuvane'bhavat

2.86.90.15

sa tu dvāristhitaṃ cūtaṃ nānāśākhāsamanvitam /
abhedyaṃ vāraṇaśataiḥ kalpāntamārutairapi

2.86.90.16

praviveśa tadā vyomo māyayā sa tadantaram /
yathā dṛṣṭivaśādbhūtaṃ viśate duṣṭaceṣṭite

2.86.90.17

dolayāmāsa taṃ vṛkṣaṃ kalpānte māruto yathā /
drumapātabhayātsarve munayaśca samāgatāḥ

2.86.90.18

bhītāḥ procurvinā vāyuṃ kampate kiṃ mahādrumaḥ /
tāvatkaṭakaṭāśabdaṃ śuśruvurvṛkṣasaṃbhavam

2.86.90.19

striyo gaṇāśca sarve te cakrire tu palāyanam /
vismṛtya bālakaṃ bhrāntā girijāpi palāyitā

2.86.90.2.86.20

etasminnantare vṛkṣo nipapātārbhake tadā /
hastābhyāṃ nihatastena śatacūrṇo'patadbhuvi

2.86.90.21

yathā ghananipātena kramukaṃ dṛṣadi sthitam /
bhramanti sma tadā vyomni tacchākhāḥ pallavānvitāḥ

2.86.90.22

ṛṣīṇāmāśramāḥ kecidbhagnāḥ śākhānipātataḥ /
palāyite jane petuḥ kāścicchākhāḥ sapallavāḥ

2.86.90.23

tato vyomāsuro duṣṭo gatāsurnipapāta ha /
vyādāyāsyaṃ vamanraktaṃ śatadhā tena so'bhavat

2.86.90.24

āyayuste tataḥ sarve striyasya bālakaṃ tadā /
dadṛśuste yathāpūrvamupaviṣṭaṃ nirākulama

2.86.90.25

sumerūniścalaṃ svasthaṃ tataḥ sarve visismire /
paṃcamāsena bālena mahābalaparākramaḥ

2.86.90.26

līlayā hastato daityaḥ sa vṛkṣaḥ śatadhā kṛtaḥ /
hāhākāraravā gauro dhāvati sma nijaṃ sutama

2.86.90.27

munayastāmathocuste hatadaityaḥ sutastavaḥ /
sā dadarśa tato bālaṃ himavatparvatopapama

2.86.90.28

utthāya kaṭideśe taṃ dhṛtvā stanyaṃ dadau mudā /
marīcivākyaṃ sasmāra praśaśaṃsa maheśvaram

2.86.90.29

yamīśvaro'vati sadā taṃ hantuṃ yaḥ samīhate /
sa eva vilayaṃ yāti pataṃga iva dīpagaḥ

2.86.90.2.86.30

munayo yoṣitaḥ sarvā yayuḥ svaṃ svaṃ niveśanam /
tato gaṇā yayuḥ kecidakṣataṃ vīkṣya tatsutam

2.86.90.31

ūcurdhanyatarā mātā rakṣitaste suto'surāt /
duṣṭā eva layaṃ yānti sādhurna kvāpi sīdati

2.86.90.32

tataḥ sā śarkarāṃ tebhyo dattvājñāṃ pradadau śivā /
sarvābhyaśca tato yātā dṛṣṭā tena nijaṃ gṛham

2.86.90.86

ya idaṃ śaṇuyātpuṇyamākhyānaṃ bhaktimānnaraḥ /
na sa bādhāṃ labhetkvāpi sarvatranirbhayo bhavet ३३ (३८३०)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe bhūmyupaveśavarṇanaṃ nāma ṣaḍaśītitamo'dhyāyaḥ

2.86.90.1

adhyāya ८७ prāraṃbha :-
ka uvāca /
vyomāsurasya bhaginī tasya duḥkhena duḥkhitā/
niśāmukhe darśadine samutpannā kṣudhāturā

2.86.90.2

bhakṣayāmāsa mahiṣāñśatasaṃkhyānmahābalān /
karālakeśī lamboṣṭhī tālanāsā darīmukhā

2.86.90.3

haladantā kūpanetrā śrotāvaraṇasaṃyutā /
dīrghastanī mahāghorā bhūmispṛkvacakā khalā

2.86.90.4

dīrghabāhurnimnanābhirgodheva karkaśā tvaci /
nāma cakrustadā lokāḥ śatamāhiṣa bhakṣaṇāt

2.86.90.5

anvarthaṃ bhāvaduṣṭāyāḥ sphuṭaṃ tu śatamāhiṣā/
sā yayau bandhuhantāraṃ hantuṃ bandhupriyaṃkarī

2.86.90.6

kamanīyatarā bhūtvā sarvāvayavasundarā /
nānālaṃkārasaṃyuktā gaurā ṣoḍaśavārṣikī

2.86.90.7

kṛtvā ṣoḍaśaśṛṃgārānmohayantī kaṭākṣataḥ /
sā yayau duṣṭabhāvena girijālayamuttamam

2.86.90.8

praṇanāma śivāṃ cādau provāca paramādarāt/
dhanyā'haṃ kṛtakṛtyā'haṃ prāptā'hamīpsitaṃ phalam

2.86.90.9

yatastvaṃ sarvajananī sarvadevamayī śubhā /
sarvadhyeyā sarvasiddhiḥ sarvakāraṇakāraṇam

2.86.90.2.87.10

jaganmohanadakṣā tvaṃ puṇyena dṛṣṭimāgatā /
ka uvāca /
śrutvā vācaṃ tadīyāṃ sā provāca girijā tu tām

2.86.90.11

uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te saṃtuṣṭā'haṃ tavekṣaṇāt /
kasyāsi kuta āyāsi kimarthaṃ ca varāṃgane

2.86.90.12

kāmaṃ te pūrayiṣyāmi vada satyaṃ mamāgrataḥ /
sovāca /
ahaṃ ciraṃ viyogārtā śaraṇaṃ tvāmupāgatā

2.86.90.13

śrutaṃ syādamarāvatyā nāyako'suravarjitaḥ /
sa līnaḥ kvāpi girije sarve devagaṇā api

2.86.90.14

tvaṃ tu bhāgyavatī devi na viyogo harasya te /
sahyaṃ bhavetsarvaduḥkhamasahyaṃ tu viyogajam

2.86.90.15

pārvatyuvāca /
bālo'yaṃ mama subhage haniṣyati khalānbalāt /
mocayiṣyati devānsa kālaḥ kaścitpratīkṣyatām

2.86.90.16

etadarthaṃ guṇeśena dhṛto deho mamālaye /
bhūbhārottāraṇārthāya munīnāṃ pālanāya ca

2.86.90.17

ka uvāca /
ityuktvā pūjayāmāsa pādakṣālanapūrvakam /
sakhībhiḥ kuṃkumādyaiśca bhojayāmāsa sādaram

2.86.90.18

sāpi bhuktvā śivātalpe suṣvāpovāca tatsakhīḥ /
girijābālakaṃ sakhya ānayantu mamāntikam

2.86.90.19

viśvastāḥ sarvasakhyāstā dadurbālaṃ tu tatkare/
lālayāmāsa sā snehānmukhacumbanavalganaiḥ

2.86.90.2.87.20

tajjighāṃsāṃ sa vijñāya sarvajñaḥ sa śivātmajaḥ /
rākṣasīmiti niścitya hastābhyāṃ śrotrayoradhāt

2.86.90.21

nāsikāṃ ca tato bhāraṃ mahāparvatasannibham /
tadaṃgaṃ pātayāmāsa sā ca śvāsanirodhataḥ

2.86.90.22

vihvalā paricikṣepa pādāghātāśiśau bhṛśam /
muṃca muṃceti bhāṣantī kautukaṃ draṣṭumāgatām

2.86.90.23

kathaṃ haṃsi striyaṃ duṣṭa tvanāgaskāṃ śivāsamām /
ka uvāca /
tadākraṃdanamākarṇya sakhībhiḥ saha pārvatī

2.86.90.24

āgatā mocituṃ putraṃ nāśakattamuvāca sā /
na mārayāśu muṃcaināṃ śakrasya mahiṣīṃ priyām

2.86.90.25

śrutvā mātṛvaco bālo dūre cikṣepa tāṃ tadā/
papātopari vyājena kṣaṇātso'bhyudatiṣṭhata

2.86.90.26

tatkarṇanāsikāhasto dṛṣṭaḥ sāsṛkasravo'pi ca /
tadaṃghrighātātsā prāṇāṃstatyāja kṣaṇamātrataḥ

2.86.90.27

gatāsuṃ tāṃ śuśocātha pārvatī snehanirbharā/
uvāca capalo bālo duryaśo jitavānaham

2.86.90.28

śrutvā śacī hatāmindraḥ kiṃ vāgatya kariṣyati /
dadarśa purato gatvā rākṣasīṃ tāṃ śivā'śivām

2.86.90.29

daśayojanavistīrṇāṃ kṣatabhūbhūruhāṃ tadā /
tatyāja śokaṃ jahṛṣe praśaśaṃsa nijaṃ sutam

2.86.90.2.87.30

ādāya sutamavyaṃgaṃ pārvatī mandiraṃ yayau /
vismāpayatyasau bālā śaṃkitā bālapauruṣam

2.86.90.31

vismayaṃ pauruṣe tasya samapadyata pārvatī /
tatsakhyāccchinnakarṇāṃ tāṃ chinnanāsāṃ vyalokayan

2.86.90.32

kathāmasyā lāghavaṃ ca kathamasya balaṃ śiśo: /
ahasanprāvadannityaṃ dattvā tālaṃ parasparam

2.86.90.33

tatastāṃ rākṣasīṃ dūrāccikṣipuḥ pramathāstadā /
ariṣṭe vihate gaurī dadau dānāni bhaktitaḥ

2.86.90.34

tatastu saptame māse pravṛtte nidrite jane /
tamasā sarvato vyāpte daśadigmaṇḍale'khile

2.86.90.35

niśīthe'raṇyapaśuṣu ruvatsu dardureṣu ca /
paryaṃke parisuptāyāṃ pārvatyāṃ divyasaṃstare

2.86.90.36

sakhījane nidrite ca sevakānāṃ gaṇe tathā /
etasminnantare duṣṭo nāmnā yaḥ kamaṭhāsuraḥ

2.86.90.37

ācchādayatsvadehena śivā prāṃgaṇamadbhutam /
yasya sparśena sahasā śīryaṃte vajrasaṃhati

2.86.90.38

atiśītalagātraḥ sa pārvaṇaścandramā iva /
udite tu divānāthe tatpṛṣṭhe vicaraṃjanāḥ

2.86.90.39

kecitsnātvā sthitā japtuṃ kecinnidrāṃ pracakrire /
skhalitvā patitāḥ kecidatikomaladehataḥ

2.86.90.2.87.40

siṣicurbālikā vāri gomayairaṃgamālikāḥ /
cakrustato bahiryātā sabālā girijā tadā

2.86.90.41

āsvāpayatsutaṃ gaurī mahārhāstaraṇe'tra sā /
sakhīstatra ca saṃsthāpya yayau sā sevituṃ śivam

2.86.90.42

evaṃ jñātvā'sau kamaṭhaḥ svasya pṛṣṭhamacālayat /
bhūmikampaḥ kathamiha kiṃ vāriṣṭaṃ bhaviṣyati

2.86.90.43

ityabruvansthitāstatra gaṇāścakitamānasāḥ /
nidritāḥ pratibuddhāste ki jātamiti cābruvan

2.86.90.44

tadaiva tena bālena sarvajñena vivarttitā/
udaraṃ tasya pṛṣṭhe tu nyadhāyi dharṣatā bhṛśam

2.86.90.45

caturdaśabhuvanajaṃ bhāraṃ nidadhatā'tra ca /
niruddhaśvāsavāyuḥ so'gāṃni svāni vyacālayat

2.86.90.46

asravadraktamatulamasya dehāttathāvidhāt /
uḍḍānaṃ kartumārebhe nāśakatkamaṭhastataḥ

2.86.90.47

tato gaṇā yayuḥ sarve ye tatrāsansukhoṣitāḥ/
kimariṣṭaṃ samutpannaṃ muhurbhūścalate nu kim

2.86.90.48

sakhyaśca bālikāḥ sarvāḥ pārvatīṃ sevituṃ yayuḥ /
uttiṣṭha mātarbālaste nītaḥ syādvā mṛto'pi vā

2.86.90.49

tvarayā pārvatī yātā dhāvamānā bahiḥ sutam /
dadarśa niścalaṃ gaurī sotthāpayitumudyatā

2.86.90.2.87.50

bhūgolabhārasadṛśaṃ matvā tasthau vimānasā /
tato mamarda sahasā bālastaṃ sa mamāra ca

2.86.90.51

tataḥ sā dadṛśe daityaṃ daśayojanamāyatam /
prasāritamukhaṃ kūrmaṃ vamantaṃ rudhiraṃ bahu

2.86.90.52

cūrṇayāmāsa sahasā''śramānnānāvidhāndumān /
tataḥ sā bālamādāya stanapānaṃ dadau mudā

2.86.90.53

na jñāyate'surāṇāṃ hi nānāmāyāṃ prakurvatām /
trilocanaprasādena punarlabdhaḥ tuto mayā

2.86.90.54

yataḥ kṛtāntādbalavānnihataḥ kamaṭhāsuraḥ /
sakhyaśca tadgaṇāḥ prāpuḥ papracchuḥ kṣemamarbhake

2.86.90.55

kṣemamityeva tāngaurī nijagāda mudānvitā /
tato gaṇāḥ khaṇḍaśastaṃ kṛtvā dūrataraṃ jahuḥ

2.86.90.56

vavarṣuḥ puṣpavarṣāṇi tasmindevagaṇāstadā /
ya idaṃ paramākhyānaṃ śṛṇuyācchrāvayettathā

2.86.90.87

sarvāriṣṭavinirmuktaḥ sarvānkāmānavāpnuyāt ५७ (३८८७)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe kamaṭhāsuravadho nāma saptāśītitamo'dhyāyaḥ

2.86.90.1

adhyāya ८८ prāraṃbha :-
vyāsa uvāca /
adbhutāni caritrāṇi śrutāni tvanmukhāmbujāt /
brahmannaghaughahārīṇi guṇeśena kṛtāni vai

2.86.90.2

tathāpi śrotumicchā no nāpaiti sarvavittama /
ato bālasya caritaṃ punarme brūhi sādaram

2.86.90.3

brahmovāca /
śṛṇuṣvāvahito brahmanguṇeśasya kathāṃ punaḥ /
srutirasya ca pāpānāṃ saṃhartrī dharmamokṣadām

2.86.90.4

aṣṭame māsi madhyāhnaṃ grīṣmartau girijā kila /
ūṣmaṇā pīḍitāṃ gehe sā yayau puṣpavāṭikām

2.86.90.5

aśokāścandanā yatra panasāsrabibhītakāḥ /
mālatīcampakājātīciṃciṇīpicumandakāḥ

2.86.90.6

pārijātakavṛkṣāśca ghanacchāyāsamanvitāḥ /
ramyaṃ śītajalaṃ cāru saraḥ kamalamaṇḍitam

2.86.90.7

tatra maṃcakavarye sā sakhyānīte śubhāstare /
suṣvāpa girijā bālayuktā niḥśaṃkacetasā

2.86.90.8

sakhībhyāṃ vījitā bālavyaṃjanenāśmamuṣṭinā /
suṣuptimagamadyāvattāvaddaityo mahābalaḥ

2.86.90.9

talpāsura itikhyāto vāyurūpo'viśattataḥ/
maṃcakāntargataḥ so'tha teja sākaṃ yayau divam

2.86.90.2.88.10

tasya śabdena saṃtraste te sakhyau patite bhuvi /
ākrandaṃ paramaṃ cakre paryaṃkasthā tadā śivā

2.86.90.11

vyomasthā paryadevatsā dhāva dhāveti śaṃkara /
kiṃ mayā vikṛtaṃ deva kimarthaṃ māmupekṣase

2.86.90.12

ayaṃ daityo'tibalavānvyomākramya pradhāvati /
parahastagatāṃ kāntāṃ śaktaḥ kathamupekṣase

2.86.90.13

asya putrasya yogena nānāduḥkhamabhūnmama /
asmāddaityānmṛtirme kiṃ saputrāyā vinirmitā

2.86.90.14

ayameva na jātaścetkathaṃ bandhanamāpnuyām /
ka uvāca /
evāmākrandanaṃ śrutvā umābālo mahāmanāḥ

2.86.90.15

tadā muhurjagarjāsau ghanavadgarjayandiśaḥ /
cakampe dharaṇī tena sasamudravanākarā

2.86.90.16

tāmadraṣṭrvā tu śocatsu gaṇeṣu pramathādiṣu/
pādāghātena bālo'tha maṃcakaṃ samatāḍayat

2.86.90.17

bibhyurbhūtāni sahasā śatadhevābhavannabhaḥ /
maṃcakaḥ khaṇḍaśastena bhūtvā nipatito bhuvi

2.86.90.18

tatastalpāsuro dṛśyo jāto bālo dadhāra tam /
hastenaikena jananīṃ dadhārāsau svalīlayā

2.86.90.19

ghanamuktaṃ toyabinduṃ cañcveva cātakaḥ kṣaṇāt /
skandhārūḍhāṃ tu tāṃ kṛtvā śikhāṃ vāmena tasya ca

2.86.90.2.88.20

tatastatyāja bhūdeśe taṃ bālaḥ sahasā balāt /
padmāsanaṃ daityadehe kṛtvā yogīva tasthivān

2.86.90.21

sa bhūmau patito dūrānmardito balavattaram /
prāṇāṃstatyāja daityo'tha vamannāsyādasṛgmuhuḥ

2.86.90.22

sa tu dṛṣṭo janairdaitya ekaviṃśatiyojanaḥ /
cūrṇayanvṛkṣapāṣāṇānāśramāṃ śaraṇānyapi

2.86.90.23

tato dṛṣṭo bālako'sau gaṇaḥ sakhijanairapi /
ūcuste gauri bālo'yaṃ ramate kuśalī balī

2.86.90.24

sā tu bhrāṃtyaiva nājānādgaganaṃ dharaṇīṃ śiśum /
munayastāmathocuste sāvadhānamanā sati

2.86.90.25

bhava daityo hatastena dhṛtvā rūpaṃ mahattaram /
unmīlya nayane paśya punarbālaṃ śivaṃ śubham

2.86.90.26

ka uvāca /
tadvākyātpratibuddhā sā'paśyaddaityaṃ ca bālakam /
gauryuvāca /
viparītaṃ mayā dṛṣṭaṃ mūḍho bālena vā katham

2.86.90.27

hato'nena mahādaitya ekaviṃśatiyojanaḥ /
mātṝṇāmṛṇamuttīrṇo bālo me jīvitapradaḥ

2.86.90.28

ityuktvā bālamādāya kārayāmāsa śāntikam /
dattvā dānāni ca dadau stanapānaṃ śiśorapi

2.86.90.29

dṛṣṭvā te kautukaṃ tasya praśaśaṃsurmudānvitaḥ /
etasminnantare ghoraṃ cakre śabdaṃ mahāsuraḥ

2.86.90.2.88.30

dundubheḥ sadṛśaṃ so'pi khyāto dundubhināmataḥ /
yasya pāṇitalāghātāddharā cūrṇatvamāgatā

2.86.90.31

ācchādito dinamaṇirdehena gaganaspṛśā /
gaṇabālasvarūpeṇa gaurībālaṃ juhāva saḥ

2.86.90.32

ita ehi ramāvo'dya so'pi yātastadeva tam /
svāṃkaṃ kṛtvā tu taṃ bālaṃ hālāhalaphalaṃ dadau

2.86.90.33

addhyaddhīti phalaṃ bālaṃ śīghramityabravīcca saḥ /
dūradeśātsamānītaṃ janmamṛtyujarāpaham

2.86.90.34

sa tu jānanduṣṭabhāvaṃ phalaṃ tajjagṛhe tataḥ /
abhakṣayadayācatsa phalāntaramabhīḥ punaḥ

2.86.90.35

ka uvāca /
amṛtaṃ viṣatāṃ yāti viṣaṃ tattāṃ śivecchayā/
dhṛtvā vakṣaḥ sthalaṃ tasya tatkṣaṇādudatiṣṭhata

2.86.90.36

tajjānunornyasya pādau karābhyāṃ jagṛhe śikhām /
parābhyāṃ śmaśruṇī gṛhya dolayāmāsa līlayā

2.86.90.37

nanarta jānubhāge'sya bhūmaṇḍalabharānvitaḥ /
sa pīḍita uvācātha jānubhāgādavātara

2.86.90.38

tava bhāreṇa nṛtyena mama deho'tipīḍitaḥ/
muṃca muṃca gamiṣyāmi svālayaṃ girijāsuta

2.86.90.39

ka uvāca /
evaṃ saṃprārthitastena na mocayati bālakaḥ /
udatiṣṭhadbalāddaityo bhagnadehastu pūrvataḥ

2.86.90.2.88.40

balāccakarṣa bālo'pi mūrdhānamasya tatkṣaṇāt /
kaṇṭhanālāttacchiro'pi bālahastagataṃ babhau

2.86.90.41

rudhirāktā mahī sarvā tatkṣaṇaṃ samapadyata /
śiraḥkamalahasto'sau khelate girijāsutaḥ

2.86.90.42

śoṇitena viliptāṃge gaṇā mātre nyavedayana /
sā gatvā paśyati smātha putraṃ dṛṣṭavā tathāvidham

2.86.90.43

tacchiro dūrataḥ kṣiptvā vastreṇa ca mamārja tam /
snāpayitvā svayaṃ snātvā dadau stanyaṃ tadā mudā

2.86.90.44

tataḥ sakhyo gaṇāścāpuḥ papracchuḥ kṣamamabhakam /
sovāca paramaṃ kṣema bālake śivabhaktita:

2.86.90.45

marīcirakṣaṇāccāpi kuśalaṃ mama bālake /
tataste taṃ nirāsurvai dūrato duṣṭadānavam

2.86.90.88

tato harṣayutā jagmurgaṇāḥ sakhyo nijaṃ gṛham /
pārvatī harṣasaṃyuktā sabālā prāviśadgṛhama ४६ (३९३३)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe maṃcakāsuravadho nāmāṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ

2.86.90.1

adhyāya ८९ prāraṃbha :-
ka uvāca /
tatastu daśame māse trimuhūrtāgate ravau /
kiṃcicca riṃgamāṇo'sau ramate ca śivāsutaḥ

2.86.90.2

pādābhyāṃ cālayankvāpi gūḍhaṃ gūḍhaṃ ca bhāṣate /
luṇṭhate nartate cāpi rodanaṃ kurute ca tāma

2.86.90.3

dṛṣṭvā śivāṃ ca sahasā pṛṣṭhalagno vrajatyapi /
dṛṣṭvā tathāvidhaṃ bālaṃ jahṛṣe pārvatī tadā

2.86.90.4

etasminnantare dṛṣṭo daitya ājagarābhidhaḥ /
vamadagnikaṇāndṛṣṭyā vajrāsāratanurdṛḍhaḥ

2.86.90.5

lalajjihvo dīrghadeho grasanniva mahāgirim /
upaviṣṭo drumatale dve jihve lālayanmuhuḥ

2.86.90.6

taṃ bālo bālabhāvena riṃgītvā vidadhāra ha /
sa nināya ca śīghramāsyāntaḥ saha tena ca

2.86.90.7

antaḥpraviṣṭe oṣṭhau sa nyamīlayata vāyubhuk /
nāpaśyadaṃgaṇe bālaṃ gaurī vihvalamānasā

2.86.90.8

atra kīḍansthito bālaḥ kena nīto hato nu vā /
śuśoca paramārtāsau tatāḍa mastakaṃ nijam

2.86.90.9

tāvadgaṇairniṣiddhā sā mā mātarvimanā bhava /
bālaprabhāvo vijñātaḥ śataśo balatattaraḥ

2.86.90.2.89.10

bālastadudaragato vavṛdhe ca nirudhya ca /
śvāsaṃ tasya tu daityasya pucchānta sopyacālayat

2.86.90.11

prāṇavāyustu netrābhyāṃ rudhireṇa viniryayau /
vidārya dehamasyāsau bahiryāto'mbikāsutaḥ

2.86.90.12

cikrīḍa rudhirārdrāṃgaḥ kiṃ nu puṣpitakiṃśukaḥ /
tato gaṇāstaṃ nirīkṣya lihantaṃ svāṃguliṃ śiśum

2.86.90.13

uccairūcurgirisutāmayaṃ bālo vinirgataḥ /
asyāsyānmārayitvā taṃ daityamājagaraṃ khalam

2.86.90.14

ka uvāca /
tadvadhānannaraṃ bālamādāya satvaraṃ śivā /
snāpayāmāsa sahasā lālayitvā stanaṃ dadau

2.86.90.15

kva gato'si kṣaṇo bāla tvāṃ vinābdatvamāgataḥ /
tato dadarśājagaraṃ vistīrṇaṃ śatayojanam

2.86.90.16

bhayānakamukhaṃ duṣṭaṃ vamantaṃ rudhiraṃ bahu /
patitaṃ vṛkṣajālāni pātayitvā gṛhāṇi ca

2.86.90.17

gauryuvāca /
asminsthale kiyanto nu bhaveyurdaityarākṣasāḥ /
kiyanto nidhanaṃ prāptā asya bālasya vikramāt

2.86.90.18

tatastaṃ cikṣipuḥ sarve gaṇā dūre mahāsuram /
tatastvekādaśe māse dvāradeśe śivā yayau

2.86.90.19

sakhībhiḥ paśyatī bālakautukāni bahūnyapi /
kasyacidvadanaṃ bālaścumbate cumbayatyapi

2.86.90.2.89.20

ācchādate cakṣuṣī ca kasyacitpṛṣṭhagaḥ svayam /
pibate māturanyasyāḥ stanyaṃ gatvā balādasau

2.86.90.21

mukhamācchādya vastreṇa bibhīṣayati cāparān /
mukhaṃ keśānnāsikāṃ ca karṣate bhūṣaṇānyapi

2.86.90.22

vadate skhalitāṃ vāṇīṃ paraṃdṛṣṭvā svakānyapi /
etasminnantare duṣṭo dānavaḥ śalabhāsuraḥ

2.86.90.23

brahmādīnāmagamyo'sau parvataskandhamaṇḍalaḥ /
vyomasphoṭimahāmūrdhā nīlavarṇo yathā ghanaḥ

2.86.90.24

japākusumanayano meghaspṛkśṛṃgamaṇḍalaḥ /
bālāntikamupāyāto grasanniva jagattrayam

2.86.90.25

taṃ dhartuṃ bālako yāti yatra yatra sa gacchati /
evaṃ tau suciraṃ kālaṃ bhramataḥ sma mahājavau

2.86.90.26

tataḥ śrānto'bhavadbālo ruṣā'dhāvattadantikam /
dadhāra sahasā daityaṃ śalabhaṃ balavattarama

2.86.90.27

sapakṣau sphālayāmāsa śyeno hastagato yathā /
bādhate caraṇāghātaistaṃ bālaṃ śalabhāsuraḥ

2.86.90.28

prasārya nayane krūre paśyatī sma tadā śiśuma /
mumuce taṃ tadā bālo dadhāra ca punaḥpunaḥ

2.86.90.29

darśayāmāsa jananīṃ dharāpṛṣṭhe vyapothayat /
śivovāca dayāviṣṭā taṃ bālaṃ krūramānasam

2.86.90.2.89.30

jīvaghāto na kartavyo muṃcainaṃ prāṇinaṃ śiśo/
balātpunaḥ śilāpṛṣṭhe haṭhāccikṣepa bālakaḥ

2.86.90.31

sa tadā śatadhā jāto nipapāta ca bhūtale /
garjayangaganaṃ vṛkṣānpātayangṛhatoraṇāna

2.86.90.32

vamanraktaṃ bahu mukhāddaśayojanavistṛtaḥ /
cūrṇayannāśramānvṛkṣāṃstato mātā nināya tam

2.86.90.33

bālaṃ saṃsthāpayāmāsa prādātstanyaṃ ca bhojanam /
sakhyo nirīkṣya taṃ bālaṃ mṛtaṃ daityaṃ tathāvidham

2.86.90.34

sādhu sādhviti tāḥ procustāṃ ca parvatakanyakām /
gṛhaṃ viveśa girijā tāśca sakhyo mudānvitāḥ

2.86.90.89

cikṣipurdūrato daityaṃ tadājñāvaśagā gaṇāḥ /
mumucuḥ puṣpavarṣāṇi bālaṃ devagaṇāstadā ३५ (३९६८)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe śalabhāsuravadho nāmaikonanavatitamo'dhyāyaḥ

2.86.90.1

adhyāya ९० prāraṃbha :-
ka uvāca /
tato dvādaśamāse tu girijā sutamadbhutam /
upaviṣṭālibhiḥ sārdhamaṃke kṛtvā svalaṃkṛtam

2.86.90.2

koṭisūryanibhaṃ koṭibhūṣaṇaiśca virājitam /
tatastasyā mahānāsīdutsavo nṛtyadarśane

2.86.90.3

bālakānāṃ harasyātha jñātvā vāṃchāṃ śiśustadā /
thethītheyīti śabdena nanarta girijāsutaḥ

2.86.90.4

śrutvā tadīyaṃ taṃ śabdaṃ haro nartitumāgataḥ /
śivaṃ nṛtyantamālokya nanarta śrīvaro'pi ca

2.86.90.5

tata indrādayo devāstava nartitumāgatāḥ /
sa yathā nartate bālaste'pi nṛtyanti tādṛśam

2.86.90.6

darśayanti tathā bhāvaṃ sa yathā darśayatyapi /
manuṣyāḥ paśavo vṛkṣā yakṣarākṣasapannagāḥ

2.86.90.7

munayo manavo bhūpā bhuvanāni caturdaśa /
ekaviṃśatisvargasthāḥ sacetanamacetanam

2.86.90.8

bālaprabhāvānnanṛte bālacchandena bhūtalam /
munipatnyo devapatnyo nanṛturgirikanyayā

2.86.90.9

nūpurāṇāṃ siṃcitena kṣudraghanṭāraveṇa ca /
pādāghātasya śabdena diśo vidiśa eva ca

2.86.90.2.90.10

gaganaṃ parvatā āsannādayuktāstadā mune /
cakampe dharaṇī śeṣo raviścandraśca tārakāḥ

2.86.90.11

tato nṛtyasyātiśayaṃ jñātvā gaurī nyaṣedhayat /
na cakre bālako vākyaṃ yadā gaurīsamīritam

2.86.90.12

nūpurākhyo mahādaityo mahākṛṣṇatanurdṛḍha /
pātālacaraṇo vyomasaṃsparśidṛḍhamastakaḥ

2.86.90.13

nūpurāntargato duṣṭaḥ sūkṣmarūpaḥ śiśorasau /
sa bālastaṃ babandhāśu māyayā balavattaram

2.86.90.14

śṛṅkhalābhiścaturdantaṃ yathā madacyutaṃ gajam /
aṃke jagrāha taṃ bālaṃ punarevādrikanyakā

2.86.90.15

tadbhāreṇa pipīḍātha bhūbhāreṇa samena sā/
uvāca vacasā gaurī kathaṃ gurutaro bhavān

2.86.90.16

idānīmeva jāto'si tasmāduttara me'ṅataḥ /
mama prāṇā gamiṣyanti tava bhāreṇa bālaka

2.86.90.17

ka uvāca /
śrutvā māturvaco bālaḥ pīḍitā sā bhṛśaṃ tadā /
uttatāra balādaṃkādudhāvāṅri yugaṃ śiśuḥ

2.86.90.18

tato nisṛtya daityo'sau vyomni babhrāma pakṣivat /
tamasā'vyāpi bhūḥ sarvā tena saṃchādite ravau

2.86.90.19

so'kasmānnipapātorvyā śatadhā cābhavatkhalaḥ /
tataste munayo devāḥ paramānandanirvṛtāḥ

2.86.90.2.90.20

tuṣṭuvurbālarūpaṃ taṃ paramātmānamavyayam /
devarṣaya ūcuḥ /
na jānīmo vayaṃ deva rūpāṇi tava yanmahaḥ

2.86.90.21

līlāmāyāśca vividhā daityadānavanāśikāḥ /
caraṇāttyājito daityo ravimaṇḍalalopakaḥ

2.86.90.22

bhramitvā vyomani bhṛśaṃ patitaḥ śatadhā'bhavat /
saṃhṛtya jīvasaṃghātānvṛkṣānāśramaparvatān

2.86.90.23

tava nṛtyaṃ tato vīkṣya sarve nṛtyaṃ pracakrire /
ka uvāca /
tataste pupujuḥ sarve taṃ bālaṃ viśvarūpiṇam /
nṛtyotsave nivṛtte tu gautamādīnvisṛjya sā

2.86.90.24

pārvatī bālamādāya lālayitvā stanaṃ dadau/
striya sarvā visṛjyātha viveśa nijamandiram

2.86.90.25

tataḥ punaḥ kadācitsa munibālaiḥ samanvitaḥ /
gṛhādbahiḥ krīḍanārthaṃ yayau cikrīḍa līlayā

2.86.90.26

mallayuddhaṃ ca te cakurdvandvaśo'nekadhā bahu /
pātayāmāsurāgṛhya śikhāyāṃ te parasparam

2.86.90.27

jaghnuḥ śiraḥ śirobhiśca jānubhirjānunī tathā /
kūrparaṃ kūrpareṇaiva caraṇaṃ caraṇena ca

2.86.90.28

ruruhuḥ pṛṣṭhabhāgaṃ te skandhabhāgaṃ parasparam /
lattāprahārānnirjaghnurudare mastake'pi ca

2.86.90.29

kecicca pupujurbālaṃ gandhapuṣpākṣatādibhiḥ /
kecinnītvāśramapadaṃ bhojayāmāsurandhasā

2.86.90.2.90.30

namaścakruḥ padayugaṃ kecinmālāṃ daduḥ śubhām /
aviputrasvarūpeṇa daityaḥ sindhupraṇoditaḥ

2.86.90.31

yaṃ dṛṣṭvā bhayamabhyeti daṇḍapāṇirbhayānakaḥ /
svabalena jaghānārīṃstīkṣṇadhāranakho balī

2.86.90.32

birudaṃ bāhudeśe sa jitvā sarvānbabandha ha /
viśālākṣo bṛhacchṛṅago mahāgotravidāraṇaḥ

2.86.90.33

pucchāghātena jīvānāṃ yaścakre nāśanaṃ khalaḥ /
unmūlayāmāsa drumāñśṛṅgāghātena pataṃtān

2.86.90.34

pṛṣṭhalagno manuṣyāṇāṃ balānmārayate balī /
sa yayau pārvatībālaṃ hantukāmo mahāsuraḥ

2.86.90.35

pṛṣṭhato dhāvayitvā sa yāvanmārayate tu tam /
dadhāra śṛṅgayorbālo hastābhyāṃ tāvadeva hi

2.86.90.36

ruroha ca sa tatpṛṣṭhe hayapṛṣṭhe yathā'rbhakaḥ /
tato munisutāḥ kecitpucchaṃ dhṛtvā vyakarṣayan

2.86.90.37

keciddaṇḍaiśca laguḍairnijaghnurdaityapuṃgavam /
so'vamatya tu tāñjaghne pucchāntena sa satvaram

2.86.90.38

nipetuste tadā bhūmau pucchāghātena pīḍitāḥ /
dṛṣṭvā tasya balaṃ bālo'vataracca dadhāra tam

2.86.90.39

āsphālayattadā pṛṣṭhaṃ bhrāmayitvā ciraṃ tu tam /
sahasradhā viśīrṇāṃgo mamāra sahasā'suraḥ

2.86.90.2.90.40

antyaśabdena tasyātha bibhāya bhuvanatrayam /
vamanraktaṃ bahu mukhātprasārya vikṛtaṃ mukham

2.86.90.41

tato bālā munīnāṃ te'kathayannacalodbhavām /
anena nidhanaṃ nīta avijeyo mahāsuraiḥ

2.86.90.42

nihantuṃ naḥ samāyātaḥ krīḍatā balaśālinā/
ka uvāca /
ambā nirīkṣya nihataṃ mahādaityaṃ sutaṃ ca tam

2.86.90.43

āścaryaṃ paramaṃ kṛtvā nināya nijamandiram /
dadhyodanaṃ bhrāmayitvā bālopari jalena ha

2.86.90.44

tatyāja dūrato gehātstanapānaṃ tato dadau /
tāni khaṇḍāni daityasya tatyajurdūrato gaṇāḥ

2.86.90.45

munayo munipatnyaśca munibālāḥ striyo'pi ca /
praśaśaṃsuḥ sutaṃ gauryā devāḥ puṣpāṇi tatyajuḥ

2.86.90.90

āśiṣo'pi dadurviprā nṛtyante smāpsarogaṇāḥ ४६ (४०१४)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe'vijayavadho nāma navatitamo'dhyāyaḥ

Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0