Scripture Library

Ganesha Purana · Chapter 2.81.85

2.81.85.1

adhyāya ८१ prāraṃbhaḥ-
ka uvāca/
tataḥsā pārvatī hṛṣṭā sakhījanamagānnijam/
vṛttāntaṃ sarvamācakhyau hṛṣṭarūpo'pi so'bhavat

2.81.85.2

tatatprabhṛti sā devī guṇeśamānasā'bhavat/
paśyati smānyabālaṃ sā guṇeśo'yaṃ bhavediti

2.81.85.3

gṛhītuṃ dhāvati tadā tanmātrā sā niṣidhyate /
na kvāpi viśramaṃ yāti guṇeśadhyānatatparā

2.81.85.4

tannāma japate nityaṃ tanmayaṃ lokate jagat /
papraccha ca sakhīḥ sarvā guṇeśo yāsyate kadā

2.81.85.5

pitrā me kathitaṃ pūrvaṃ vratamīśāptaye śubham /
pārthivasya gaṇeśasya pūjanaṃ ca yathāvidhi

2.81.85.6

tena vrataprabhāveṇa prāptā'smi śaṃkaraṃ priyam /
punastadācariṣyāmi guṇeśaprāptaye'dhunā

2.81.85.7

tato bhādracaturthyāṃ sā kṛtvā mūrtiṃ mudānvitā /
upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pupūja ca gajānanīm

2.81.85.8

ṣaḍbhirdhyānādikaḥ paṃcāmṛtavastrairanekaśaḥ /
yajñopavītagaṃdhaiśca dhūpadīpairyathāvidhi

2.81.85.9

nānāpuṣpaiśca naivedyairnānāvidhaphalairapi /
tāmbūlairārdrapūgaiśca lavaṃgādisamanvitaiḥ

2.81.85.2.81.10

dūrvābhiśca śamīpatrairdakṣiṇābhiranekaśaḥ /
ārārtikyairvicitraiśca mantrapuṣpaiḥ stavairapi

2.81.85.11

pradakṣiṇāprārthanābhirbrāhmaṇānāṃ ca pūjanaiḥ /
parituṣṭā mūrtirasau pārthivī cetanāmagāt

2.81.85.12

tadaiva prabhayā tasyāḥ koṭisūryaprabhā jitā /
kalpānalārcirvijitā'nantacandraprabhā hṛtā

2.81.85.13

hatanetraprabhā gaurī mūrchitā patitā bhuvi /
muhūrtātsāvadhānā sā provāca jagadīśvaram

2.81.85.14

kiṃ mayā vikṛtaṃ devapūjanena ca tarkaye/
abhicāro'thavā kena prayukto'yaṃ na vedmi tam

2.81.85.15

kathaṃ me viphalo yatno jāto deva kṛpānidhe /
ka uvāca /
śrutvetthaṃ vacanaṃ tasyāḥ saumyatejā abhūtprabhuḥ

2.81.85.16

sā tadaivābhavaddhṛṣṭā bālaṃ vīkṣya purogatam /
asaṃkhyavaktranayanamasaṃkhyāṃghriśirodharam

2.81.85.17

asaṃkhyamukuṭaṃ sūryacandrāgnilocanaṃ vibhum /
muktāmaṇimayīṃ mālāṃ bibhrantaṃ dīptimatparam

2.81.85.18

anekāyudhahastaṃ ca sarvāvayavasundaram /
dṛṣṭvā tu pārvatī rūpaṃ pavitraṃ paramādbhutam

2.81.85.19

atarkayaccetasā sā nimīlya nayane śubhe /
kampamānāṃgā yaṣṭiḥ sā kartavyaṃ nābhyapadyata

2.81.85.2.81.20

cintitaṃ kiṃ mayā dṛṣṭamariṣṭamadbhutaṃ nu kim /
unmīlya nayane'paśyaddivyadṛṣṭirdharātmajā

2.81.85.21

tāvacchivopadiṣṭaṃ tadavedīcca jagāda ca /
pārvatyuvāca /
asyaiva māyayā bhrāntā na jānāmi vibhuṃ prabhum

2.81.85.22

papraccha taṃ tataḥ kastvaṃ kuta āgamanaṃ tava /
kimarcha tvaṃ guṇeśaścedbhavitāsi vadasva mām

2.81.85.23

ka uvāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā'vadatsa puruṣo mahān /
svanena nādayansarvā diśo vidiśa eva ca

2.81.85.24

deva uvāca /
yaṃ dhyāyasi divārātrāvanuṣṭhānavatī śubhe /
so'haṃ guṇeśaste gehe'vatīrṇaḥ paramaḥ pumān

2.81.85.25

parātparataro yasmādavadaṃ tvā varārthinīm/
yāsye te putratāṃ devi yatkṛtyaṃ me śṛṇuṣva tat

2.81.85.26

ubhayoḥ sevanaṃ kāryaṃ sindhudaityavināśanam /
amarāṇāṃ padaprātiṃ kṛtvā yāsye nijaṃ padaṃ

2.81.85.27

ka uvāca/
pītvā vākyāmṛtaṃ tasya prītā sā girijātmajā/
uvāceha paraṃ bhāgyaṃ paramaṃ me tapaḥphalam

2.81.85.28

nāyako'nantakoṭīnāṃ brahmāṇḍānāṃ vibhurmayā /
dṛṣṭaścidānandaghano yasmātsṛṣṭamanekaśaḥ

2.81.85.29

paṃcabhūtāni brahmeśahariścandrendra bhāskarāḥ/
nakṣatrāṇi ca gandharvā yakṣā munigaṇā drumāḥ

2.81.85.2.81.30

śailāḥ pakṣigaṇāḥ sarve bhuvanāni caturdaśa /
sthāvaraṃ jaṃgamaṃ yasmātsacetanamacetanam

2.81.85.31

sa tvaṃ mama kumāratvaṃ prāpto'sīti viḍambanam /
atha tvāṃ prārthayedeva prākṛto bhava sāmpratam

2.81.85.32

yena te lālanaṃ kuryāṃ sevanaṃ paramādarāt/ ka uvāca /
yāvadvadati saivaṃ tu dadarśa puratastu tam

2.81.85.33

ṣaḍbhujaṃ candrasubhagaṃ locanatrayabhūṣitam /
sunāsa subhru vadanaṃ sthūlavakṣasamīśvaram

2.81.85.34

dhvajāṃkuśordhvarekhābjacihnitaṃ pādapaṃkajam /
koṭisphaṭikasaṃkāśaṃ koṭicandraprabhaṃ vibhum

2.81.85.35

hematārānibhānkeśāndadhantaṃ bālarūpiṇam /
kurvantaṃ prathamaṃ śabdaṃ kampayantaṃ vasundharām

2.81.85.36

janāḥ sthānāni maryādāṃ tatyajustasya śabdataḥ /
nīrasā vṛkṣanicayāḥ sapallavacayāstadā

2.81.85.37

jātā gāvo bahukṣīrāstrailokyaṃ jahṛṣe punaḥ /
devadundubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭirathāpatat

2.81.85.38

dṛṣṭvā bālaṃ tu girijā hastābhyāṃ jagṛhe mudā/
snāpayāmāsa payasā taptena snehabhāvataḥ

2.81.85.81

prasnutau pāyayāmāsa stanau paramaharṣitā/
śivo'pi jahṛṣe tena śiśunā parameṇa ha ३९ (३५९४)
iti śrī gaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe gaṇeśāvirbhāvonāmaikāśītitamo'dhyāyaḥ

2.81.85.1

adhyāya ८२ prāraṃbha :-
ka uvāca /
tataḥ śivagaṇāḥ śambhuṃ vṛttāntaṃ taṃ nyavedayan /
āścaryaṃ paramaṃ devaṃ śivā putrasamanvitā

2.81.85.2

jātā putrāvalokārthaṃ tato yāhi nijaṃ sthalam /
evaṃ gaṇavacaḥ śrutvā tutoṣa girijāpatiḥ

2.81.85.3

āgatya vīkṣya taṃ bālamadbhutaṃ śaśisannibham /
sphaṭikādrinibhaṃ kundadhavalaṃ kañjalocanam

2.81.85.4

āścaryaṃ paramaṃ lebhe provāca ca vacastadā /
śiva uvāca /
nāyaṃ bālo'nādisiddho jarājanmavivajitaḥ

2.81.85.5

līlāvigrahavāneṣa svaprakāśo guṇātigaḥ /
śuddhasattvamayaḥ sarvajīveśo bhuvaneśvaraḥ

2.81.85.6

munidhyeyo'khilādhāro brahmabhūto'khilapradaḥ /
ka uvāca /
evamuktvā karābhyāṃ sa bālamādatta śaṃkaraḥ

2.81.85.7

lālayitvā hṛdi sthāpya sarvahṛtstho'pi yaḥ sadā /
punarūce ca girijāṃ śivo'śivaharo vibhuḥ

2.81.85.8

paramātmā guṇātītaḥ putratāṃ te samāgataḥ /
parānuṣṭhānato devi sākṣāddṛṣṭo vibhustvayā

2.81.85.9

ka uvāca /
tato viprānsamāhūya pūjayitvā gaṇādhipam /
puṇyāhaṃ vācayitvā ca mātṛpūjanapūrvakam

2.81.85.2.82.10

kṛtvā'bhyudayikaṃ śrāddhaṃ prāśayitvā ghṛtaṃ madhu /
abhimantrya śiśuṃ bhūmiṃ girijā taṃ stanaṃ dadau

2.81.85.11

gautamādīnpūjayitvā dadau dānānyanekaśaḥ /
tataste tadanujñātā nāma procurmaharṣayaḥ

2.81.85.12

ayaṃ te bālatāṃ yāto'nādisiddho'khileśvaraḥ/
nirmātā sarvalokānāṃ carācaragurorguruḥ

2.81.85.13

māyāvī vedavedāntāgocaro madhyage ravau/
avatīrṇaḥ sumuharte kīrtimāviṣkariṣyati

2.81.85.14

bhādraśuklacaturthyāṃ tu śaśivāre ca vāyume /
siṃhalagne paccaśubhagrahayukte'bhavatsutaḥ

2.81.85.15

śrīmānparākramayuto'dbhutakarmā mahābalaḥ /
bhaviṣyati ca lokānāṃ bhaktānāmatisaukhyadaḥ

2.81.85.16

ekādaśadine śambho kuru nāmāsya sundaram /
ka uvāca /
evamuktvā gatāḥ sarve munayo nijamandiram

2.81.85.17

haro bālaṃ vinikṣipya girijāśayane śubhe /
visṛjya lokānakhilānbahirāyānmudānvitaḥ

2.81.85.18

tataḥ śeṣo yayau tatra phaṇācchāyāmathākarot /
nīrajaskāṃ dharāṃ cakrurmeghāstatra sukho vavau

2.81.85.19

māruto mālatīgandho nanṛtuścāpsarogaṇāḥ /
jagurgandharvasaṅaghāśca tuṣṭuvuścāraṇā vibhum

2.81.85.2.82.20

tato munigaṇāḥ sarve mṛnmūrti cakruruttamām /
maṇḍapaṃ śobhanaṃ kṛtvā kadalīpuṣpamaṇḍitam

2.81.85.21

pupūjuḥ parayā bhaktyā padmāsanagatā mudā /
guṇeśeti guṇeśeti jepuḥ sarve nirantaram

2.81.85.22

ahorātroṣitāḥ sarve rātrau ca jāgarānvitāḥ /
yathāśakti dvijānbhojya cakruste pāraṇaṃ dvijāḥ

2.81.85.23

evaṃ daśadine viprānbhojayāmāsurādarāt /
gṛhe gṛhe mahotsāhāṃścakrurdevasya tuṣṭaye

2.81.85.24

ekādaśe tu divase sarve munigaṇāḥ śivam /
āhūtā āyayurnāma kartuṃ śivasutasya ha

2.81.85.25

mānitāstena te samyakkārayāmāsuruttamam /
sarveśatvādguṇeśeti sarvavighnaharaṃ śubham

2.81.85.26

śivo'pi tānmunīnprāha samyaṅanāma samīritam /
sarvārambheṣu pūjyo'yamiti tasmai varaṃ dadau

2.81.85.27

pūjitā munayaḥ sarve dattvā dānāni sarvaśaḥ /
ājñāṃ gṛhītvā śambhoste svasvāśramapadaṃ yayuḥ

2.81.85.28

antargṛhagatā devī pupūje devatāḥ svayam /
tadādi sā tithiḥ khyātā guṇeśasya varapradā

2.81.85.29

tasyāṃ mahotsavaḥ kāryaścaturthyāṃ svaśubhāptaye /
mṛnmayīṃ pratimāṃ kṛtvā pūjayecca yathāvidhi

2.81.85.2.82.30

kṛtvā maṇḍapikāṃ cārumupoṣya jāgṛyānniśi /
modakāpūpalaḍḍūkaiḥ pāyasaiḥ pūjayedvibhum

2.81.85.31

aparasmindine viprānbhojayecca yathāvidhi /
ekaviṃśatisaṃkhyākānyathāśakti ca dakṣiṇām

2.81.85.32

dattvā tebhyo namaskṛtya paścādbhojanamācaret /
yo na pūjayate cāsyāṃ gaṇeśaṃ mṛnmayaṃ naraḥ

2.81.85.33

sa vighnairabhibhūtaḥ sannānārogai prapīḍyate/
na tasya darśanaṃ kuryātpatitasyeva karhicit

2.81.85.34

jāte tu darśane tasya gaṇeśaṃ nāma saṃsmaret /
caturthyā mahimānaṃ no na śakyaṃ sunirūpitum

2.81.85.35

karmāṇi tu guṇeśasya yathāmati nirūpaye /
guptarūpāḥ sindhudūtāḥ śaṃkarālayasaṃsthitāḥ

2.81.85.36

tamudantaṃ tu te gatvā prāvadansindhave tadā /
samāsīnāya yodhaiśca bahubhirveṣṭitāya ca

2.81.85.37

sthāpayitvā'psaronṛtyaṃ gānaṃ gandharvasaṃbhavam /
dūtā ūcuḥ /
dakṣiṇe daṇḍakāraṇye trisandhyākṣetrasaṃjñite

2.81.85.38

gatvā tatra dṛṣṭavanto bhagavantaṃ śivābhidham /
aṣṭāśītisahasrāṇāṃ munīnāmāśramānbahūn

2.81.85.39

ekasmindivase bālaṃ śivā prāsūta ṣaḍbhujam /
lāvaṇyakośaṃ trailokye'nupamaṃ mahasojjvalam

2.81.85.2.82.40

daśāhassu mahotsāhairgateṣu munipuṃgavāḥ /
cakrurnāma guṇeśeti tasya bālasya śaṃkaraḥ

2.81.85.41

vayaṃ vāditranirghoṣairbadhirā iva tasthitama /
yadi hantuṃ gamiṣyāmaḥ saptakoṭigaṇāstadā

2.81.85.42

ekaikasya balaṃ ghoraṃ parvatonmūlanakṣamam /
nihanyuḥ sahasā'bhyetya vṛttāntaṃ ko nivedayet

2.81.85.43

ka uvāca /
eva vadatsu dūteṣu śuśruve vyomavāk tadā /
utpannaḥ kvāpi te hantā sindho sāvadhatāṃ vraja

2.81.85.44

sindhuruvāca /
vadhyatāṃ vadhyatāṃ ko'yaṃ brūte duṣṭavaco'tra ha /
ka uvāca /
keciduḍḍīya patitā dhāvayitvā'pare yayuḥ

2.81.85.45

tāvaddaityo mahāmūrcchāṃ saṃprāptaḥ patito bhuvi /
cintāmagno mlānamukho nirutsāho hataprabhaḥ

2.81.85.46

uvāca viskhaladvāco muhūrtātprāpya cetanām /
trailokyakaṇṭakasyāpi kaṇṭakaḥ ka upasthitaḥ

2.81.85.47

kathaṃ hanyādgajaḥ siṃhaṃ maśako vātha vāraṇam /
trayastriṃśatkoṭidevā nirjitāḥ kṣaṇamātrataḥ

2.81.85.48

tasya me maraṇaṃ kasmājjāyeta vyomavāṅmṛṣā /
ṛtā'stu vā gamiṣyāmi bhakṣituṃ tamahaṃ ripum

2.81.85.49

evamuktvā kṣaṇārdhātsa bhadrāsanagato'bhavat /
sarve vīrāstato yātāḥ śrutvā vārtāṃ tathāvidhām

2.81.85.2.82.50

tvameva mṛtyormṛtyuśca tatra mṛtyuḥ kathaṃ bhavet /
ityūcuste bhavedvāpi taṃ kyaṃ ghātayāmahe

2.81.85.51

svarge bhūmau tale vāpi gagane vā vasedyadi /
dehyājñāṃ no gamiṣyāmo daityāstānabravīdatha

2.81.85.52

sakhīnāṃ sevakānāṃ ca pītvā vākyāmṛtaṃ param /
prīto'haṃ yāntu śīghraṃ tu yatra me sa ripurbhavet

2.81.85.53

anekamāyayā hatvā ripuṃ mama nivedyatām /
ka uvāca / evamājñāṃ gṛhītvā te saṃkhyātītā yayustataḥ

2.81.85.82

trisandhyākṣetramāsādya guptarūpeṇa cāvasan /
gaurīsutaṃ tatra kutra māyayā hanma ityuta ५४ ( ३६४८ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe dvyaśītitamo'dhyāyaḥ

2.81.85.1

adhyāya ८३ prāraṃbha :-
ka uvāca /
śuklacandra iva brahmanvavṛdhe sa dine dine /
tato himālayaḥ prāyācchrutvā gaurīsutaṃ śubham

2.81.85.2

alaṃkārānsamādāya mūlyaratnasamanvitān /
ajire taṃ nirīkṣyaiva dhāvayitvā yayau sutā

2.81.85.3

āliliṃga mudā gauro bahukālāgataṃ ca tam /
ānandāśrūṇi sā'muñccatso'pi sā taṃ tato'vadat

2.81.85.4

gauryuvāca /
kathaṃ niṣṭhuratāṃ yāto vṛttāntaṃ mama karhicit /
na gṛhṇāsi na vā svīyaṃ preṣayasyapi nirdaya

2.81.85.5

himavānuvāca /
satyaṃ vadasi gauri tvaṃ kaṇṭhe prāṇā mama sthitāḥ /
atastvaddarśanākāṃkṣī prāpto'haṃ haravallabhe

2.81.85.6

vatse dhenumano yadvattadvattvayi mano mama /
ka uvāca /
evamākarṇya tadvākyaṃ sā dadāvāsanaṃ śubham

2.81.85.7

upaviṣṭo'bravīdvākyaṃ punargirivaraḥ sutām /
śruto nāradavākyena putraste paramādbhutaḥ

2.81.85.8

tatastaṃ draṣṭumāyātaḥ sarvavighnaharaṃ śubham/
ka uvāca /
pārvatī bālamādāya pituraṃke nyaveśayat

2.81.85.9

so'laṃkārairalaṅkṛtya mahimānaṃ tato'bravīt /
sa uvāca /
ayaṃ bālo mahāmāyaḥ kariṣyati mahīmimām

2.81.85.2.83.10

niṣkaṇṭakāṃ yathā candraḥ śītalāṃ svakarairimām /
ayaṃ devagaṇānsarvānsvasthāne sthāpayiṣyati

2.81.85.11

kariṣyatyaṅghrisevāṃ te śiśorasya munīśvarāḥ /
etasya sarvarūpāṇi sthāvarāṇi carāṇi ca

2.81.85.12

ayameva sadā dhyeyo brahmādīnāṃ sahasradṛk /
sahasrāṅaghriḥ sarvajagatkāraṇānāṃ ca kāraṇam

2.81.85.13

sahasrāsyo'nantamūrtiḥ samaṣṭivyaṣṭirūpavān /
trailokye nedṛśo bālo dṛṣṭā kvāpi śubhāyavān

2.81.85.14

ahaṃ tanmayatāṃ yāto dṛṣṭvā tatpādapaṃkajam /
yathā'mbhasi payaḥ kṣiptaṃ yāti tanmayatāṃ kṣaṇāt

2.81.85.15

asya yatnaṃ kuru śubhe nidhireṣa purātanaḥ /
ka uvāca /
mastake mukuṭaṃ cāsya svāṃgade bhujayorapi

2.81.85.16

paṃkajaṃ hṛdi śrutyośca kuṇḍale ratnabhūṣite /
kaṭisūtra kaṭau cāṃḍaghryormahārhāḥ kṣudraghaṇṭikāḥ

2.81.85.17

evaṃ dattvā bhūṣaṇāni nāma cakre śubhaṃ giriḥ /
herambeti mahāvighnaharaṃ bhaktābhayapradam

2.81.85.18

tato bhuktvā gṛhītvājñāṃ yayau svasthānamādirādra /
ekasmindivase bālaścikrīḍa nijamandire

2.81.85.19

gṛdhrāsuro gṛdhrarūpī mahābalaparākramaḥ /
pakṣavātena yasyādricayaścūrṇatvamīyivān

2.81.85.2.83.20

gaṇḍaśailāśca vṛkṣāśca pādāghātena tasya ca /
sapakṣacchāyayā bālamācchādya khe'bhramattadā

2.81.85.21

nayanāni ca sarveṣāṃ pakṣāghātarajaḥkaṇaiḥ /
ācchādayanmahāśabdaiḥ śrotre badhiratāmiyet

2.81.85.22

tataścaṃcvā tu taṃ bālaṃ gṛhītvā gṛdhrapuṃgavaḥ /
vyomamārgaṃ gato dūraṃ garuḍo bhujagaṃ yathā

2.81.85.23

babhrāma gagane duṣṭo'jānanbālaparākramam /
tato'paśyadgirisutā bālaḥ kutra kuto gataḥ

2.81.85.24

nāpaśyaccatvare taṃ tu tataḥ śokākulā'bhavat /
kena nīto mama suto duṣṭena ca durātmanā

2.81.85.25

upaviṣṭā tato'paśyadvyomni gṛdhramukhe sutam/
mūrcchitā patitā bhūmau dhāva dhāveti cābravīt

2.81.85.26

mama prāṇā gamiṣyanti vinā putraṃ sureśvara /
kathaṃ mamopari vyoma patitaṃ śaṃkaraḥ katham

2.81.85.27

naiṣṭhuryaṃ paramaṃ prāpto mayyeva jagadīśvaraḥ /
dvādaśābdaṃ tapastaptaṃ nirāhāratayā mayā

2.81.85.28

karuṇābdhiḥ svaprakāśo'vatīrṇo'bhūnmamālayam /
sa gato nidhirūpo me'bhāgyāyāḥ pāpasaṃcayāta

2.81.85.29

gate bāle gataṃ sarvaṃ sukhamātyantikaṃ mama /
ka uvāca /
evaṃ tasyāṃ tu śocantyāṃ śuśucustatsakhījanāḥ

2.81.85.2.83.30

tataste tatsamādhānaṃ cakrurjñānena yuktibhiḥ /
anādinidhane bāle na śokaṃ kartumarhasi

2.81.85.31

svaprakāśe'vatīrṇe te bahvanuṣṭhānayogataḥ /
kutra vā mṛnmayī mūrtiścetanāmagamadvada

2.81.85.32

sthirā bhava kṣaṇena tvaṃ drakṣyase svasutaṃ śubhe /
antakasyāntako bāla: punareṣyati niṣṭhayā

2.81.85.33

sakhījane vadatyevaṃ tāvadbālaḥ svamuṣṭinā /
dadhāra cañcu balavānyathā śvāso na niryayau

2.81.85.34

śvāsarodhādgatāsuḥ sa gṛdhrastena samanvitaḥ /
nipapāta mahīpṛṣṭhe vajrāhata ivācalaḥ

2.81.85.35

patamāno gṛdhradeho daśayojana vistṛtaḥ /
cūrṇayāmāsa gehāni taccitramabhavadbhṛśam

2.81.85.36

caityavṛkṣeṣu bhagneṣu yayuḥ pakṣigaṇā diśaḥ /
tato dṛṣṭvā tu taṃ bālamavadatsa sakhīgaṇaḥ

2.81.85.37

ayamakṣatadehastu patito girijāsutaḥ /
ka uvāca /
śrutvetthaṃ vacanaṃ tasya tvaritā bālamādade

2.81.85.38

gaurī nidhāya hṛdaye paramānandamāpa ca /
āścaryaṃ paramaṃ prāpya dadau dānānyanekaśaḥ

2.81.85.39

gatamasya mahāriṣṭamagre na syāditi dvijā/
namaskṛtya dvijānprāyānmandirābhyantaraṃ śivā

2.81.85.2.83.40

daśayojanavistāraḥ kvāsuro balavattaraḥ /
kva bālaḥ komalatanurlaghurūpo jaghāna tam

2.81.85.41

etāvato balamidamagre kiṃ vā kariṣyati /
ityuvāca sakhīṃ gaurī stanapānaṃ dadau mudā

2.81.85.42

ayaṃ laghurna mantavyo yathā vahnikaṇo dahet /
mahāntaṃ kāṣṭhanicayaṃ tathā'nena hato'suraḥ

2.81.85.83

tatastaddehakhaṇḍāni gaṇā dūre nicikṣipuḥ /
śṛṇuyādidamākhyānaṃ so'surairnābhibhūyate ४३ (३६९१)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe tryaśītitamo'dhyāyaḥ

2.81.85.1

adhyāya ८४ prāraṃbha –
ka uvāca /
māse dvitīye gaurī taṃ sāyamabhyajya bālakam /
sthāpayāmāsa dolāyāṃ gāyati sma mudā bahu

2.81.85.2

tāvadākhū samāyātau māyārūpadharau sutam /
tau kṣemakuśalau daityau tadvadhākāṃkṣiṇāvubhau

2.81.85.3

nakhadaṃṣṭrāyudhau ghorau mandirābhyantaraṃ gatau /
yudhyantau pālanābhyāśe sphuradaṃgaruhau khalau

2.81.85.4

yayoścītkāraśabdena śrutayo badhirīkṛtāḥ/
pādāghātena bhūḥ sarvā kṛdakṣetrasamā kṛtā

2.81.85.5

tato yaṣṭiṃ gṛhītvā sā bhīṣayāmāsa tāvubhau/
yanaparau cobhāvupariṣṭādgatau tadā

2.81.85.6

yudhyantau patitau ghorau bālakopari tāvubhau /
urasthalābhighātātsa bubudhe bālakottamaḥ

2.81.85.7

kṛtvā karkaśaśabdaṃ tu sā bibhāya tadā śivā/
bālabhāvena hastau sa cālayāmāsa bhītitaḥ

2.81.85.8

tadāghātādubhau naṣṭajīvitau patitāvadhaḥ/
vamantau rudhiraṃ vaktrāddṛṣṭvā bhrāntā śivā'bhavat

2.81.85.9

kicijjīvitaśeṣau tau bahirnītau gaṇaistadā /
mokṣaṃ jagmaturāghātādgaṇeśakarasaṃbhavāt

2.81.85.2.84.10

taddehau patitau ghorau daśayojanavistṛtau /
kolāhalo mahānāsīddṛṣṭvā dehau tathā gatau

2.81.85.11

gaṇānāṃ ca sakhīnāṃ ca pārvatyā sumahāṃstadā/
vidhvastā āśramā vṛkṣāḥ parvatā bhuvanāni ca

2.81.85.12

patadbhyāṃ taccharīrābhyāṃ nirjiyābhyāṃ mahāntyapi/
chittvā chittvā tu taddehau gaṇā ninyurbahistadā

2.81.85.13

pārvatī bhayavitrastā bālamādāya satvaram /
pāyayāmāsa snehena stanyaṃ bālakavatsalā

2.81.85.14

ṛṣipatnyaḥ samāyātā pārvatīmūcire'naghāḥ /
puṇyaṃ mahattu te gauri yena vighnaṃ vinaśyati

2.81.85.15

dvimāsikena bālena hatau duṣṭau mahāsurau/
agre tribhuvane'nena sadṛśo na bhaviṣyati

2.81.85.16

mātā rākṣasabhūratra yatnaḥ kāryaḥ śiśāviha /
neṣyanti rākṣasā guptā asurā māyinaḥ pare

2.81.85.17

ka uvāca /
evamuktvā gatā devyo gaṇāstāṃ tu samūcire /
ayaṃ tu te śive bālo haniṣyati dine dine

2.81.85.18

asmābhistu kiyatkālaṃ bahiḥkāryā hatāsurāḥ /
tatastu munayo jagmū rakṣāṃ cakrurathārbhake

2.81.85.19

dadau dānāni tebhyaḥ sā visasarja praṇamya tān /
tatastṛtīye māse tu svasvakāryarate jane /
madhyāhne pārvatī bālaṃ gṛhītvā maṃcake'svapat

2.81.85.2.84.20

tatparīcārikāḥ suptā kāścitkāryāntare sthitāḥ /
cakruḥ kāściddvāri vārtāmetasminnantare'suraḥ

2.81.85.21

kūrākhyaścotuveṣaṇa viveśa girijālayam /
vaṃcayitvā lokadṛṣṭiṃ śveva duṣṭo mahābalaḥ

2.81.85.22

sa nirīkṣya śivāṃ suptāṃ jahṛṣe manasā tadā /
yāvannidrāti girijā tāvanneṣye śiśuṃ tvaham

2.81.85.23

lāghavānmaṃcakārūḍho bālamādāya mastake /
maṃcakādhaḥ papātāśu cukrośa bālakastadā

2.81.85.24

tataḥ prabuddhā girijā biḍālāsyagataṃ śiśum /
nirīkṣya dhāva dhāveti prākrośadbhayavihvalā

2.81.85.25

nimīlya nayane mūrcchāmagādduḥkhena bhītitaḥ /
kaṇṭhe daśati yāvatsa tāvadbālo dadhāra tam

2.81.85.26

karṇayorubhayordorbhyāṃ svabhāvātpādatāḍanāt /
nyapātayacchirodeśe maṃcakādho mahāsuram

2.81.85.27

sa bhinnahṛdayo'dhāvadbahirgatvā papāta ha/
mahāvātena vṛkṣāttu pakvaṃ kiṃcitphalaṃ yathā

2.81.85.28

durgandhaṃ rudhiraṃ tasya patitaṃ dharaṇītale /
ācchādayannāsikāṃ sā girijā śokavihvalā

2.81.85.29

ādāya tasmai prādātsā stanapānaṃ śiśostadā /
āgatā bālaśabdena sarvāstāḥ paricārikāḥ

2.81.85.2.84.30

spṛśanti sma tadāṃgāni pratyekaṃ kautukānvitāḥ /
ajarāmaratāmasya niścitya manasā tu tāḥ

2.81.85.31

sa tu dīrgho biḍālo'bhūttadā dvādaśayojanam /
kiyatyaścūrṇitāḥ sakhyaḥ kiyatyaḥ paricārikāḥ

2.81.85.32

gaṇāścaiva samāyātā otuṃ dṛṣṭvā tathāvidham/
āścaryaṃ paramaṃ cakrurbālakasya parākrame

2.81.85.33

kva daityo māyiko duṣṭaḥ kva bālacaraṇāhatiḥ /
indrādīnāmavadhyā ye hanyante'nena līlayā

2.81.85.34

ityuktvājñāṃ gṛhītvā te gaṇā yātā nijaṃ padam /
kecicca balino daityamākṛṣya tatyajurbahiḥ

2.81.85.35

kaṭideśe gṛhītvainaṃ sā'viśannijamandiram /
tataścutarthe māse tu munipatnyaḥ samāgatāḥ

2.81.85.36

nānāsaubhāgyadravyāṇi gṛhītvottarage ravau /
abālāśca sabālāśca pārvatyāmaṃdiraṃ śubham

2.81.85.37

tāsāmāsanasatkārāndadau dākṣāyaṇī tadā /
namaskaroti tā nārīḥ kaṭau bālaṃ pragṛhaya ca

2.81.85.38

parasparaṃ samarcantyāṃ haridrākuṃkumādibhiḥ /
bhūmau saṃsthāpya bālāni gatimantyagatīni ca

2.81.85.39

pārvatīyastatasteṣu krīḍate smāpi bālakaḥ /
tena sarve śuśubhire śaśinoḍugaṇo yathā

2.81.85.2.84.40

dṛṣṭvā tā munipatnyastamūcurgirisutāmiti /
dhanyā'si gauri putreṇa śivadattena bhāsvatā

2.81.85.41

tava bālasya sānnidhyādbhāsante no'pi bālakāḥ /
nidhisaṃgena hematvaṃ lohenāpi samāpyate

2.81.85.42

evaṃ kautukayuktāstā ānarcuśca parasparam /
haridrābhiḥ kuṃkamekṣukhaṇḍacandanagṛṃjakaiḥ

2.81.85.43

tilairguḍaistālapatrairnānāparimalairapi /
kāścidaṃge haridrāṃ ca mukheṣu ca lilimpire

2.81.85.44

etasminantare daityo nāmnā bālāsuro mahān /
bālarūpī samavayāstanmadhye krīḍituṃ yayau

2.81.85.45

cikrīḍa pārvatīyena yudhyanniva vinodataḥ /
yathāsiṃhena kroṣṭā tu mahiṣo vā gajena ca

2.81.85.46

kaṇṭhena kaṇṭhaṃ saṃghṛṣya petaturbhuvi dāruṇau/
mastake caraṇābhyāṃ so'hanadduṣṭo gajānanam

2.81.85.47

kacādānāya hastābhyāṃ vicakarṣa balādamum /
svayaṃ ca garjate duṣṭo vṛddhaḥ kroṣṭā yathā niśi

2.81.85.48

dṛṣṭvā tathāvidhau tau sā girijā prāha tāḥ striyaḥ /
kasyarṣerdṛḍhabālo'yaṃ tāḍayitvā śiśuṃ mama

2.81.85.49

krandate'sau khara iva prahare prahare khalaḥ /
arbhakāṇāṃ svabhāvo'yamityupekṣitavatyasau

2.81.85.2.84.50

tau tu bhūmigatau bālau luṇṭhataḥ smānuvatsalau /
dhṛtvā parasparaṃ keśānākarṣantaṃ ca sarvaśaḥ

2.81.85.51

hasantau hāsayantau ca bālakāṃśca munistriyaḥ /
jānannapi mahādaityaṃ khelati sma vināyakaḥ

2.81.85.52

tato bālāsuro duṣṭo hastābhyāṃ balavattaram /
jīvagrāhaṃ kaṇṭhadeśe dadhāra gaṇanāyakam

2.81.85.53

tathā taṃ so'pi jagrāha ruddhaśvāso'suro'bhavat /
vihvalaṃ daityaputraṃ taṃ dṛṣṭvā duścittatāṃ striyaḥ

2.81.85.54

yayuśca cakruśurbālo nihato'nena niścitam /
dhāvamānā yayuḥ kāścinnāśakanmocituṃ hi tau

2.81.85.55

striyaśca puruṣāḥ sarve tatastāmambikāṃ śubhām /
ūcurvimocayainaṃ tvaṃ muniputro mariṣyati

2.81.85.56

tataḥ sā pārvatī bālaṃ muṃca muṃceti sā'bravīta /
asminmṛte śapiṣyanti munayo nastaponvitāḥ

2.81.85.57

jīvadānātparaṃ puṇyaṃ nāsti brahmāṇḍagolake /
gamiṣyati mahāśaktistava teṣāṃ tu śāpataḥ

2.81.85.58

ka uvāca /
evaṃ yāvatprārthayate girijā tāvadeva hi /
netradvāreṇa tatprāṇā gatā budbudavatkṣaṇāt

2.81.85.59

dadṛśustaṃ tataḥ sarve daśayojanamāyatam /
karālavaktraṃ patitaṃ cūrṇayitvā mahādrumān

2.81.85.2.84.60

tataḥ striyo yayurbhītā bālamādāya satvarāḥ /
vṛkavṛndaṃ hi dṛṣṭvaiva dhenavo'jā yathā bhayāt

2.81.85.61

girijāpi svakaṃ gṛhaya bhrāmayitvā sutaṃ mudam /
dattvā stanaṃ kārayitvā śāntikaṃ dvijapuṃgavaiḥ

2.81.85.62

dadau dānāni tebhyaḥ sā jagṛhe āśiṣo bahu /
na jāne āsurīṃ māyāṃ kiyanto yānti nāśitum

2.81.85.63

tataste vilayaṃ yānti mama bālānmahākhalāḥ /
īśvare sānukūle kaḥ pīḍituṃ kṣamate janam

2.81.85.84

ka uvāca /
evamākarṇya tadvākyaṃ munipatnyo yayuśca te /
gaṇāstaṃ dūrataḥ kṣiptvā snātvā svaṃ dhāma lebhire ६४ (३७५५)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe bālāsuravadho nāma caturaśītitamo'dhyāyaḥ

2.81.85.1

ka uvāca /
śrutvā munimukhātputraṃ girijāyā mahābalam /
paṃcame māsi saṃprāpte marocirvīkṣituṃ yayau

2.81.85.2

bhūta- bhavyabhaviṣyajñaḥ samaloṣṭhāśmakāṃcanaḥ /
vedaśāstrārthatattvajño nyastasvaparavibhramaḥ

2.81.85.3

saṃhāre rakṣaṇe sṛṣṭau manasā jagataḥ kṣamaḥ /
taṃ dṛṣṭvā pādayostasya patitā sakhibhiḥ saha

2.81.85.4

upaveśyāsane pādau kṣālayāmāsa bhaktitaḥ /
tajjalaṃ pāvanaṃ pītvā siṣecāntarguhaṃ madā

2.81.85.5

upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pupūjeśvarabhāvanā /
uvāca pārvatī tuṣṭā labhyaṃ dṛṣṭaṃ padaṃ hi te

2.81.85.6

muniruvāca /
ahamātmamanā devi na vrajāmi hi kutracit /
akasmāddhyānaviṣayastava putro babhūva me

2.81.85.7

tasya te darśanākāṃkṣī śibasyāpyahamāgataḥ /
ka uvāca /
evamākarṇya sā vākyaṃ tasyarṣestanayaṃ svakam

2.81.85.8

atiprītimanā gaurī tasyāṃke saṃnyaveśat /
ūce sā taṃ mahābhāgyaṃ phalitaṃ darśanāttava

2.81.85.9

puṇyaṃ ca paramaṃ prāptaṃ śubhamagre bhaviṣyati /
muniruvāca /
gauri te'yaṃ suto brahmasvarūpo bhāsate mama

2.81.85.2.85.10

ṣaṭcakrabhedanaratā yoganiṣṭhā maharṣayaḥ /
vāyubhakṣyā upāsante yaṃ te so'yaṃ tavātmajaḥ

2.81.85.11

guṇatrayabibhedena tritanustrikriyākaraḥ /
yatsattayātha śeṣo'pi vahate mastake bhuvama

2.81.85.12

aṇurūpaḥ sthūlarūpaḥ saptaviṃśatitattvakṛt /
cetanācetanaṃ viśvaṃ yadrūpaṃ sarvakarmakṛt

2.81.85.13

yuge daśabhujaḥ pūrve siṃhārūḍho vināyakaḥ /
dvitīye ṣaḍbhujo barhivāhanaḥ śaśisannibhaḥ

2.81.85.14

mayūreśa iti khyāto nānādaityanibarhaṇaḥ /
tṛtīye tu yuge devo raktavarṇaścaturbhujaḥ

2.81.85.15

gajānana iti khyāto dhūmravarṇaḥ kalau yuge/
dhūmaketuriti khyāto dvibhujaḥ sarvadaityahā

2.81.85.16

etasya rakṣaṇaṃ gauri daityebhyaḥ kuru sarvadā /
gauryuvāca /
eṣo'ticapalo bālo daityānhanti bahūnapi

2.81.85.17

agre kiṃ karma karteti na jāne munisattama /
daityā nānāvidhā duṣṭāḥ sādhudevadruhaḥ khalāḥ /
ato'sya kaṇṭhe kiṃcittvaṃ rakṣārthaṃ baddhumarhasi

2.81.85.18

muniruvāca /
dhyāyetsiṃhagataṃ vināyakamamuṃ digbāhumādye yuge
tretāyāṃ tu mayūravāhanamamuṃ ṣaḍbāhukaṃ siddhidam /
dvāpāre tu gajānanaṃ yugabhujaṃ raktāṃkarāgaṃ vibhuṃ
turyetu dvibhujaṃ sitāṃgaruciraṃ sarvārthadaṃ sarvadā

2.81.85.19

vināyakaḥ śikhāṃ pātu paramātmā parātparaḥ /
atisundarakāyastu mastakaṃ sumahotkaṭa:

2.81.85.2.85.20

lalāṭaṃ kāśyapaḥ pātu bhrūyugaṃ tu mahodaraḥ /
nayane bhālacandrastu gajāsyatvoṣṭhapallavau

2.81.85.21

jihvāṃ pātu gaṇakrīḍaścibukaṃ girijāsutaḥ /
vācaṃ vināyakaḥ pātu dantānrakṣatu durmukhaḥ

2.81.85.22

śravaṇau pāśapāṇistu nāsikāṃ cintitārthadaḥ /
gaṇeśastu mukhaṃ kaṇṭhaṃ pātu devo gaṇaṃjayaḥ

2.81.85.23

skandhau pātu gajaskandhaḥ stanau vighnavināśanaḥ /
hṛdayaṃ gaṇanāthastu herambo jaṭharaṃ mahān

2.81.85.24

dharādharaḥ pātu pārśvaṃ pṛṣṭhaṃ vighnaharaḥ śubhaḥ /
liṃgaṃ guhyaṃ sadā'pātu vakratuṇḍo mahābalaḥ

2.81.85.25

gaṇakrīḍo jānujaṃghe ūrūmaṃgalamūrtimān /
ekadanto mahābuddhiḥ pādau gulphau sadā'vatu

2.81.85.26

kṣipraprasādano bāhū pāṇī āśāprapūrakaḥ /
aṃgulīśca nakhānpātu padmahasto'rināśanaḥ

2.81.85.27

sarvāgāṃni mayūreśo viśvavyāpī sadā'vatu /
anuktamapi yatsthānaṃ dhūmraketuḥ sadā'vatu

2.81.85.28

āmodastvagrataḥ pātu pramodaḥ pṛṣṭhato'vatu /
prācyāṃ rakṣatu buddhīśa āgneyyāṃ siddhidāyakaḥ

2.81.85.29

dakṣiṇasyāmumāputro nairṛtyāṃ tu gaṇeśvaraḥ /
pratīcyāṃ vighnahartā'vyādvāyavyāṃ gajakarṇakaḥ

2.81.85.2.85.30

kauberyāṃ nidhipaḥ pāyādīśānyāmīśanandanaḥ /
divā'vyādekadantastu rātrau sandhyāsu vighnahṛta

2.81.85.31

rākṣasāsuravetālagrahabhūtapiśācataḥ /
pāśāṃkuśadharaḥ pātu rajaḥ sattvaṃ tamaḥ smṛtim

2.81.85.32

jñānaṃ dharma ca lakṣmīṃ ca lajjāṃ kīrtiṃ dayāṃ kulam /
vapurdhanaṃ ca dhānyaṃ ca gṛhāṃ dārānsutānsakhīna

2.81.85.33

sarvāyudhadharaḥ pautrānmayūreśo'vatātsadā /
kapilo'jāvikaṃ pātu gavāśvaṃ vikaṭo'vatu

2.81.85.34

bhūrjapatre likhitvedaṃ yaḥ kaṇṭhe dhārayetsudhīḥ /
na bhayaṃ jāyate tasya yakṣarakṣaḥ piśācataḥ

2.81.85.35

trisandhyaṃ japate yastu vajrasāratanurbhavet /
yātrākāle paṭhedyastu nirvighnena phalaṃ labhet

2.81.85.36

yuddhakāle paṭhedyastu vijayaṃ prāpnuyāddhruvam /
māraṇoccāṭanākarṣastambhamohanakarmaṇi

2.81.85.37

saptavāraṃ paṭhedyastu dinanāmekaviṃśatim /
tattatphalamavāpnoti sādhako nātra saṃśayaḥ

2.81.85.38

ekaviṃśativāraṃ ca paṭhettāvaddināni yaḥ /
kārāgṛhagataṃ sadyo rājñā vadhyaṃ ca mocayet

2.81.85.39

rājadarśanevelāyāṃ paṭhedetat trivārataḥ /
sa rājānaṃ vaśaṃ nītvā prakṛtiṃ ca sabhāṃ jayet

2.81.85.2.85.40

idaṃ gaṇeśakavacaṃ mudgalena samīritam/
kaśyapāya ca tenātha māṇḍavyāya maharṣaye

2.81.85.41

mahyaṃ sa prāha kṛpayā kavacaṃ sarvasiddhidam /
na deyaṃ bhaktihīnāya deyaṃ śraddhāvate śubhaṃ/
sarvarakṣākaraṃ sarvamanaḥkāmaprapūrakam

2.81.85.85

anenāsya kṛtā rakṣā na bādhā'sya bhavetkvacit /
rakṣasāsuravetāladaityadānavasaṃbhavā ४२ (३७९७)
iti śrī gaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe gaṇeśakavacaṃ nāma paṃcāśītitamodhyāyayaḥ

Original text: gaṇeśapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0