Ganesha Purana · Chapter 2.61.65

adhyāya ६१ prāraṃbha :-
vināyaka uvāca /
nedṛśo dṛṣṭapūrvo me balī ca vīryavattaraḥ /
idānīṃ pauruṣaṃ paśya mama bālasya ceṣṭitam

ityuktvā punarevāsau bāṇaṃ tūṇādakarṣayat /
ākarṇaṃ dhanurākṛṣya prākṣipattaṃ narāntakam

prakāśayanvyomatalaṃ pātayanvṛkṣasaṃcayam /
āndolayanniva yayau puṣpavattaṃ narāntakam

sa bāṇo'chedayattasya caraṇau sa papāta ha /
ardhakāye nipatite daitye'garjadvināyakaḥ

caraṇau vyomamārgeṇa bhramantau patitau gṛhe /
devāntakasya mahati cūrṇayantau bahūnjanān

arddhakāyaḥ sa daityendro mukhaṃ kṛtvā bhayānakam /
abhyadhāvadbalenāsau grasanniva jagattrayam

tathaiva caraṇāvasya māyayā saṃbabhūvatuḥ /
vināyakasya nikaṭe babhāṣe'bhyetya daityarāṭ

tvayā yaddarśitaṃ mahyaṃ pauruṣaṃ kāyabhedanāt /
chetse tavāpi cāṃgāni paśya me pauruṣaṃ tathā

śrutvā vākyaṃ punastasya jagarjāsau vināyakaḥ /
śaravṛṣṭiṃ punā raudramasṛjaddaityapuṃgave

so'pi tāṃ bhakṣayāmāsa saṃkhyātītāṃ mahābalaḥ /
tata ekaṃ mahābāṇamabhimantrya vināyakaḥ

agnituṇḍaṃ rukmapuṃkhaṃ garjamānaṃ bhayānakam /
ākarṇaṃ jyāmapākṛṣya tatyāja daityamastake

sa yayau vāyuvegena dārayanniva parvatān /
saṃharanpakṣisaṃghātānpātayanvṛkṣasaṃcayān

śrutvā tadīyaninadaṃ yayuḥ senā diśo daśa /
papāta daityakaṇṭhe sa girisānau yathā paviḥ

tadāghātācchiro'pyasya pakṣīva gaganaṃ yayau /
nyapatatparikūjat piturgehe bhayānakam

punaranyacchiro'syābhūdacchinnamiva pūrvatat /
tataḥ kopena daityo'ki cakre kṣveḍitamuccakaiḥ

bibhyuḥ surāḥ pakṣisaṃghā sarve ca janasaṃcayāḥ /
dhara vṛṣṭiṃ punā raudrāṃ cakre tasminvināyake

sa sarvāṃ bāṇavṛṣṭyaiva madhye ciccheda lāghavāt /
ahorātramabhūdyuddhaṃ giribāṇamayaṃ navam

pariśaśrāma devo'pi so'pi daityo mahābalaḥ /
cintāmavāpa mahatīṃ prajajvāla ca tejasā

tato jagrāha paraśuṃ jvālāmālāsamākulam /
tolayāmāsa balavāṃścakampe dharaṇī tadā

vimānagāḥ surāḥ sarve yuddhaṃ draṣṭumupāgatāḥ /
cakampire tadā śeṣo bibhāya ca rasātale

avāsṛjaddaityapato sa tasyāśu śiro'harat /
punaranyadabhūccāruśiromukuṭakuṇḍalam

punastatpātayāmāsa śiraḥ kruddho vināyakaḥ /
punaranyadabhūttasya chinne tasminpunaḥpunaḥ

evaṃ śatasahastrāṇi śirāṃsi so'cchinadvibhuḥ /
punaśca cintayāmāsa mṛtau daityasya kāraṇam

mohayāmāsa sahasā māyayā taṃ narāntakam /
śivasya varadānena garvitaṃ balavattaram

nājñāsīcca tadā daityo'paraṃ cātmānameva ca /
kṣaṇācca bhāsate rātriḥ kṣaṇācca dinameva ca

kṣaṇācca bhāsate svargaṃ pṛthvī pātālameva ca /
jāgaraśca suṣaptiśca turīyā svapna eva ca

vināyako'pi devo vā nārī vā puruṣo'pi vā/
guhyako vātha siddho vā yakṣo rākṣasa eva ca

svakīyo vā paro vāpi pitā vā jananī tu vā /
nirjīvo vā sajīvo vā bhramādevamamanyata

cintāṃ ca paramāmāpa tarkayāmāsa cetasi /
evaṃ me tu varā dattāḥ śivena śūladhāriṇā

ayaṃ ca samayaḥ prāptaḥ prāyo mṛtyurbhaviṣyati /
ka uvāca / evaṃ yāvaccintayate purastāvaddadarśa saḥ

vināyakaṃ virāḍrūpaṃ gaganordhvagamastakam /
pātālavyāptacaraṇaṃ dikśrotraṃ vṛkṣaromakam

bhramadbrahmāṇḍaromāṃca payoṃghriśramabindukam /
nakhāgre yasya devānāṃ bhānti triṃśastrikoṭayaḥ

udare bhāntyekadaśe bhuvanāni caturdaśa /
tato vināyako daityaṃ mardayāmāsa tatkṣaṇāt

pādāṃguṣṭhanakhāgreṇa matkuṇaṃ bālako yathā /
tato devāśca munayo jayaśabdai muhurmuhuḥ

tuṣṭuvurmumucuḥ puṣpavṛṣṭiṃ bhaktyā praharṣitāḥ/
antarhite tu vairāṭe rūpe'gāddharaṇī vibhum

natvā provāca deveśamardhabhāro hṛto mama /
pūrṇe hṛte parā prītirme syāttasmātsadā kuru

tasyāmantarhitāyāṃ tu kāśīrājaḥ pupūja tam /
uvāca ca prasannātmā vinayāvanato nṛpaḥ

atyāścaryaṃ vibho dṛṣṭaṃ manovāṇyoragocaram /
avatīrṇo'si bhūbhāraṃ hartuṃ tacca kṛtaṃ tvayā

trayastriṃśatkoṭidevairavadhyo'yaṃ hato yataḥ/
atipuṇyena draṣṭaṃ te virāḍrūpaṃ sureśvara

ka uvāca /
evaṃ bruvati rājendra paurāḥ sarve'bruvaṃstadā /
dhanyo'si bālabhāvena sarvānno bhrāmayasyaho

yaśaḥ prathayituṃ sarvaṃ kṛtametadvibho tvayā /
pupūjuśca mahābhaktyā prārthayanniti taṃ vibhum

bhaktiṃ te dehi no deva svaviyogaṃ ca mā kuru /
tato rājā ca te lokā dadurdānānyanekaśaḥ

brāhmaṇānprārthayāmāsurevameva jayo'stu naḥ /
upāyanāni ca tadā dadū rājñe parasparam

(२७५६ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe daityadamanaṃ virāḍdarśanaṃ nāmaikaṣaṣṭittamo'dhyāyaḥ

adhyāya ६२ prāraṃbha –
ka uvāca /
raudraketostu yā bhāryā śāradākhyā dvijasya sā /
vidarbhyāmupaviṣṭā sā sakhībhiḥ kautukānvitā

narāntakasya ca śiro'kasmāttābhirdadarśa ha /
patitaṃ prāṃgaṇe karṇakuṇḍalābhyāṃ virājitam

nādayatpattanaṃ sarvaṃ śikharaṃ pārvataṃ yathā /
śyāmalaṃ himasaṃsṛṣṭaṃ viśobhaṃ kamalaṃ yathā

bibhyato raudraketuśca śāradāghātavihvalā /
sāvadhānau dadṛśatū rudataḥ sma bhṛśaṃ tadā

luṇṭhataḥ sma dharaṇyāṃ tau tāḍayantau ca vakṣasi /
mūrcchāmavāpaturubhau muhūrtādiva cetanām

mātā śuśoca tadā hṛdi sthāpya ta tacchiraḥ /
cakrande vihvalā sā gaurmṛtavatsā yathā bhṛśam

śāradovāca /
vīraśriyā vyāptatanū raṇāyaiva samutsukaḥ

proktavānna hi kicinmāmidānīṃ giramāhara

kva gataḥ pūrvakāyaste śirasaiva samāgataḥ /
ekākī kathamāyātaḥ kva te sainyaṃ mahattaram

kva te jaladharā yāsāṃśchatracāmaradhāriṇaḥ /
yaṃ dṛṣṭvā varakāminyo mlāyante virahāgninā

sa kathaṃ mlānatāṃ yāto ravirastānugo yathā/
kiṃ mayā hyaparāddhaṃ te pitrā vā vatsalena ca

kimarthaṃ vadase naiva rudadaśru pramārjya naḥ /
parārdhyāstaraṇopete maṃcaka svāpatatparaḥ

kvedānīṃ parisupto'si khidyate me mano bhṛśam /
vinābhūtau tvayā neśāvāsyaṃ sandarśituṃ suta

ka uvāca /
śāradāyāḥ śucaṃ śrutvā raudraketuḥ śuśoca ha /
vinā vṛttāntakathanātkva gato'si priyātmaja

pratyahaṃ sarvavṛttāntaṃ jātaṃ bhāvinameva ca /
saṃśrāvayasi svasthānamidānīṃ kinna bhāṣase

yadi tvaṃ saṃmukhe yudhyandhārāpūto divaṃ gataḥ /
māmapṛcchya ca māṃ tyaktvā kathaṃ tvaṃ parijagmivān

kathaṃ tvayā kṛtā pitroḥ putratā śatrutāpi ca /
yadā tvaṃ sevakakarātkhaḍgaṃ gṛhṇāsi svaṃ kare

tadā saparvatavanā sasvargā kampate ca bhūḥ /
sa kena pātito mahyāṃ na jāne kālaparyayam

daivaṃ hi balavalloke pauruṣaṃ tu nirarthakam /
bhūṣaṇaṃ mama vaṃśasya lokasya ca gataṃ kva nu

lokasyāpi ca yaḥ kālaḥ paṃcāsyo'rigajasya yaḥ /
sa kathaṃ tvaṃ dvidhābhūto vātāhata iva drumaḥ

pratāpasavitā rājaṃstūladāhahutāśanaḥ /
ka uvāca /
evaṃ nānāvidhaṃ śokaṃ raudraketuccha śāradā

kṛtvā mūrdhānamādāya devāntakamagacchatām /
bhadrāsanātsamutthāya tvarayā tau tathāvidhau

dṛṣṭvā kaṇṭhaṃ samāliṃgya rurodāvarajaṃ tadā /
tatparīvārabhūtā ye daityāḥ kālayamopamāḥ

ruruduḥ susvaraṃ tatra dṛṣṭvā nārāntakaṃ śiraḥ /
māturhastācchiro gṛhaya tatsve hṛdi nidhāya ca

cakranda kurarīvāsau bhrātṛsnehena duḥkhitaḥ /
devāntaka uvāca /
samaṃ bhuktaṃ samaṃ pītaṃ krīḍitaṃ suptamutthitam

samaṃ taptaṃ samaṃ japtaṃ kva gato'si vihāya mām /
yasya te darśanānmartyāḥ surā yānti diśo daśa

sa kathaṃ nihataḥ kena duṣṭena ca balīyasā /
rasā rasātalaṃ caiva tavaiva ca niveditam

vihāya māṃ kathaṃ svargaṃ gato'si bhrātṛvatsala !
yasya jyāghoṣamākarṇya kampate sma carācaram

asaṃkhyātā nṛpā yasya sāmne dvāragatā babhuḥ /
sa kathaṃ pitarau hitvā gataśca sundarāṃ striyam

evaṃ tatkrandanaṃ śrutvā vīralokā samāyayuḥ /
hetubhirvārayāmāsurbalāddhṛtvā tu tatkaraiḥ

janā ūcuḥ /
na vīrāḥ pariśocanti vīre yuddhe hate nṛpa /
nighnanti taṃ balādgatvā yenāsau nihato bhavet

mṛtyustu sarvajantūnāṃ saha dehena jāyate /
so'dya varṣaśatenāpi bhaviṣyati na saṃśayaḥ

svasya vānyasya vā rājastatra kā paridevanā /
śrutvā vākyaṃ tu lokānāṃ tadā devāntako'suraḥ

sāvadhānamanā bhūtvā pitarau prāha dharmavit /
mā śocatamahaṃ yāmi grasituṃ taṃ nijaṃ ripūm

vadataṃ kva nivāso'sya yena bandhuhato mama /
taṃ hatvā sukhameṣyāmi bandhuṃ yāsyāmi vā mṛtaḥ

mama bhrūbhaṃgamātreṇa kampate bhuvanatrayam /
mayi kṣubdhe tu kastrātā lokānāṃ pitarau yataḥ

ka uvāca /
śrutvā devāntakavacaḥ āśvastau tāvubhau tadā/
śokasāgaramagnau tāvaddhatau tena vākyataḥ

ūcatuḥ paramaṃ vākyaṃ jyeṣṭhapṛṣṭau savistaram /
kāśirājeti vikhyāto rājā paramadhārmikaḥ

vaivāhiko mahotsāhastadgṛhe samapadyata /
ākāritāḥ sarvajanāḥ kaśyapasyātmajo'pi ca

sa bāla eva balavānvināyaka iti smṛtaḥ /
tena mārge hato bhrātā dhūmrākṣo mama putraka

tasya pratyāmnāyakṛte preṣitā vīrasaṃmatāḥ /
dhāvamānā yayuste ca sahasrārddhaṃ niśācarāḥ

saptavarṣeṇa te sarve nāśitā munisūnunā /
teṣāṃ pratyāmnāyakṛte svayaṃ yāto narāntakaḥ

anekaśastrasaṃpannaścaturaṅagabalānvitaḥ /
eko'pi nāgatastasmādakasmāddadṛśe śiraḥ

śokaṃ kṛtvā tava pura ānītaṃ tacchiro'dhunā/
ka uvāca /
iti tadvākyamākarṇya cakampe raktalocanaḥ

devāntakaścodatiṣṭhadgrasanniva jagattrayam /
uvāca garvamohena pitaraṃ vegavattaram

kālaṃ haniṣye'khilaghnaṃ nyubjāṃ pṛthvīṃ vidhāya ca /
kariṣye krodhadṛṣṭyaiva brahmāṃḍaṃ bhasmasātkṣaṇāt

ityuktvā kṣveḍitaṃ kṛtvā jagatīṃ kampayanniva /
devādhikāre ye daityāstānsarvānājuhāva ca

natvā tau pitarau vākyaṃ proce devāntakastadā /
idānīṃ muniputraṃ tamānayiṣyāmi satvaram

sahaiva tena dāsyāmi mūrdhnyasya ca dhanaṃjayam /
evamuktvā balātsarve uḍḍīya sahasā ca te

devāntako'pyasaṃkhyātā vihaṃgā iva śīghragāḥ /
kāśirājapurīṃ prāpya veṣṭayeyuḥ samantataḥ

kolāhalo mahānāsīdrajasācchāditā diśaḥ /
na prakāśo raverāsītpaurāśca cukruśurbhṛśam

narāntake hate dvitridivasā naiva yadgatāḥ/
tatkathaṃ punarāyātaḥ pralayo'tra janāpahaḥ

ko'yaṃ pracaṇḍadehena duṣprekṣyo vai samāgataḥ /
kṣamaḥ kālaṃ kalayituṃ bhakṣituṃ vā jagattrayam

daityānāṃ parikhā jātāḥ preṣitā daityapuṃgavāḥ /
hatāstenātha te sarve gantuṃ mārgo na vidyate

evaṃ tadastu paureṣu tāvaddūtāḥ samāgatāḥ /
kāśirājaṃ kathayituṃ devāntakasamāgamam

(२८११ )
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe nagarīnirodho nāma dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

adhyāya ६३ prāraṃbha –
dūtā ūcuḥ /
devāntako mahāraudro raudrairdaityaiḥ samāvṛtaḥ /
asaṃkhyairvividhaiḥ kālabhītidairvyomamastakaḥ

vayaṃ taddarśanabhrāntaḥ palāyya tvāmupāgatāḥ /
nagarī veṣṭitā rājanyatkariṣyasi tatkuru

ka uvāca /
śrutvā dūtamukhādrājā vṛttāttaṃ samakampata /
atimlānatayā yāto bālakaṃ sa vināyakam

krīḍantaṃ śiśumadhye taṃ vṛttāntaṃ sarvamabravīt/
rājovāca /
parabrahmannamaste'stu līlāmānuṣavigraha

carācaraguro nānālīlākara namo'stu te/
anekaśo vayaṃ trātāstvayā bālasvarūpiṇā

idānīmapi rakṣāsmānasmāddevāntakātprabho /
ka uvāca /
evaṃ saṃprārthitastena kāśirājena bālakaḥ /

dehaṃ kṛtvā viśālaṃ sa siṃhārūḍho dhanuṣkaraḥ /
siddhibuddhiyuto garjannādayangirikandarāḥ

tejasā lopayansūryaṃ vamannagnikaṇānmukhāt /
bāṇaṃ khaḍgaṃ ca paraśuṃ dhanurhaste vidhārayat

nabhomārgeṇa nagarādbahiryāto vināyakaḥ /
śveḍitena sa daityānāṃ manāṃsi parikampayan

dadarśa duṣṭasainyaṃ taṃ devāntakamamarṣaṇam /
asaṃkhyātāstadā daityā babhramuḥ śalabhā iva

dṛṣṭvā nānāvidhaṃ sainyaṃ siddhiṃ provāca vighnarāṭ /
ekākinā na sādhyeyaṃ senā nānā vidhīyatām

svakīyā sādhituṃ daityaṃ kuru śīghramidaṃ vacaḥ /
ka uvāca /
tataḥ siddhirnamaskṛtvā paramātmāṃghripaṃkajam

devāntakaṃ yodhayituṃ yayau cātha jagarja ca /
ninādaiḥ sarvajantūnāṃ daityānāṃ bhayadāyinī

cacāla śeṣo dyauścāpi parvatā vṛkṣasaṃcayāḥ /
tadgarjitamahārāvaiḥ pratiśadvairanekaśaḥ

sasmāra cāṣṭasiddhīḥ sā tāśca yātā mudānvitāḥ /
aṇimā prathamaṃ prāptā garimā tadantaram

mahimā laghimā cāpi saṃprāpte tadantaram /
prāptiścaiva tu prākāmyaṃ vaśitvaṃ ca samāyayau

īśitvaṃ tadanu prāptaṃ tāsāṃ sainyamabhūdanu /
gajāśvarathapādāntaṃ nānāyudhavirājitam

varṣākāle yathā nadyaḥ sāgaraṃ yānti sarvataḥ /
tathā sainyaṃ daśa diśo yāti sma yuddhalālasam

asaṃkhyavādyanirghoṣaṃ vīraśadvairnadadbhṛśam /
kṛtāntasadṛśānvīrānbhūgolaprāśanotsukān

dṛṣṭvā devāntakaḥ svāntaṃ cintayāmāsa cetasi /
bālaṃ kṣaṇena ṣeṣyāmītyevaṃ yuddhāya cāgataḥ

akasmādīdṛśaṃ sainyaṃ kuta etadvinirgatam /
dṛṣṭaṃ vicitrasāmarthyaṃ bālasya māyayā kṛtam

mariṣye mārayiṣye vā jīvatsyājyo yaśo na hi /
evaṃ vadati daityendre senānyaḥ prābruvanvacaḥ

vayaṃ yotsyāmahe sainye rakṣa pṛṣṭaṃ jayo bhavet /
pītvā vākyāmṛtaṃ teṣāṃ hṛṣṭo devāntako'bravīt

samyaguktaṃ mahāvīrā yāntu yuddhāya yāmi ca /
jayo'stu mama vākyena bhavatāṃ puṇyakarmaṇām

āśiṣaṃ parigṛhyaiva namaskṛtvā surāntakam /
kardamo nāma daityo'tha yayau vyūhaṃ rathākṛtim

dīrghadanto yayau cakravyūhaṃ paramadurjayam /
garimṇā vīramukhyastu racitaṃ vīramohanam

prathimṇā pālitaṃ vyūhaṃ tālajaṃgho yayau mudā/
mahimnā racitaṃ vyūhaṃ yakṣmanāmā samāyayau

prāptyā viracitaṃ vyūhaṃ yayau ghaṇṭāsuro mahān /
prākāmyaracitaṃ vyūhaṃ raktakeśo balānvitam

kālāntako yayau vyūhaṃ vaśitāracitaṃ param /
īśitāracitaṃ vyūhaṃ durjayo'bhiyayau balī

eteṣāṃ vacasā'śakyaṃ vaktuṃ sāmarthyamaṃjasā /
aṣṭau vyūhānayudhyanta daityā aṣṭau mahābalāḥ

parasparaṃ vinighnantaḥ parānparamadurjayān /
śaradhārā vimuṃcanto jaladhārā yathā ghanāḥ

cicchiduruttamāṃgāni śastrairnāvidhairbhaṭāḥ /
nihataiśca tadā vaurairgajairaśvairvasundharā

ūrubhirjānubhirhastaiśchinnairāsītsudurgamā /
kheṭāni purataḥ kṛtvā jaghnuḥ pādāṃśca kecana

uḍḍīya girivatkecitpeturvīreṣu cūrṇitum /
rajo'ndhakāre nājñāsītsvīyaḥ svīyaṃ parasparam

tato nipetuḥ sahasā daityā devahatā bhuvi /
devā hatāśca daityāśca kurvate bhairavānravān

kabandhā yuyudhustatra mumuduścāpsarogaṇāḥ /
śuśubhuḥ śastrasaṃghātaiḥ puṣpitāḥ kiṃśukā yathā

śukrastatra mṛtāndaityānujjīvayati vidyayā/
aṣṭau vyūhā yayuścintāṃ mṛtaśeṣā balānvitāḥ

īśitāyai tataḥ procuḥ sarve te śukraceṣṭitam /
tasyāḥ krodhavaśādekā kṛtyā syānnirgatā puraḥ

kaṭākṣeṇa tayājñaptā bhārgavaṃ tu nije bhage/
kṛtvā tadā'ntardadhe sā paścāttatyāja barbare

tena barbaradeśīyaṃ yaṃ taṃ vadanti manīṣiṇaḥ /
tato mumudire devā yuyudhuśca balānvitāḥ

nihanyamānā daiteyāḥ palāyanaparā yayuḥ /
kecicca śaraṇaṃ prāptā rakṣa rakṣeti cāpare

pratyūcurdevagandharvānaṇimādikṛtāṃstadā /
kadā vijayino daityāḥ kadāciddevatāgaṇāḥ

abhavanyuddha niratāḥ parasparajayaiṣiṇaḥ /
dvandvayuddhamabhūdghoraṃ tasminnuparate yudhi

(२८५४)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe bālacarite śukratyāgo nāma triṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

ka uvāca /
kālāntakena daityena prākāmyena parasparam /
kālāntako vijayete prākāmyaṃ yāvadeva hi

tāvatsāhāyyamakarodvaśitvaṃ vegavattaram /
tatyāja giriśṛṃgaṃ tanmastake hastalāghavāt

tena kālāntako bhūmau sahasā nipapāta ha /
rudhirāktaṃ dvidhābhūtaṃ dṛṣṭvā kālāntakaṃ tadā

hāhākāro mahānāsīddaityasenācareśvatha /
musalo nāma daityeśo bhallaścaivāparo'suraḥ

mahimā caiva catvāro yayuryuddhāya sādarāḥ /
prākāmyena yuyudhire'nekaśastraprahāriṇaḥ

asaṃkhyātā hatā devāḥ patitā bhagnavṛkṣavat /
asṛgjalapravāhinya āsannadyaḥ sahasraśaḥ

īśitā ca vaśitvaṃ ca vibhūtiśca yayustataḥ /
sāhāyyaṃ cakrire tasya prākāmyasya tadā yudhi

catvāraḥ parvatāstābhiścaturṣvapi nipātitāḥ /
taiśca te cūṇitāḥ sarve gatāḥ svargaṃ sudurlabham

aṇimā tu śikhāṃ dhṛtvā kardamasya raṇe balāt /
apāṭi sahasā bhūmau śatadhā sa vyaśīryata

asravadrudhiraṃ vaktrālluṭhanprāṇāṃ jahau tadā/
mahimā laghimā caiva garimā vṛkṣasaṃcayān

yakṣmāsure tālajaṃghe dīrghadante nyapātayan /
tato ghaṇṭāsuro raktakeśo daityo'tha durjayaḥ

āyayuḥ sarvasainyāni niśvasanto mahābalāḥ /
tairāhataṃ balaṃ dṛṣṭavā vaśitāsiddhibuddhayaḥ

muṣṭighātairnijaghnustā bhāladeśe dṛḍhaṃ tadā /
te'pi bhūmau nipatitāḥ śatadhā cūrṇitāstadā

tato jagarjuḥ sarvāstā jayaṃ labdhā svaśaktitaḥ /
vināyako vijayate sarvāstā evamūcire

anye kṣudratarā daityāste'pi tābhirvināśitāḥ/
punaḥ sarve daityasiṃhāḥ siddhisenāṃ vyanāśayan

kolāhalo mahānāsītsenayorubhayorapi /
hantu nighnantu badhnantu sāvadhānā bhavantviti

prādurāsīttataścāgniḥ śastrasaṃghadṛsaṃbhavaḥ /
bhagne śastre mallayuddhaṃ cakrurvīrā ruṣānvitāḥ

punaścāniyataṃ yuddhaṃ parasparavināśanam /
abhavattumulaṃ sūryastataścāstamayaṃ gataḥ

andhakāreṇa mahatā diśo vyāptāḥ samantataḥ /
tato divyauṣadhīrgṛhya nijaghnuste parasparam

ahorātratrayaṃ ghoraṃ yuddhamāsīnnirantaram /
asṛṅnadyo daśadiśo yātā vīravahāstadā

kheṭakūrmāḥ khaḍgajhaṣāḥ śiraḥkamalaśobhitāḥ /
gajagrāhāḥ pretakāṣṭāḥ keśaśaivalarājitāḥ

bhīrubhītikarā vīramahāharṣavivarddhanāḥ /
tato jayatsu deveṣu sarvadā balaśāliṣu

devāntako yayau cintāṃ tarkayāmāsa cetasi /
yena sarve devagaṇā jitāste svaprabhāvataḥ

kveyaṃ tatra bālamāyā sāmānyā janamohinī /
aṣṭasiddhī: sarvasainyamidānīṃ nāśayāmyaham

dhṛtvā vināyakaṃ bālaṃ gamiṣyāmi svamālayam /
evamuktvā khaḍgapāṇiḥ svanenāpūrayandiśaḥ

āyayau parasainyāni nighnaṃ khaḍgena sarvaśaḥ /
bhayena mūrchitā devā nipeturdharaṇītale

smṛtvā vināyakaṃ devaṃ jahuḥ prāṇāṃstu kecana /
asṛṅnadīvahāḥ kecitkacitsvargaṃ gatāḥ surāḥ

keciddaityaṃ vilokyaiva jahurjīvitamātmanaḥ /
tato bhagnā devasenā papāla ca diśo daśa

so'pi daityaḥ khaḍgapāṇirnighnanpṛṣṭhe jaghāna tām /
garimā tannirīkṣyātha parvataṃ vṛkṣasaṅakulam

tatyāja daityāhe sa khaḍagena śatadhā'cchinat /
tato'ṣṭasiddhayaḥ kṣubdhāstatyajuḥ parvatānbahūn

ciccheda tvarayā tānsa khaḍgāghātena lāghavāt /
uḍḍīya mahimā tasya skandhe sthitvā tamādade

khaḍgaṃ daityakarācchīghramantardhānaṃ yayau tadā /
balāccikṣepa taṃ khaḍgaṃ tasya daityasya mastake

sa eva śatadhā jāto na tu mūrddhāṃ tadadbhutam /
śaravṛṣṭiṃ tadā daityo bhagnapṛṣṭhaścakāra ha

ekaikasyāṃ daśadaśapaṃcasaptaśarānasau /
kṣiptvā vyākulayāṃcakre tatastā bhuvi petire

tato devā yuyudhire patitāsvaṣṭasiddhiṣu /
muhūrtātsāvadhānāstā yayurdevaṃ vināyakam

tamudantaṃ parijñāya buddhi proce vināyakam /
kathaṃ vicārastasya syādyatra buddhirna dṛśyate

parājitāḥ siddhayaste dehyanujñāṃ vrajāmyaham /
yoddhuṃ daityena tenātha pauruṣaṃ cāsya lakṣaye

iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe bālacarite catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

(२८९१)
ka uvāca /
śrutvā buddhivaco devo harṣaṃ prāpya jagāda tām /
deva uvāca /
gaccha yudhyasva daityena jahi taṃ yaśa āpnuhi

evamuktvā suvāsāṃsi dadau tasyai vināyakaḥ /
sā ca natvā tadā devaṃ yayau daityaṃ raṇaṃ prati

tasyāḥ kṣveḍitaśabdena kampitaṃ bhuvanatrayam /
vadanānniryayau tasyā ekā śaktirgarīyasī

jaṭilā vikṛtāsyā ca jagadbhakṣaṇalālasā /
viśālābhyāṃ tu netrābhyāṃ tyajantī jvālasaṃcayān

dahantī daityasenāṃ sā yayau sā ca papāla ha /
darśane patitā daityāstasyāḥ kecidgatāsavaḥ

anye tvatarkayankvādya gantavyaṃ kva sukhaṃ bhavet /
kecidāhurdhāva dhāva devāntaka mṛtā vayam

evaṃ kolāhalaṃ śrutvā yayau devāntakaḥ puraḥ /
sajyaṃ kṛtvā dhanuḥ śīghraṃ śarānāśīviṣopamān

sasarja tasyā gātreṣu darśayanpāṇilāghavam /
ācchādya bhānuṃ tanmūrdhnāṃ bāṇajālaistathāvidhaiḥ

sā prasārya mahadvaktraṃ bisavadgilate śarān /
tūṇīrāstasya daityasya sarve riktāstadā'bhavan

na tasyāstṛptirabhavadrākṣasasyeva mānuṣaiḥ /
devāntakaṃ kṣīṇaśaktiṃ dṛṣṭvā sā sainyamāyayau

bhakṣayāmāsa tāndaityānkāṃ ściddhastādapātayat /
kāṃścidgale vinikṣipya cūrṇayāmāsa cāparān

asaṃkhyakoṭīrdaityānāṃ bhakṣitāścūrṇitā hatāḥ /
cūrṇayantī padāghātaiḥ kāṃściddevāntakaṃ yayau

tamuvāca tadā sā tu viśa me bhagagahvaram /
yatra te śerate daityā māturgarbhaṃ gatā iva

ye bhakṣitā mṛtāste me jaṭhare jīrṇatāṃ gatāḥ /
tadbhityā sa papālāśu mūtraviḍgandhavihvalaḥ

yatra yatra pralīno'bhūttatra tatrāpi sā yayau /
babhrāma svargalokānsa pātālāni diśo daśa

tataḥ śikhāṃ samākramya dhṛtvā taṃ prākṣipadbhage /
tayā saha tato buddhirvināyakamupāyayau

nanāma tāṃ puraskṛtya madaghūrṇitalocanām /
pātayantīmubhayataḥ stanāghātādvanaspatīn

śaradhārāśca ghanavatsravantī mandagāminī /
nirākarotkarālāṃ tāṃ dṛṣṭvā devo vināyakaḥ

nirākṛtāyāṃ tasyāṃ tadbhagāddaityo'patadbhuvi /
so'pi durgandhirityeva dūtaiḥ saṃtyājito bahiḥ

sa tu saṃjñāṃ samāsādya snātvā tūṣṇīṃ gṛhaṃ yayau /
vrīḍito'dhomukhaścintāṃ yāto mlāno'siduḥkhitaḥ

buddhyā niveditā sā tu nanāma taṃ vināyakam /
tāṃ dṛṣṭvā jahasurbibhyurmamluḥ petuśca kecana

tatā sainaṃ jagādāśu bhakṣitā daityavāhinī /
so'pi devāntakaḥ pāyau nikṣipya sthāpito bhayā

idānīṃ vasatisthānaṃ dehi deva dayānidhe /
deva uvāca /
vañcayitvā gato daityo gṛhaṃ svaṃ daityanāśini

tavāpi pauruṣaṃ jñātaṃ śakrādibhyo'dhikaṃ mayā /
viśa vaktraṃ mamaiva tvaṃ viśrāntiṃ tatra gaccha ca

ahaṃ taṃ sādhayiṣyāmi mā cintāṃ kartumarhasi /
ka uvāca /
evamākarṇya tadvākyaṃ dṛṣṭvā vaktraṃ viveśa sā

suṣvāpa paramaprītā māturaṅke yathā'rbhakaḥ /
udare devadevasya sarvalokanivāsini

(२९१७)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe buddhivijayo nāma paṃcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ