Ganesha Purana · Chapter 2.66.70

ka uvāca /
śāradā raudraketuśca rātrau devāntakaṃ sutam /
ekākinaṃ nirīkṣyainaṃ nāliṃgyaṃ ca samūcatuḥ

ācchādayantaṃ vadanaṃ vrīḍitaṃ bhṛśavihvalam /
abhāṣamāṇaṃ kampantaṃ vātayuktamiva drumam

pitovāca /
kimarthaṃ vadase naiva svāmavasthāṃ tu mūkavat /
īpsitaṃ sādhayiṣyāmi yatnāttrailokyadurlabham

ka uvāca /
pītvā vāgamṛtaṃ tasya sāvadhānamanāḥ sutaḥ /
uvāca pitaraṃ māturnikaṭe nirviśaṃkayā

putra uvāca /
bhavadājñāṃ gṛhītvaiva yoddhuṃ yāto vināyakam /
śarairāśīviṣākārairasaṅkhyairnāśitāḥ surāḥ

pravartitā asṛṅnadyo bhagnā senā tu kāśyapī /
tata ekā mahākṛtyā darīvaktrā nabhaḥspṛśī

karālakeśī pātāla caraṇā parvatastanā/
āgatā devasenāyā rakṣaṇārthaṃ mamāntikam

khaḍgena nihatā sā tu vivyathe naiva kiṃcana /
nikṣiptā sarvasenā me tayā tāta darībhage

bhakṣayantyeva sarvāṇi śastrāṇi śarasaṃcayān /
sā māṃ bhage vinikṣipya yātā devaṃ vināyakam /

snigdhatvāttadbhagasyāhaṃ calitaḥ patito bhuvi/
mahāndhakāre na jñātaḥ palāyya gṛhamāgataḥ

snātvā nadījale tāta vrīḍito'dhomukhastataḥ /
ka uvāca /
evaṃ putravacaḥ śrutvā raudraketurjagāda tam

upāyaṃ te vadāmyekaṃ na cintāṃ kartumarhasi /
tato muhūrtamālokya dadau tasmai mahāmanum

aghorasya sabījaṃ tamuvāca janakaḥ punaḥ /
śivaṃ dhyātvā ca saṃpūjya kurvanuṣṭhānamuttamam

homaṃ ca tarpaṇaṃ viprabhojanaṃ ca daśāṃśataḥ /
śive prasanne kuṇḍāddhi turaṃgo niḥsariṣyati

tamāruhya vraja raṇaṃ jayaṃ prāpsyasi niścitam !
ka uvāca :
evaṃ piturvacaḥ śrutvā prāha putro mudā ca tam

upadeśaḥ kṛtaḥ samyagvidhimasya bravītu me /
tato lokaṃ nivāryaiva jagmaturgrahamadhyataḥ

ubhāvāraktavasanau raktapuṣpāṇi sannīya śivaṃ pupūjatustadā

anuṣṭhānaṃ bahudinaṃ cakratuḥ paramādarāt /
anuṣṭhāne samāpte tu kuṇḍaṃ cakraturādarāt

ṣaṭkoṇaṃ lakṣaṇairyuktaṃ mekhalāyonisaṃyutam /
tatrāgniṃ vidhivatsthāpya pātrāṇi ca yathāvidhi

paṃcapretāsanagatau juhuvustau havistadā/
svajānubhāgamāṃsāni chittvā chittvā ca bhaktitaḥ

asṛgghṛtena māṃsena tṛpto'bhūtpāvakastadā/
daśāṃśahome jāte tu pupūje vahnidevatām

balidānaṃ cakārāśu chittvā putraśirastadā /
tena pūrṇāhutiṃ cakre visasarjātha pāvakam

īśvarasya prasādena putro'sya pūrvavadbabhau /
brāhmaṇānbhojayāmāsa tarpaṇānte yathāvidhi

tato rātryāṃ vyatītāyāmudite ca divākare /
dadarśa turagaṃ kṛṣṇaṃ snigdhāṃgaṃ balavattaram

manojavaṃ heṣitena kampayantaṃ jagattrayam /
pupūja parayā bhaktyā nīrājyainaṃ yathāvidhi

alaṃkṛtyālaṃkaraṇairmaṇimuktāmayaiḥ śubhaiḥ /
namaskṛtya dvijānsamyakpitaraṃ parigṛhaya ca

āśiṣo'tha samāruhaya tamaśvaṃ sa surāntakaḥ /
śeṣasenāṃ samādāya yayau śeṣaṃ prakampayan

śastrāstraiḥ kavacaiḥ śūlairbhāti senā dhanuḥśaraiḥ /
āsasāda raṇastambhaṃ tathā saha surāntakaḥ

krandatsu sarvasainyeṣu saṃtrastā devavāhinī /
vyāpte tu rājasā vyomni na prājñāyata kiṃcana

punarapyāgato daityaḥ sadyaḥ senāvighātakaḥ /
siddhisenācarāścaiva prādravanduḥkhitā bhṛśam

dṛṣṭvā raṇāgataṃ taṃ tu siddhisenā samutthitā /
heṣābhiḥ siṃhanādaiśca nādayantī digantaram

tataḥ śastraprahāraiśca vijaghnuritaretaram /
sahasva praharāmīti prabodhya jaghnurojasā

bhuvi jānuṃ vinikṣipya śarānāśīviṣomapān /
ākarṇaṃ dhanurākṛṣya yuyadhuste parasparam

kheṭāni cāntare kṛtvā yuyudhuścāpare tadā /
smṛtvā pūrvaprahāraṃ ca parijaghnuśca kecana

pūrvavairamanusmṛtya ripūṃścakre virūpiṇaḥ /
ko'pi vīraśriyā yukto ripuṃ keśeṣu cāgrahīt

pārṣṇighātairmuṣṭighātaiḥ pātayāmāsa bhūtale /
kaucinmattau śiroghātaṃ jaghnaturitaretaram

tato bhagnāṃ daityasenāṃ dṛṣṭvā sa tu surāntakaḥ /
aśvaṃ saṃpreṣayāmāsa senāṃ siddhivinirmitām

aśvaheṣāṃ samākarṇya kecinmūrchāgatā bhuvi /
patitā aśvacaraṇaiścūrṇitāścāparesurāḥ/

triśūlena hatāścānye khaḍgena ca tathā pare /
bāṇajālairanekaiśca pātayāmāsa vai surān

sarvasminhanyamāne tu svasainye siddhayastadā /
palāyanaṃ samālambya yayuḥ sarvā vināyakam

(२९५७)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe siddhiparājayo nāma ṣaṭṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

ka uvāca /
sa tajjñātvā mahāścaryaṃ cakāra nijacetasi /
tato vināyakaḥ krodhātsiṃhārūḍho raṇotsukaḥ

svagarjitena ca tadā garjayangaganaṃ diśaḥ /
kampayansarvalokānāṃ manāṃsi parvatānapi

yayau vegena mahatā devāntakasamīpataḥ /
prahasya tamuvācātha daityo devāntakastadā /
daitya uvāca /
kathaṃ yātaḥ śuṣkatālurnavanītādanakṣamaḥ /
yuddhāya bāla na stheyaṃ gaccha mātuḥ stanaṃ piba

adityāṃ kaśyapājjātaḥ kathaṃ mūḍha tvamāgataḥ /
yato devāntakenādya yoddhumicchasi bālaka

kālo bibheti māṃ dṛṣṭvā vṛthā tvaṃ martumicchasi /
atikomalagātratvādgrāsamātraṃ bhaviṣyasi

ka uvāca /
iti daityavacaḥ śrutvā krodhasaṃraktalocanaḥ /
vināyakaḥ prahasyāha vamanvaktrāddhutāśanam

deva uvāca /
kṣībo'si madyapānena prāyo vā sannipātavān /
asaṃbaddhaṃ yuktihīnaṃ valgase mūḍhabhāvataḥ

vahnirdahati sarvaṃ hi laghurvāyusamīritaḥ/
tvadvākyanunnastvāṃ hanyāṃ daityādhama na budhyase

idānīṃ tyaja buddhiṃ tāṃ nāntako vidyate mama /
tvadarthamavatīrṇo'haṃ brahmabhūtaḥ sanātanaḥ

sthāṇorvarasya garveṇa kṛtaṃ te sarvapīḍanam /
avadhiṃ tasya saṃprāptaṃ buddhihīne na budhyase

trailokyapīḍayā pāpaṃ yajjātaṃ durmate /
alaṃ te katthanenādya darśayasva svapauruṣam

śaktipāyorvinirgatya kotvā vatkraṃ pradarśayet /
sahasva praharasvādya yadi yuddhaṃ tvamicchasi

śvobhāvinaṃ mṛtyumadya mūḍhabhāvāttvamicchasi /
ka uvāca /
evamābhāṣya taṃ daityaṃ sajyaṃ cakre dhanuḥ prabhuḥ

narāntakagatiṃ tasya dātumicchanvināyakaḥ /
ṭaṇatkāreṇa dhanuṣaścakampe bhuvanatrayam

ākarṇaṃ jyāmathākṛṣya bāṇaṃ daitye sasarja ha /
daityena śatadhā bhinnaḥ sa bāṇaḥ patito bhuvi

tato daityo dhanuḥ sajyaṃ kṛtvā cikṣepa sāyakān /
dhanuṣastasya śadvena vineduḥ parvatā diśaḥ

huṃkāreṇa ca tānbāṇānpātayāmāsa vighnarāṭ /
punarvināyako bāṇānbahūṃścikṣepa daityape

ekena mukuṭaṃ tasya śareṇa karṇakuṇḍale /
bhūmau nyapātayaddevo bāhū dvābhyāṃ bibheda ca

lalāṭaṃ sāyakenaiva tato daityo ruṣānvitaḥ /
cacarva dantānnetre ca visphāryānyāṃśarānbahūn

chādayangaganaṃ kāṣṭhā visasarja vināyakam /
nirāsyaiṃkena bāṇena khamadhye tānvināyakaḥ

svayaṃ cakre maṇḍapaṃ sa kṣaṇādbāṇamayaṃ vibhuḥ /
andhakāre ghoratare yuyudhāte parasparam

śaravṛṣṭyā bāṇavṛṣṭiṃ nijaghnatū ruṣānvitau /
śataśastau nirākṛtya bāṇavṛṣṭī ubhāvapi

tato daityo mahāmaṃtraṃ japtvā'ṣṭaśatasaṃkhyayā/
maṃtrayāmāsa tenāśu vāraṇāstreṇa sāyakam

tatyājātha prādurāsanvāraṇāḥ koṭiśastataḥ /
caturdantā girinibhā merumaṃdaracūrṇinaḥ

yeṣāṃ madavahā nadyaḥ prādurāsansamaṃtataḥ /
yeṣāṃ bṛṃhitamātreṇa nāditaṃ bhuvanatrayam

yathā yathā dhanānāṃ varṣāsu jitena mahāmune /
nāśayāmāsuraniśaṃ devasainyāni te gajāḥ

dhāvatāṃ pṛṣṭhalagnāste gajā yānti diśo daśa /
pādāghātaiśca hastaiśca dantāgrairvīghāratinaḥ

senāyāḥ kadanaṃ dṛṣṭvā siṃhāstraṃ prākṣipadvibhuḥ /
tataḥ siṃhāḥ prādurāsanśataśo'tha

teṣāṃ garjita śabdena gajā nipatitā bhuvi/
siṃhā vidārayāmāsurgajagaṇḍasthalāni te

siṃhanādairbṛṃhitaiśca daityaśabdairanekaśaḥ /
trailokyaṃ kampitamabhūddevāḥ sarve visismire

uḍḍīyoḍḍīya siṃhāste gajakumbheṣu petire /
evaṃ te nihatāḥ sarve kariṇaḥ siṃhasaṃcayaiḥ

virejurindranihatā vajraṇeva mahīdharāḥ /
tataḥ siṃhā yayurdaityānbhakṣayanto diśo daśa

nihate sarvasainye tu citāmāpa surāṃtakaḥ /
ayaṃ bālo'pi balavāndṛśyate kaśyapātmajaḥ

idānīṃ darśayiṣye'sya yamasya sadanaṃ dhruvam /
evamuktvā punarbāṇaṃ mantrayāmāsa daityarāṭa

yojayāmāsa dhanuṣi śārdūlaprasavaṃ tadā /
ākarṇa dhanurākṛṣya mumoca devavāhinīm

bāṇaḥ sa ca yayau śīghraṃ nādayangaganaṃ diśaḥ /
yatpuṃkhavāyunā bhagnā nipeturvṛkṣasaṃcayāḥ

prādurāsannanekāśca tataḥ śārdūlasaṃcayāḥ /
siṃhāṃste bhakṣayāmāsu siṃhāste'ntarhitāstataḥ

(२९९४)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe'strayuddhaṃ nāma saptaṣaṣṭitamodhyāyaḥ

ka uvāca /
tato daityo bāṇayugaṃ mantrayāmāsa sādaram /
nidrāstreṇa tadā caikaṃ gandharvāstreṇa cāparam

vāmajānuṃ puraḥ sthāpya jyāmākṛṣya sasarja tau/
tayoḥ śabdena sahasā cakampe bhuvanatrayam

ekaḥ sainye nipatito'paro devasamīpataḥ /
tatastālā mṛdaṃgāśca gandharvāṃpsarasastathā

gānanṛtyāni citrāṇi puro'paśyadvināyakaḥ /
patitāni ca śastrāṇi na bubodha karāttadā

mohito mañjularavaiḥ kartavyaṃ nābhyapadyata /
sainikāḥ suṣupuḥ sarve nidrāstreṇa vimohitāḥ

niśāmukhe yathā bālā avyavasthaṃ hi śerate /
striyo'pi cātha tāḥ sarvāḥ suṣupurvigatatrapāḥ

devāntako'paśyadevaṃ jaharṣa ca jagarja ca /
tataḥ saṃsthāpayāmāsa gulmāni parito bahu

devasainyasya mahato balī vīrayutāni ca /
cakre kuṇḍaṃ trikoṇaṃ ca bhūmisādhanapūrvakam

asṛkkumbhānsamānīya śatasaṃkhyānprayatnataḥ /
snātvā padmāsanaṃ cakre nānāpreteṣu sādaram

daityānnihatya śataśo māṃsarāśiṃ mahattaram /
cakārābhicaraṃ daityo vahniṃ sthāpya yathāvidhi

digambaro jahāvātha māṃsāni mantrapūrvakam /
sahasre tu hute paścādbali pūrṇāhutiṃ ca yaḥ

cakāra kuṇḍamadhye so'paśyacchaktiṃ kṣudhāturām /
naramāṃsāni tasyai sa dadau pātuṃ ca tānghaṭān

atṛptāṃ tāṃ parijñāya pretānanyānathārpayat /
tataḥ sā bahirāyātā vyomakeśī bhayaṃkarā

viśālagartanetrā'tikarālavadanā'ruṇā /
uvāca paramaprītā nādayantī diśo daśa

tṛptāsmi raktamāṃsaiste na bhayaṃ vidyate kvacit /
tāmuvācātha daityo'pi pupūje bhaktibhāvataḥ

upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ praṇipātapuraḥsaram /
tato divyāmbaradharo nānālaṃkārabhūṣitaḥ

devyā aṃkaṃ samāsādya jagarja balavattaram /
soḍḍīya tena sahitā nabhasyeva sthitā'bhavat

nānāśastradharā so'pi dhanurbāṇadharo babhau /
tāmuvāca raudraketuputraḥ paramaharṣitaḥ

kaśyapasyātmajo bālaścañcalo bahulaṃ purā /
idānīmatra kiṃ tena kartavyaṃ kucareṇa me

idānīṃ sarvasainyāni nāśayiṣye tavāgrataḥ /
evaṃ bruvati daityendre kāśirājo'śṛṇodvacaḥ

tato vināyakaṃ rājā bodhayāmāsa sādaram /
kāśīrājovāca /
bhūtabhavyabhaviṣyajña kathaṃ māyāṃ na budhyase

gāndharvī daityaracitāṃ kathaṃ sakto'si tatra vai /
devāntakenābhicarānnirmitāṃ rākṣasīmiva

sā sainyaṃ nāśayiṣyati te sāvadhānamanā bhava /
ka uvāca /
evaṃ nṛpavacaḥ śrutvā sāvadhānamanā vibhuḥ

buddhvā tajjñānadṛṣṭyaiva sarvaṃ māyāmayaṃ tadā /
śaradvayaṃ viniṣkṛṣya mantrābhyāṃ parimantrya ca

ghaṇṭāstreṇa khagāstreṇa śrotrākarṣaṇasaṃbhramāt /
vināyako mumocātha tau bāṇau vegavattarau

garjantau ghanavadrukmapuṃkhai mārutaveginau /
sahasācchādayantau ca sahasrakaramaṇḍalam

ghaṇṭānādaḥ samabhavanmahānsarvavimohanaḥ /
tato ghaṇṭāsvanāñśrutvā prottasthuḥ sarvasainikāḥ

siddhayaḥ sarvavīrāśca yuyudhuḥ śatrapāṇayaḥ/
aparastasya sainyeṣu mukto bāṇaḥ khagāstrataḥ

tataḥ khagāḥ prādurāsannānārūpā mahaujasaḥ /
pakṣavātena teṣāṃ tadgāndharvaṃ layamāgatam

andhakāraṃ yathā sūryasāratherudayānmune /
tataste pakṣiṇaḥ sarve babhakṣurdaityasainikān

pakṣāghātahatāḥ kecitkeciccañcvagravikṣatāḥ /
kecidbhītyaiva patitā daityāḥ prāṇānvihāya ca

hāhākāro mahānāsīddaityasainyeṣu sarvaśaḥ /
tato devāntako roṣātkhaḍgāstraṃ prāhiṇottadā

tasya dhvaniṃ samākarṇya cukṣubhe sainyasāgaraḥ /
diggajāśca tataḥ khaḍgā asaṃkhyātā viniḥsṛtāḥ

vahnimantaśca saṃghaṭṭātsenayorubhayorapi /
agnidagdhāstadā devā nipeturdharaṇītale

khagāśca nihatāḥ kecitkeciddagdhāstathāgninā /
apare yayurantarddhi diśaścātha cakāśire

asaṃkhyakhaḍgaprabhayā senācakṣurmahomuṣā /
khaḍgavṛṣṭyā vinihatā devāḥ peturdharātale

keṣāñcidbāhavacchinnāḥ keṣāñcinmastakāḥ karāḥ /
jaṭhare jānubhāge ca pṛṣṭhabhāge'parā hatāḥ

nipeturdevapuṃjeṣu mṛteṣu ca gatāsavaḥ /
aṣṭasiddhikṛtāḥ sarvāḥ senā evaṃ vināśitāḥ

asṛṅanadyo daśa diśo yātāḥ pretavahāstadā/
vināyakastato dṛṣṭvā daityasyādbhutavikramam

bāṇaṃ niṣkāśya sudṛḍhaṃ vajrāstreṇābhimantrya ca /
ākrandanena mahatā daityasainye mumoca tam

parvatāśca drumāstasya śabdena patitā bhuvi /
tadastrānalasaṃyogāddigdāhaḥ samajāyata

dedīpyamānaṃ sahasācchādayanravimaṇḍalam /
pakṣiṇo nihatā dagdhāstejasā tasya kecana

khaṇḍitaṃ tena sahasā khaḍgāstraṃ tatsahasraśaḥ /
nirdadāha tadā daityasenāṃ vajrairanekaśaḥ

sahasraśo nihanyante ekayā vajradhārayā/
yato yato'gamaddaityastatra tatrāpatacca tat

cucūrṇa mastakānpādānhastānskandhānurūnapi /
dharāṃ bhittvā gatā daityāstānapyatha jaghāna tat

evaṃ sarve hatā daityā vajraistīkṣṇaḥ sahasraśaḥ /
tato devāntakaṃ jagmustāni vajrāṇi sarvaśaḥ

so'pi bāṇaṃ samādāya mantrayāmāsa yatnataḥ /
raudrāstreṇātha saṃyojya dhanuṣaḥ karṣaṇena tam

sasarja parasainyeṣu śivanāmāṃkitaṃ śubham /
nādayangaganaṃ so'tha diśaśca vidiśo'pi ca

vamannagnikaṇāndikṣu pralayānalasannibhaḥ /
bhūlokā devalokāśca bhayādyātā diśo daśa

vināyakasya sainyeṣu mahākolāhalo hyabhūt /
tasminnipatite bāṇe puruṣo ghoradarśanaḥ

niḥsṛto bhīṣaṇamukhastrailokyaṃ grāsayanniva /
jaṭilo dīrghahastaśca dīrghapādo mahodaraḥ

dharādharo vyomagoṣṭho girijihvo bhayānakaḥ /
vajrāstraṃ bhakṣayāmāsa kṣaṇātsa puruṣo mahān

vināyakaṃ hantukāmo yayau tasyāntikaṃ kṣaṇāt /
tato vināyakaḥ śīghraṃ brahmāstraṃ samāyojayat

mantreṇa śatasaṃkhyena sāyake vegavattare /
ākarṇakarṣaṇāddevo mumoca sahasā ca tam

cakampe tasya śabdena tāreṇa bhuvanatrayam /
visphuliṃgairdiśo dagdhā na prājñāyata kiṃcana

tato'pi puruṣo jajñe tādṛśo'tibhayānakaḥ /
tāvubhau yuddhato vyomni parasparajayaiṣiṇau

nānāvidhaṃ mallayuddhaṃ cakratustau mahābalau /
kṣaṇenāntarhito cobhau na dṛśyate'tha kutracit

(३०५१)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe'strayuddhaṃ nāmāṣṭaṣaṣṭitamoghyāyaḥ

ka uvāca /
tato devāntako'tīva vismito'tarkayattadā/
yathā yathā mayā māyā kriyate'sya nivṛttaye

tathā tathāpyayaṃ bālo darśayatyeva pauruṣam /
kadāyaṃ nidhanaṃ yāyātkadā svapsye gataśramaḥ

ityevaṃ cintayāviṣṭo dhanuḥ sajyamathākarot /
abhimantrya śaraṃ ghoraṃ visasarja vināyake

sa sāyako bāṇavarṣamanantaṃ kṛtavānvibhau/
śaktiṃ ca nirmame ghorāṃ trailokyagrāsasāhasām

dadarśa vighnarājastā tadaṃke daityapuṃgavam /
varṣantaṃ śarajālāni tīkṣṇāni subahūnyapi

tato'ṣṭasiddhayaḥ śoghramuḍḍīya balavattaram /
dadhrustāṃ sahasā śaktimāninyustāṃ vināyakam

ānīyamānā sā hastānniḥsṛtyātha palāyitā /
roṣāttābhirdaityapatirānāyi sa kacagrahāt

aṇimānaṃ tato daityo jaghāna muṣṭinā dṛḍham/
muṣṭighātaṃ samāsādya mūrchitā nipapāta ha

laghimā garimā cātha vaśimā taṃ mahāsuram /
yāvallattāprahāraistu nijaghnustāvadeva hi

daityena vidhṛtāḥ vegāccaraṇeṣu pṛthakpṛthak /
yāvadāsphālayetpṛthvyāṃ niḥsṛtāstāvadeva tāḥ

prākāmyaṃ caiva bhūtiśca jaghnatustaṃ tato balāt /
papāta bhūtale daityo vamannagniṃ mukhāttataḥ

kṣaṇāllabhya tata saṃjñāmāruroha hayaṃ dṛḍham /
śastrapāṇirvāyuvego nijaghāna vināyakam

dṛḍhāsighātāddevo'tha kiṃcinmūrcchāmavāptavān /
nimeṣātsuvidhāno' bhūdadhāvaddaityanāyakam

hiraṇyakaśipuṃ viṣṇuryathā vṛtraṃ śacīpatiḥ /
śaraṃ ca kamalaṃ pāśamaṃkuśaṃ ca catuḥkaraiḥ

bibhrāṇaḥ śuśubhe vīraśriyā paramayā jvalan /
garjitvā ghanavaddevo jaghāna daityapuṃgavam

caturbhirāyudhairvegānna cacāla tathāpi saḥ /
āścaryaṃ paramaṃ prāpa dṛṣṭavā śastraṃ vṛthārthatām

vajrātsārataraṃ mene daityadehaṃ vināyakaḥ /
tato devo rākṣasasya dhūmrākṣyasya mahāyudham

vajraṃ saṃcūrṇayansūryamaṇḍalādāgataṃ tu yat /
tadādāyāhanattena daityaṃ tacchatadhā'bhavat

na romāpi cacālāsya tadapyāścaryamuttamam /
tato nānāśastraghātairjaghnatustau parasparam / /१९//
mastake pṛṣṭhabhāge ca hṛdaye bāhumaṇḍale /
tato śastravighātena jāto vahnirvasundharām

dadāha na ca tau bhītau yuddhamevānvapadyatam /
niśīthe tamasā vyāpte virāmaṃ na samīyatuḥ

tataḥ kṛtrimadīptyā tau parasparamayudhyatām /
tato māyāṃ raudraketuścakre suravimohinīm

aditiṃ sundarāṃ kṛtvā daityahaste nyaveśayat /
padmanetrāṃ pīnakucāṃ kuṅkumāraktamālikām

muktahārāṃ suvalayāṃ divyāṃśukavirājitām /
lāvaṇyalaharīṃ rukmavilasaddivyakañcukām

vināyakaṃ nirīkṣyaiva ruroda daityahastagā/
dhāva dhāveti taṃ prāha trāsitā'haṃ kimīkṣyase

evaṃ bruvatyā daityo'syāściccheda kañcukīṃ balāt /
aṃśukaṃ ca cakarṣāsyā madenāviṣṭacetasā

uccairuvāca devaṃ sā kva gatā puruṣārthatā /
lokalajjābhayānmāṃ tvaṃ niḥsnehāśu vimocaya

vināyako nirīkṣyaitāṃ bāṣpakaṇṭho ruṣānvitaḥ/
na sasmāra vicāraṃ sa śastrāṇi jagaluḥ karāt

śuśoca mama māteyaṃ kathamasya kare gatā/
dhigjanma yasya janani gatā'vasthāṃ duratyayām

devānāṃ jananī caiva saṃprāptā duṣṭasaṃgatim /
kāśirājo'pi taṃ dṛṣṭvā śocantaṃ gaṇanāyakam

svayaṃ śuśoca bahudhā loko'pi nagare sthitaḥ /
tato devāntako devaṃ jagarhe bahudhā tadā

dhigjanma pauruṣaṃ te'dya na prāṇaṃ tyajase katham /
nirlajjo'si mukhaṃ loke darśayasyeva yo'dhunā

tvatsamīpaṃ haniṣye'syāḥ śiraḥ kāyātkhalādhunā/
ka uvāca /
iti taṃ niṣṭhuraṃ vākyaṃ śrutvā devo vināyakaḥ

tarkayāmāsa manasi satyameva vadatyayam /
prāṇatyāgāya kiṃ kāryaṃ viṣaṃ vā pāśabandhanam

udare śastrasaṃghātaḥ kāryo vā mṛtyuhetave /
itthaṃ yāvaccintayate duḥkhaśokasamanvitaḥ

tāvadākāśavāṇīṃ sa śuśrāva ca vināyakaḥ /
sovāca /
māyeyaṃ racitā deva daityena duṣṭabuddhinā

avadhehi raṇaṃ yatto bhūtvā jahi nijaṃ ripum /
tataḥ sa sāvadhāno'bhūjjñātvā māyāmayīṃ tu tām

jaharṣa ca mahābuddhirdaityaṃ hantuṃ pracakrame /
smṛtvā ca tadvaraṃ śambhudattaṃ tasmai durātmane

uṣa:kālaṃ vinā sarvaśastrāstrāṇi vṛthā tvayi /
evaṃ tasya varaṃ jñātvā prātaryuddhāya niryayau

daityau'pi purato'paśyadyuddhānte taṃ vināyakam /
āraktanayanaṃ bhrājanmukuṭaṃ kuṇḍalojvalam

dantaprakāśaruciraṃ muktādāmavibhūṣitam /
divyāmbaraṃ sudhāmānaṃ vyomaspṛkpuṣkaraṃ vibhum

dṛṣṭvā devāntako rūpaṃ bibhāya ca visasmare /
arddhaṃ naraśarīraṃ kimarddhaṃ gajasamaṃ param

(३०९३)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe ekoṇasaptatitamodhyāyaḥ

ka uvāca /
evaṃ vadati yāvatsa bhayabhrāntaḥ surāntakaḥ /
tāvaddevo dadhārainamutsaṃge laghubālavat

kṛtvā padmāsanaṃ cāru gaṇeśaḥ svaprabhāvataḥ /
uvāca cainaṃ daityendraṃ varaṃ smara nijaṃ śubham

sa daityo radanaṃ cāsya dhṛtvā hastadvayena ha /
dolayāmāsa dehaṃ svamantarikṣe muhurmuhuḥ

yāvatpapāta bhūpṛṣṭe bhaṃktvā dantaṃ surāntakaḥ /
tāvaddadhāra taṃ devaḥ svadantaṃ lāghavādvibhuḥ /

ahanattena dantena mastake taṃ surāntakam /
jagarja ca mahārāvairgarjayanvidiśo diśaḥ

cālayanpṛthivīṃ sarvāṃ pātālānyakhilāni ca /
dvijāghātena śatadhā'kāri deho'sya tatkṣaṇāt

asṛgvṛṣṭiḥ papātāśu gaganānmeghavṛṣṭivat /
utpātaṃ menire lokāḥ sarve bhūtalavāsinaḥ

daityadehagataṃ jyotistaṃ viveśa vināyakam /
paśyatāṃ sarvadevānāṃ pradhanālokitaṃ punaḥ

dehastu nipapātāsya dharāpṛṣṭe triyojanam /
cūrṇayanvṛkṣasaṃghātānparvatānpādapairyutān

evaṃ dṛṣṭvā gatiṃ tasya sainikāśca diśo daśa /
yātāśca katicinnāśaṃ prāptāstaddehapātataḥ

mumucuḥ puṣpavarṣaṃ te devāḥ svasthānamāgatāḥ /
devadundubhayo nedurnṛpadundubhinisvanaiḥ

diśaśca vimalā āsanvavurvātāḥ sukhāvahā /
tejāṃsi vahnerlokānāṃ prasannāni tadā'bhavan

pratikūlavahā nadya āsansanmārgagāstathā /
tataḥ śakrādayo devā munayastaṃ pupūjire

tuṣṭuvuḥ parayā bhaktyā devadevaṃ vināyakam /
vimocitā vayaṃ bandhāddevāntakakṛtādvibho

upendra iva devendra kāryaṃ yasmātkṛtaṃ tvayā/
upendra iti nāmnā tvaṃ khyāti loke gamiṣyasi

vayaṃ svasvādhikāreṣu nirātaṃkā vasāmahe /
svāhāsvadhāvaṣaṭkārā bhaviṣyanti gṛhe gṛhe

evamuktvā namaskṛtya devaṃ te ca pradakṣiṇam /
anujñātā yayuḥ sarvaṃ svaṃ svaṃ sthānaṃ mudānvitāḥ

munayaśca tadā devairhṛṣīkeśeti nāma ca /
kṛtvā natvā yayuḥ svaṃ svamāśramaṃ harṣanirbharāḥ

tataḥ sarve dharādhīśāḥ saṃpūjya ca praṇamya ca/
ūcurvināyakaṃ devamuddhṛtā dharaṇī tvayā

daityabhāra bharākrāṃtā tasmāttvaṃ dharaṇīdharaḥ /
ityuktvā te gatāḥ svasvapattanāni tadājñayā

tataḥ paścātpaśyati sma kāśirājo vināyakam /
siṃhārūḍhaṃ bālarūpaṃ krīḍantaṃ bālakaiḥ saha

bālo'pi taṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā liliṃga paramādarāt /
ubhāvānandabharitau muṃcato'śrūṇi netrataḥ

tata ūce nṛpo devaṃ mahadbhāgyaṃ mamoditam /
brahmādīnāmagamyaṃ yatparaṃ brahma sanātanam

tanme dṛggocaraṃ nityaṃ pūrvapuṇyaphalodayāt /
viśvasya kāraṇānāṃ ca kāraṇaṃ tadvivarjitam

vedāntavedyaṃ sajjotirjyotiṣāmapi bhāsvaram /
nānārūpamarūpaṃ yadbālarūpeṇa me gṛhe

krīḍate svecchayā pṛthvībhārahāri manoharam /
ka uvāca /
evaṃ śrutvā stutiṃ tasya pramṛjyāśrūṇi vighnarāṭ

uvāca na kṣaṇaṃ tvatto yāmi dūraṃ kadācana /
tato rājā pupūjainamupacārairanekaśaḥ

tato vāditranirghoṣairbandiśabdairvimiśritaiḥ /
surāntakavadhāddharṣayuktaiḥ senācaraiḥ saha

vināyakaṃ bālarūpaṃ stuvadbhi svapuraṃ yayau /
visṛjya sarvalokāṃśca dattvā vāsāṃsi caikaśaḥ

tāmbūlāni ca keṣāṃcitpuraskṛtya vināyakam /
viveśa svagṛhaṃ ramyaṃ harṣanirbharamānasaḥ

(३१२३)
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṃḍe bālacarite purapraveśo nāma saptatitamo'dhyāyaḥ