Ganesha Purana · Chapter 1.5

// atha pañcamo'dhyāyaḥ //
tato mātaramabhyetya snehakātarayādhiyā /
tāṃ jagāda kathaṃ mātastyajase'naparādhinam

putra uvāca //
sahaivayātu putroyamiti vācyastvayā pitā /
tavavākyānurodhena yadimāṃsahaneṣyati

tadāvāṃ sevanaṃ kuryāṃ na me rājye matistathā /
kiṃ tadrājyaṃ sukhaṃ tadyādbhavadbhyāṃrahitasyame

sudharmovāca //
etāvadduḥkhaśokābhyāṃ yuktorājānameva ca /
kariṣyati mahābāho tasmādgaccha mamājñayā

pātivratyena dharmeṇa paravatyasmi bālaka /
bharturanyo na devosti yoṣitāṃ mānyaeva ca

sūta uvāca //
ityākarṇya namaścakre mātaraṃ sasuhṛtsutaḥ /
pradakṣiṇīkṛtya tatonujñāṃprāpya puraṃ yayau

alaṅkṛtairnāgarikaiḥ patākādhvajapallavaiḥ /
siktamārgaṃ sugandhāḍhyaṃ yathendranagaraṃ tathā

dattvātāmbūlavāsāṃsi visṛjya svajanānnṛpaḥ /
praviveśa gṛhaṃ śrīmaddharṣaśokasamanvitaḥ

cakārarājyaṃ dharmeṇa sutavatpālayanprajāḥ /
dharmārthakāmamokṣeṣu yathā śikṣaṃ manodadhe

ṛṣaya ūcuḥ //
kathaṃ rājā somakāntaḥ kiṃ vanaṃ samupāgataḥ /
kiṃ sahāyaśca kiṃ cakre karmano vadavistarāt

sūta uvāca //
haṃtavaḥ kathayiṣyāmi somakānto yathā vanam /
gatvā cakārayatkāryaṃ sādaraṃ śrṛṇutānaghāḥ

subala jñānagamyāmamātyābhyāṃ sudharmayā /
dharmapa ! yāyutoraṇyaṃ praviveśadurāsadam

agrataḥ prakṛtiyāto madhyerājāthapṛṣṭhataḥ /
dharmapatnī sudharmāgātsītevarāmapṛṣṭhataḥ

ekāśanāśca catvāra ekacittāsanālayāḥ /
samaduḥkhasukhāścāpi vanādvanamupāyayuḥ

kṣudhātṛṣāśramairvāpi nimnonnatagatādhvabhiḥ /
atyantakarṣitaśchāyāmāśrityopāviśankvacit

punarvanāntaraṃ gatvā dadṛśuste saromahat /
yatra mātaṅgasadṛśā nakrābhāntisakacchapāḥ

tālāstamālāḥ saralāḥ priyālābakulāḥ śubhāḥ /
saralāḥ panasājambunimbāśvatthavaṭādayaḥ

vṛkṣānānālatājālairveṣṭitāḥ paritobabhuḥ /
yatrāste timiraṃ gāḍhaṃ giridaryudare yathā

yatravāyuḥ sukhasparśaḥ kumudotpala gandhavān /
yasmānnayanti munayo visāsana ca phalāni ca

yatra haṃsā bakāḥ śyenāḥ sukāḥ kākāścakokilāḥ /
sārikāścakravākāśca nānārāvānvikurvate

nayatraśītoṣṇakarāṃśu saṃdhirnānālatāpuṣpakujāśritānām /
kṣuttṛḍbhayaṃ yatra na caiva mṛtyuḥ svarge yathā puṇyavatāṃ dvijendrāḥ

tatragatvā jalaṃ sarve papuḥ śītaṃ śramāpaham /
snātvā nityakriyāṃ kṛtvā phalāni bubhujuśca te

suṣvāpacakṣaṇaṃrājākacchekomalavāluke /
dharmapatnī sudharmā ca pādasaṃvāhanesthitā

tasyānumatamājñāya dvāvamātyāvagacchatām /
ādratuṃ kandamūlāni phalāni ca visāni ca

dadarśa tatrādbhutarūpamugraṃ bālaṃ sudharmā prabhayājvalantam /
utkṛṣṭarūpasyakṛtesmarantaṃ jātaṃ purā bālamitismamene

dṛṣṭvaiva sotaṃ jahṛṣe sudharmā mene ca taṃ sāhitakāriṇaṃ ca /
kṣubdhaṃ prasannaṃ hṛdayaṃ samīkṣyāpakāriṇaṃ copakaraṃ hi vakti

papraccha taṃ kaśca kutaścayātaḥ kasyāsi putro jananī ca kā te /
vadasva śabdāmṛtadhārayāme sakhevakarṇau paratoṣayāśu

sūta uvāca //
itismapṛṣṭaḥ sa jagāda bālastāṃ rājaputrīṃ sudhayāgirāme /
pitā bhṛgurbhāmini me pulomā mātā jalārthī svagṛhādihāgām

cyavanaḥ khalu nāmnāhaṃ piturājñākaraḥ śubhe /
tvaṃ ca kā katamoyaṃte kathaṃ vanamidaṃ gataḥ

sravanti kathamaṃgāni varṣākālegireriva /
ati durgandhatā cāsya kena vā vada karmaṇā

kṛmibhāra samākīrṇamamuṃvāsevase katham /
svayaṃcārutarābhūtvā sukumārī sulocanā

cāru prasannavadanā cārusarvāṃgaśobhinī /
kaccitpūrvaṃ na pitrā te suhṛdbhirbhrātṛbhirdvijaiḥ

vijñātoyaṃ varaḥ kuṣṭhīkṛmibhārākulopi ca /
kathamenaṃ vṛtavatī durgamaṃ cāgatā vanam

sūta uvāca //
iti pṛṣṭā sudharmā sā muniputreṇa dhīmatā /
vyācaṣṭe sakalaṃ tasmai śokaharṣasamanvitā

sudharmovāca //
saurāṣṭradeśe vikhyātaṃ devatākhyaṃ puraṃ mahat /
tatrāyaṃ somakānto me bharttārājyaṃ cakāra ha

atimānīvadānyaśca śūrodṛḍhaparākramaḥ /
asaṃkhyātabalopeto ripurāṣṭravimarddanaḥ

yajvāti sundaraḥ śrīmānsuhṛdānaṃdakārakaḥ /
vivektāsarvakāryāṇāṃ nītiśāstraviśāradaḥ

rājyaṃ svaṃ bubhuje rājā bahukālaṃ dvijottama /
imāmavasthāṃ saṃprāptaḥ pūrvakarma vipākataḥ

amātyadvayasaṃyukto vanametatsamāgataḥ /
bhramantīpṛṣṭhalagnāsya putrerājyaṃ prayacchataḥ

subalajñānagamyābhyāṃ prakṛtibhyāmihāgatā /
rājñonujñāṃ samādāya phalārthaṃ tau vane gatau

ihāsmān rākṣasāḥ pretābhūtānimṛgapakṣiṇaḥ /
nānāvidhābhīṣayanti kathaṃ nobhakṣayantina

najāne duḥkhabhogāya sthāpayantyagratopi ca /
duḥkhasyāntaṃ napaśyāmi karmaṇo duṣkṛtasya ca

kaṭutiktāmlalavaṇamadhurasnigdhabhojane /
na tathā rucirasyābhūtparītasya dvijātibhiḥ

yathedānīṃ kandamūla kaṣāyāmlaphalādiṣu /
daridrāṇāṃ mahāhāraḥpākopi bhakṣitasya ca

na tathā śrīmatāṃ śakti raśane pāka eva ca /
yaḥ śete komale divye śayanesma manorame

idānīṃ yatrakutrāpi paśyakāla viparyayam /
yasyadigvyāpinaścāsannānāparimalāḥ śubhāḥ

ya ānandamaye sindhau magnobhūtpaṇḍitairvṛtaḥ /
pūyaśoṇitadigdhasya pūtigandhopisāṃpratam /४७//
sa idānīṃ duḥkhamaye kṛmibhiḥ parivāritaḥ /
kathantarema duḥkhābdhiṃ najāne bhṛgunandana

bhavapotaivāgādhe majjantaṃ naurivārṇave

// iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṇḍe sudharmācyavanasaṃvādo nāma pañcamo'dhyāyaḥ