Ganesha Purana · Chapter 1.36.40

vyāsa uvāca /
śrutaṃ gaṇeśatīrthasya māhātmyaṃ kamalāsana /
rukmāṃgadasya caritaṃ kauṇḍinya puravāsinām

tathāpi brūhi me brahman mukuṃdācaritaṃ śubhaṃ /
brahmovāca /
gate rūkmāṃgade sā tu jajvāla madanāgninā

dāvāgninā yathā grīṣme mahāvanasthalā suta /
mukuṃdā nālabhaccharma vane śītala mārute

latāpuṣpamaye sthāne caṃdracaṃdanavo'pi ca /
tasyā na rocate hāsyaṃ gītaṃ nṛtyaṃ kathāntaram

annaṃ jalaṃ vihvalāpāssacittāyā munīśvara /
kṣuttṛṭ śrameṇa tasyāstu kṣaṇaṃ nidrā samāyayau

tāmiṃdro bubudhe kāṃtā prasuptā vijane vane /
kāmāturā vihvalā ca rūkmāṃgada kṛte suta

dhṛtvā raukmāṃgadaṃ rūpaṃ bubhuje kāmukāṃ tu tām /
āliliṃga mudā śakro mukuṃdā jahṛṣe bhṛśam

sā'pi rukmāṃgadaṃ taṃ tu cucumbe subhṛśaṃ suta /
so'pi tasyāḥ kucau pīnau mamarda dṛḍhamuṣṭinā

vyaṃśukāṃ vyaṃśuko reme niḥśaṃkaṃ sa tayā saha /
tataḥ sā lajjamāneva svagṛhaṃ pratyapadyata

iṃdro rūkmāṃgado bhūtastatraivāntardadhe suta /
mene rukmāṃgado bhuktastato garbhaṃ dadhau tu sā // १.३६..१० //
suṣuve navame māsi suvelāyāṃ sutaṃ śubham /
cārusarvānavadyāṃgaṃ rūpeṇa madanātigam

tasya śabdena mahatā dharaṇyā patitasya tu /
sanādaṃ daśadigvṛṃdamabhūtkhaṃ bhūrasātalam

pakṣiṇo babhramuḥ sarve uḍḍīyoḍḍīya sarvataḥ /
vācaknaviḥ samāyātastyaktvā svanityakarma ca // १३ / /
mukuṃdācaritaṃ tena naiva buddhaṃ kadācana/
jātakarmādikaṃ sarvaṃ cakāra bhṛṣaharṣitaḥ

dadau dānaṃ yathāśakti brāhmaṇebhyo yathārhataḥ /
daśāhe tu vyatīte sa nāmakarmākaronmuniḥ

gṛtsametyanujñāto jyotiḥśāstraparairdvijai /
tatastu paṃcame'bde'sya vratabandhaṃ cakāra ha // १ ६//
vedavratāni catvāri cakāra baṭukasya saḥ /
sakṛnnigadamātreṇa gṛhṇāti brahmatejasā

vedaśāstranidhirjātaḥ svakarma kuśalo'pi ca /
kadācit sumahūrte tu pitā vācaknaviḥ sutam // १ ८/ /
gaṇānāṃ tveti ṛṅmantraṃ mahāṃtamupadiṣṭavān /
uvāca ca mahāmantro vaidiko'khila siddhidaḥ // १ ९//
āgamokteṣu mantreṣu sarveṣu śreṣṭha eva ca /
dhyātvā gajānanaṃ devaṃ japainaṃ sthiramānasaḥ //१.३६.२ ० //
parāṃ siddhiṃ samāpyaiva khyātiṃ loke gamiṣyasi /
tato gṛtsamado vipro mantraṃ prāpya piturmukhāt

anuṣṭhānarato bhūtvā japadhyāna paro'bhavat /
evaṃ bahutithe kāle gate tu munipuṃgave /
tasmin magadhadeśe yo rājā magadhasaṃjñitaḥ //२२ / /
cārurūpā mahāmānī dānaśūro'rimardanaḥ /
nānālaṃkāra śobhāḍhyo mahārhāsana saṃśritaḥ //२ ३ / /
sudharmāsanago dhīraḥ puruhūta ivāparaḥ /
caturaṃbalopeto jñānī paṃḍitamānadaḥ

amātyau dvau jñānanidhī vācaspatyadhikau guṇauḥ/
ambikā nāma bhāryā'sya cārurūpā guṇādhikā

pativratā mahābhāgā śāpānugrahaṇe kṣamā /
tasya rājñaḥ pituśrāddhe samājagmurmaharṣayaḥ //२ ६//
rājñāhūtā vasiṣṭhātri pramukhāḥ śrutipāragāḥ /
ākārito gṛtsamadastapasvī śucimānasaḥ

tataḥ śāstra prasaṃgena prauḍhi gṛtsamado'vadat /
tamatri dhigdhigityevamabravīn munisaṃnnidhau

tapasvīti bhavānmānyo na munistvaṃ yatastava /
janma rūkmāṃgadājjātaṃ rājaputrādvicāraya

nāsmatsamakṣo pūjārhaṃ ito gaccha svamāśramam /
ityatrivacanaṃ śrutvā krodhadīpta iva jvalan //१.३६.३ ० //
dahanniva trilokīṃ sa bhakṣayanniva tānmunīn /
apera tvapalāyanta siṃhaṃ dṛṣṭvā yathā mṛgāḥ

uvāca tatra sadasi vasiṣṭhādīn munīnprati /
gṛtsamada uvāca /
yarhi rukmāṃgadasyāhaṃ na bhaveyaṃ munīśvarāḥ /
tadā śāpāgninā yuṣmānkuryāṃ bhasmāvaśeṣitān //३ २//
brahmovāca /
ityuktvā tānmunīn sarvān prayayau mātaraṃ prati /
papraccha tāṃ gṛtsamado vada duṣṭe'tikāmuke //३ ३ //
mukuṃde vada me tāta no ced bhasma bhaviṣyasi /
ākarṇyevaṃ vacastasya cakampe bhṛśavihvalā

mukuṃdā mārūteneva kadalī kuḍmalānvitā/
uvāca dīnayā vācā baddhāṃjalipuṭā satī

mukuṃdovāca /
mṛgayāsaktacitto'bhūddhṛṣṭasārtho nṛpottamaḥ /
trailokyasubhago dṛṣṭo mayā rūkmāṃgadaḥ śubhaḥ // ३ ६//
anuṣṭhānarate vācaknavau me bhartari priye /
anivāryāḥ striya iti smṛtvā vākyaṃ vidhīritam

tasmin nṛpe saktamanā jātā'smi sa pitā tava /
śrutvetthaṃ vacanaṃ tasyā maunavānsa yayau muniḥ // ३८/ /
lajjayā'dhomukhaḥ śāpamabhyadhājjananīṃ prati //
putra uvāca /
duṣṭe mūḍhe pāparate kānane kaṃṭakī bhava //३ ९//
asaṃkhyeya phalā sarve prāṇibhiḥ parivarjitā /
sā'pi śāpaṃ dadau tasmai krodhāviṣṭā sutāya hi

jananī tvamanādṛtya yataḥ śaptā khalu tvayā /
ataḥ śapāmi tvāṃ putra tvattaḥ putro'ti dāruṇaḥ //४ १ / /
trailokyabhayado daityo bhaviṣyati mahābalaḥ /
evaṃ śaśapatustau tu mātāputrau parasparam

ka uvāca /
sā tadaiva śarīraṃ tat tyaktvā'bhūd badarī vane /
varjitā pakṣisaṃghātai jarijairaṃḍajairapi //८ ३ //
tato'ntarikṣe vāgāsīdindrād gṛtsamado hyabhūt/
sa tu gṛtsamado brahmannanuṣṭhānāya jagmivān

idaṃ gṛtsamadākhyānaṃ yaḥ śṛṇoti narottamaḥ /
na sa saṃkaṭamāpnoti vāṃchitaṃ labhate'khilam

iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṃḍe gṛtsamadopākhyānaṃ nāma ṣaṭtriśattamo'dhyāyaḥ //३ ६ //
brahmovāca/
bhramanmuni dadarśāgre vanaṃ puṣpakasaṃjñitam/
nānādrumalatākīrṇaṃ puṣpaprākāraśobhitam // १ /
śobhitaṃ nirjharajalairnirjarairmunisattamai /
nanāma tān gṛtsamado nyavasacca tadājñayā

tatra snātvā japaṃ cakre pādāṃguṣṭhāgradhiṣṭitaḥ /
sthireṇa manasā dhyāyandevaṃ vighneśvaraṃ vibhum

nāsāgra nyastadṛṣṭiḥ sannirīkṣanna diśodiśa /
jitendriyo jitaśvāso jitātmā mārutāśanaḥ

divyavarṣasahasraṃ sa tapastepe sudāruṇam /
unmīlya nayanaṃ paśyadyadā gṛtsamado muniḥ

tadā netrodbhavo vahnīstridaśānparyatāpayat /
śaśaṃkire tadā devāḥ kasyāyaṃ padabhāgbhaveta

aparaṃ galitaṃ patraṃ bhakṣayannekameva ca /
yatnamāsthāya paramaṃ sthāṇubhūto'ti niścalaḥ

daśapaṃcasahasrāṇi tepe niścalamānasaḥ /
tato vināyako dṛṣṭvā tapanaṃ tasya durghaṭam

anugrahāya tasyātha prādurāsīt sudīptimān /
yathā dhenurvatsaravaṃ śrutvā dhāvati satvaram

tathā vināyako devaḥ śīghraṃ gṛtsamadaṃ yayau /
bhāsayaṃstejasā viśvaṃ sahasraravisannibhaḥ // १.३७.१ ०//
calatkarṇatālo bṛhaddantilīlo mudā cārūkhelo lasaccandrabhālaḥ /
bṛhatpadmamālo jagatkāryamūlaḥ karakaṃjanālo namatsavimelaḥ // १ १//
siṃhārūḍho daśabhujo vyālayajñopavītavān /
kuṃkumāgaru kastūrī cārūcaṃdana carcitaḥ

siddhibuddhi yutaḥ śrīmān koṭisūryādhika dyutiḥ /
anirvācya svarūpo'pi lolayā''sītpuro mune // १ ३//
tattejasā hrataṃ tejā munestasya mahātmanaḥ /
bradhnasya tejasā yadvan nākṣatraṃ caṃdrajaṃ mahaḥ

nimīlya nayane so'tha cakampe bhṛśavihvalaḥ /
papāta mūrchito bhūmau vismṛta dhyānamaṃgalaḥ

punaśca manasā dhyāyan gajānanamanāmayam /
manasā tarkayan vighnaṃ nimittaṃ vyākulo muniḥ

kimetat kṣobhajananaṃ sahasā samupasthitam /
adyaprabhṛti yattaptaṃ tatkathaṃ me vṛthā gatam

pāhi deveśa sarvātman vighnādasmād bhayānakāt /
tvāmṛte śaraṇaṃ yāmi kamanyaṃ jagadīśvaram

mahadduḥkhaṃ sadā deva prāptaṃ kena ca hetunā /
nāsmat paṃktau pūjanīya iti yadvahate manaḥ

brahmovāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā jagāda sa vināyakaḥ /
gaṇeśa uvāca /
anugrahāya saṃprāptaṃ viddhi māṃ gaṇanāyakam / १.३७.२०
sanakādibhiraprāpyaṃ ciraṃ niyamamāsthitaiḥ /
tyaktvā bhayaṃ brūhi yatte vāṃchitaṃ munisattama //२ १//
ekāṃguṣṭhena tapasā toṣito'haṃ tvayā'niśam /
brahmovāca /
niśamyetthaṃ vacastasya devadevasya śobhanam

daṃḍavat praṇanāmainaṃ nijānaṃda pariplutaḥ /
uvāca paramaprīto varadaṃ taṃ vināyakam

gṛtsamada uvāca /
adya me saphalaṃ janma tapaso niyamasya ca /
akhaṃḍānaṃdarūpo yo brahmabhūyo nirākṛtiḥ / /२४/ /
muṃcannaśrūṇi netrābhyāṃ mānadena nanarta ca/
cidānaṃdaghano veda śāstrāṇāmapyagocaraḥ

sadyo dṛṣṭo mayā sākṣādataḥ kiṃ prārthaye vibho /
tavājñayā tathā'pyekaṃ prārthaye dviradānana

caturaśīti lakṣāsu yoniṣu śreṣṭhatāsu ca /
manuṣyāṇāṃ mahābhāga varṇāstatra mahattarāḥ

tatrāpi brāhmaṇāḥ śreṣṭhāstatrāpi jñāninaḥ parāḥ /
jñāniṣvanuṣṭhānaparāsteṣu ca brahmavedinaḥ

brahmajñānaṃ tathā jñānaṃ dehi me jagadīśvara /
tvayi bhaktiṃ ca sudṛḍhāmavismaraṇameva ca //२ ९//
tava bhakteṣu sarveṣu śreṣṭhatāṃ ca gajānana /
anyaṃ caikaṃ varaṃ yāce taṃ ca me dehi śaṃkara // १.३७.३० / /
tava bhaktyaikanilayaṃ trailokyākarṣaṇa kṣamam /
vikhyātaṃ triṣu lokeṣu namasyaṃ suramānuṣaiḥ //३ १ //
evaṃ māṃ kuru vighneśa yadi tuṣṭo'khilārthakṛt/
vanaṃ ca puṣpakaṃ nāmnā khyātiṃ yātu sureśvara //३ २ //*
asmin sthitvā ca bhaktānāṃ kāmānpūraya nityadā /
idaṃ ca puṣpakapuraṃ caturdikṣu viśeṣataḥ / / ३३ //
gaṇeśapuramityevaṃ prathāṃ yātu gajānana /
brahmovāca /
iti tadvacana śrutvā jagāda dviradānanaḥ

gaṇeśa uvāca /
sādhu sādhu mahābāho prasanne mayi durlabham /
bhaktānāṃ triṣu lokeṣu na kiṃcin munipuṃgava // ३ ६//
tvayā yatprārthitaṃ vipra tatte sarvaṃ bhaviṣyati /
vipratvaṃ durlabhataraṃ prasannena mayārpitam // ३६ / /
gaṇānāṃ tveti mantrasya vaidikasya yatastvayā / * (ṛ. २.२३.१)
japaḥ kṛto munestastvamṛṣirasya bhaviṣyasi /३७//
brahmādiṣu ca deveṣu vasiṣṭhādi muniṣvapi /
khyātiṃ yāsyasi sarvatra paraṃ śraiṣṭhayamupāgataḥ

sarveṣvārabdha kāryeṣu pūrvaṃ te mama cāparam /
smaraṇaṃ ye kariṣyanti teṣāṃ siddhirbhaviṣyati // ३९/ /
kṛte jñānāddaivatarṣi cchandasāṃ karma niṣphalam /
putraśca balavān sarvaṃ devānāṃ subhayaṃkaraḥ

bhaviṣyati mahākhyātiṃ triṣu lokeṣu yāsyati /
ajeyaḥ sarvadevānāṃ vinā rudraṃ bhaviṣyati //४ १ //
madbhakto madgataprāṇo manniṣṭho matparāyaṇaḥ /
idaṃ ca nagaraṃ deva yuge puṣpaka saṃjñitam

tretāyāṃ maṇipūraṃ ca bhānakaṃ dvāpare'pi ca /
kalau tu bhadrakaṃ nāma khyātaṃ loke bhaviṣyati

atra snānena dānena sarvānkāmānavāpnuyāt /
brahmovāca /
evaṃ datvā varāṃstasmai tatraivāntardadhe vibhuḥ / /४४//
tasminnaṃtarhite tatra sthāpayāmāsa vai muniḥ/
gaṇeśamūrti prāsādaṃ kārayāmāsa sundaram

varadeti ca tannāma sthāpayāmāsa śāśvatam /
siddhisthānaṃ ca tatrāsīd gaṇeśasya prasādataḥ

kāmānpuṣṇāṇi sarveṣāṃ puṣpakaṃ kṣetramityapi /
pūjayāmāsa tāṃ mūrtiṃ bhaktibhāvasamanvitaḥ

imāṃ kathāṃ yaḥ śṛṇuyān munīndra śrīvighnarājasya varaprakāśām/
sabheta kāmānaripalān gaṇeśa bhaktiṃ dṛḍhāṃ saṃsṛtimocanīṃ ca / ४८ ( १४१३)
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṃḍe varadākhyānaṃ nāma saptatriṃśattamodhyāyaḥ

(१.३७.३२ puṣpake prāsāde catuḥṣaṣṭiḥ stambhāḥ bhavanti/ kimete ६४ stambhāḥ ६४ kalānāṃ rūpāḥ santi, ayaṃ anveṣaṇīyaḥ)
vyāsa uvāca /
tato gṛtsamadasyāsīt kathaṃ vṛttiḥ sureśvara /
tanmamācakṣva yatnena śraddadhānasya padmaja

brahmovāca /
tataḥ sarve munigaṇā mānayāmāsurādarāt /
brahman munivaraśreṣṭhaṃ nemurgṛtsamadaṃ ca tam

varadānād gaṇeśasya vavrustaṃ yajñakarmaṇi /
sarvārambhe gaṇeśasya pūjanādau ca sasmaraḥ / / ३ //
evaṃ vikhyātimagamat sa munirgaṇanāyake /
bhaktiṃ paramikāṃ cakre japanmaṃtraṃ suniścalaḥ / /४//
kadācit sa munirvyāsa cukṣuve balamuttaram /
diśo nabhaśca pṛthivīṃ nādayan girigahvarān

apaśyat purato yāvat tāvadbālaṃ bhayaṃkaram /
raktavarṇaṃ mahānādaṃ japākusumasannibham

tejorāśiṃ ca muṣṇaṃtaṃ netrālokapathaṃ muhuḥ /
dṛṣṭvā sa tādṛśaṃ bālaṃ cakampe bhayavihvalaḥ

tarkayāmāsa manasā vighnaḥ ko'yamihāgataḥ //
na jāne gaṇanāthena datta putro mamādbhutaḥ

paśyati sma punaḥ so'muṃ cāruvaktraṃ sulocanam /
cāru rūkmāṃgadaṃ cāru mukuṭaṃ cārunūpuram

cāruṇā kaṭisūtreṇa rājatkaṭitaṭaṃ sutam /
papraccha taṃ muniḥ ko'si kasyāsi kiṃ cikīrṣasi

kva ca te pitarau sthānaṃ vada tejonidhe'rbhaka /
ka uvāca /
śrutvetthaṃ vacanaṃ tasya jagāda bālako munim

bālaka uvāca /
bhūtabhāvibhavajjñānī kiṃ māṃ tvaṃ paripṛcchasi /
tathā'pyājñāvaśo vacmi kṣutāttava janirmama

tvameva janako mātā kṛpāṃ kuru mamoparī /
pālayasva pitarmāṃ tvaṃ dināni katicinmune

trailokyākramaṇe śakto devendraṃ vaśavartinam /
kariṣyāmi na sandeho vīkṣyase paurūṣaṃ mama

brahmovāca /
ityākarṇya vacastasya bhayaharṣaṃ samanvitaḥ /
uvāca ślakṣṇayā vācā munirgṛtsamado vacaḥ / / १५ //
yadyayaṃ jātamātro'pi śaktastrailokya karṣaṇe /
tasmādasya pradāsyāmi svaṃ mantraṃ svātmajasya hi

yenāsya vāṃchitaṃ devaḥ parituṣṭo vināyakaḥ /
pradāsyati jagannātho mama kīrtirbhaviṣyati

evaṃ saṃciṃtya manasā tasmai svaṃ mantramādiśat /
gaṇānāṃ tveti taṃ cāha kurvanuṣṭhānamādarāt // १ ८//
japasva vaidikaṃ maṃtraṃ cittaṃ sthāpya gajānane /
saṃtuṣṭaste yadā putra sarvān kāmān pradāsyati // १ ९//
evaṃ prāpta mahāmaṃtro jagāma tapase vanam /
ekāṃguṣṭhenāvatasthe nirāhāro jitendriyaḥ / /१.३८.२ ० //
dhyāyan gajānanaṃ devaṃ manasā niścelana saḥ /
japatastasya varṣāṇi sārdhāyutamitāni ca

gatāni tasya mukhato babhūvāgnirdiśo jvalana /
bhayaṃ babhūva devānāṃ daityānāṃ talavāsinām

tatastat tapasā tuṣṭa āvirāsīd gajānanaḥ /
diśo vitimirāḥ kurvaṃśchādayan bhānumaṃḍalam //२ ३ //
bhrāmayan puṣpakaraṃ cārū suviṣāṇaṃ mudā yutaḥ /
tadbṛṃhita ravaṃ śrutvā bālako vihvalagniva

unmīlya netre so'paśyaddevaṃ taṃ purataḥ sthitam /
caturbhujaṃ mahākāyaṃ nānābhūṣā vibhūṣitam

paraśuṃ kamalaṃ mālā modakān bibhrataṃ karaiḥ /
tejasā dharṣitastasya dhairyaṃ kṛtvā nanāma saḥ //२ ६ //
baddhāṃjalipuṭo bhūtvā prārthayāmāsa taṃ vibhum /
bālaka uvāca /
kiṃ māṃ dharṣayase deva bhaktaṃ tvāṃ śaraṇāgatam / /२७//
bhava saumyataro deva dehi me'khilavāṃchitam /
brahmovāca /
ityākarṇya vacastasya saṃjahāra svakaṃ mahaḥ

uvāca paramaprīto sāvadhāna bhavārbhaka /
yaṃ dhyāyasi divārātro so'haṃ te varado'dhunā

mamedaṃ paramaṃ rūpaṃ svaprakāśaṃ jaganmayam /
na vidurbrahma rudrādyāḥ kuto vetsyanti mānavāḥ //१.३८.३ ० //
devāśca munayaḥ sarve na ca rājarṣayo'pare /
nāsurāḥ siddhagandharvā na nāgā na ca dānavaḥ

so'haṃ tava tapobaddho varaṃ dātumihāgataḥ /
varayasva varānmatto yānyāṃstvaṃ manasecchasi

sa uvāca tato bālo dhanyo'haṃ tava darśanāt /
pitā dhanyataro me'dya sārthakaṃ janma me tapaḥ //३ ३ //
stutiṃ kartuṃ na jānāmi bālabhāvātsureśvara /
yatastvaṃ sarvajagatāṃ kartā pātā'pahārakaḥ

tvad bhāsā bhāsayatyeva raviragniśca candramāḥ /
carācaraṃ cetayase svamāhātmyān mahāmate

mahimānaṃ mahāntaṃ te keśā api na yaṃ viduḥ /
yadi me varado'si tvaṃ tanme dehi gajānana // ३ ६//
trailokyākarṣaṇe śaktiṃ viśiṣṭāṃ dehi me vibho /
devadānavagandharva manuṣyoragarākṣasā

vaśyā mama sadā santu munikinnara cāraṇāḥ/
manasā cintitaṃ yanme tattat sidhyatu sarvadā //३ ८//
iṃdrādayo lokapālāḥ sevāṃ kurvantu me sadā /
iha bhogānanekānme muktiṃ cānte prayaccha ca // ३ ९//
anyaṃ ca te varaṃ yāce purametat tavājñayā /
prathāṃ yātu yataścātra tapamugraṃ tapo mayā

gaṇeśapuramiti ca khyātiṃ yātu janeṣṭadam //
gaṇeśa uvāca /
trayāṇāmapi lokānāmākramaṃ tvaṃ kariṣyasi

sarvebhyo na bhayaṃ te'sti sarve vaśyāśca te sadā /
āyasaṃ kāṃcanaṃ raupyaṃ mayā dattaṃ puratrayam

abhedyaṃ sarvadevānāṃ kāmagaṃ śaṃkara vinā /
tripureti ca te nāma khyātiṃ loke gamiṣyati //

yadaikena ca bāṇena śivo bhetsyati te puram /
tadaiva yāsyase muktiṃ nātra kāryā vicāraṇā

anyatte vāṃchitaṃ sarvaṃ matprasādād bhaviṣyati /
brahmovāca /
dattvetthaṃ sa varāndevastatraivāntardadhe vibhuḥ/
viṣādamagamaddeva viyogāt tripurāsuraḥ

harṣaṃ ca vipulaṃ lebhe varānprāpya yathepsitān/
trailokyavijayaṃ kartuṃ yatate sma tato balāt

( १४५९)
iti śrīgaṇeśapurāṇe upāsanākhaṃḍe varapradānaṃ nāmāṣṭatriṃśattamo'dhyāya

vyāsa uvāca /
tataḥ kimakarod brahmastripuro varadarpitaḥ /
tatsarvaṃ kautukaṃ mahayaṃ vaktumarhasyaśeṣataḥ

brahmovāca /
tataḥ kāśmīra pāṣāṇabhavāṃ mūrtiṃ gajānanīma /
sthāpayāmāsa vidhivad brahmaṇairmantrakovidaiḥ

mahāṃtaṃ kāṃcanaṃ divyaṃ maṇimuktā vibhūṣitam /
gaṇeśapuramadhye sa prāsādaṃ kṛtavānśubham

upacāraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pūjayāmāsa taṃ vibhum /
namaskārairasaṃkhyātaiḥ stutibhiḥ prārthanairapi

kṣamāpya devadeveśamanujñopya yayau bahiḥ /
dadau dānānyanekāni brāhmaṇebhyo yathārhataḥ

tatastadabhavatsthānaṃ baṃgāle tripurasya ha /
gaṇeśapuramityevaṃ sarveṣāṃ sarvasiddhidam

tataḥ sa tripuro daityo gajānana varoddhataḥ /
nṛlokānpālayāmāsa devānāmākrame rataḥ

padātayasturaṃgāśca gajāśca rathinastathā /
daśadigbhyo yayustaṃ tu sevārthaṃ balavattarāḥ / /८//
rājānaḥ sevakā jātā ānukūlyena tasya ha /
pratikūlā gatā mṛtyuṃ yuddhaṃ kartuṃ manīśvarāḥ

evamākramya bhūkhaṃḍa tato'gādamarāvatīm /
tata iṃdro devagaṇai nauṃnāyuddha kare vṛtaḥ

airāvata samārūḍho yayau yuddhāya daṃśitaḥ /
so'pi senāṃ tridhā cakre caturaṃgāṃ mahābalaḥ

bhīmakāyaṃ mahādaityaṃ vajradaṃṣṭraṃ ca dānavam /
dhanuryuddhe gadāyuddhe śastrayuddhe ca kovidam

astrayuddhe mallayuddhe niṣṇātaṃ daityapuṃgavam /
bhīmakāyamavocatsa nṛlokasyādhipo bhava

kālakūṭaṃ vajradaṃṣṭraṃ jagāda tripuro balī /
tribhāgayā'nayā yāhi senayā tvaṃ rasātalam

śeṣamukhyāna sarvanāgān vaśānkuru mamāyajñā/
ahaṃ tribhāgayā śakramākramiṣye'khilānsurān

bhaumakāyo vajradaṃṣṭro yathājñapto pratasthatuḥ /
caturaṃgabalairyuktaḥ svayaṃ nandanamāyayau

divyān vṛkṣān babhaṃjuste vāryamāṇāstu sainikāḥ //
tatra sthitvā daityarājo dūtān śakrāya prāhiṇot /
atrā nayantu taṃ śakraṃ darśanāya tvarānvitāḥ
vadantu mama vākyaṃ vā mṛtyulokaṃ vrajādhunā

tatra tvāṃ pālayiṣyāmi sāmnā dehyamarāvatīm
yadi yuddhe ca te buddhistadā śīghraṃ prayāhi mām

te gatvā śakramācakhyustripurāsura ceṣṭitam /
śrutvetthaṃ vacanaṃ teṣāṃ vajrāhata ivācala

cakampe cācalaripurvāyuneva yathā taruḥ /
cintayā vyākulībhūtaḥ kimetaditi cintayan

krodhānalena jajbāla saṃraktākhilalocanaḥ /
kurvanbhasmeva lokānāṃ śoṣayanniva vāridhīn

uvāca dūtān gacchantu yāntu yuddhāya satvarāḥ /
svayamairāvatārūḍho jagarja suraśatruhā

tena nādena mahatā kṣobhayanbhuvanatrayam /
śrutvā tadvacanaṃ te tu gatā dūtaḥ yathāgatam

vibudhāścāpi sannaddhā nānāśasrāsipāṇayaḥ /
bhiṇḍipālakarāḥ kecit kecicchaktyṛṣṭipāṇayaḥ

mudgarāsidharāḥ keciddhanurbāṇakarāḥ pare /
gadākheṭakarāḥ kecit kecittu daṃḍapāṇayaḥ

evaṃ devagaṇairyukto vajrabhṛnniryayau bahiḥ /
kṛtasvastyayano viprairnānā vāditra nisvanaiḥ

tripuro dūtavākyena jñātvā yuddhodyamaṃ tu tam /
sannaddhāmakarotsenāṃ prahṛṣṭāṃ caturaṃgiṇīm

asaṃkhyātāṃ samādāya hyārūḍho'bhi niryayau /
parasparaṃ dadṛśatuste sene vīrabhūṣaṇe

kolāhalo mahānāsīd bṛṃhitairhreṣitairapi /
kṣveḍitai rathaghoṣaiśca vādyaghoṣairanekadhā

tato huṃkāramātreṇa noditāstripureṇa te /
vīrā yuyudhire devaiḥ sa saṃmardo mahānabhūt

nābhūt svapara bodho'pi jaghnureva parasparam /
evaṃ sutumule janye mṛtāste dānavā bahu

sumanaso'pi patitā daityaśastra prapīḍitāḥ/
babhuste sainikāstatra puṣpitā iva kiṃśukāḥ

aśayyāḥ śayitāḥ kecidaṃghrihīnāstathā'pare/
kramelakā gajādhyakṣā rathāśvāśca padātinaḥ

tataḥ palāyanaparā daityā yātā diśo daśa /
siṃhaṃ dṛṣṭvaiva sahasā mṛgā jīvanakāṃkṣiṇaḥ

tato nivārya tatsainyaṃ vṛndārakaripuḥ svayam /
krodhānala mahājvālo garjanmegha ivāparaḥ

śatrusānnidhyamagamad bhakṣayanniva rodasī /
svakhaḍgenāhanatīvraṃ hastaṃ vajradharaṃ hareḥ

vajraṃ papāta taddhastāt tadadbhutamivābhavat /
tadā dāyā hanaddaityastenaivairāvataṃ gajam

airāvataḥ prahāreṇa palāyanaparo yayau /
tato jaghāna sa harirmuṣṭinā daityapuṃgavam

sakṣaṇaṃ patito bhūmau tata utthāya vegavān /
jaghāna muṣṭinā śakraṃ dharaṇyāṃ tamapātayat

tata utthāya maghavā daityaṃ prāha ruṣānvitaḥ /
idānīṃ mallayuddhāya sajjībhavāsureśvara

tataḥ sa vismayāviṣṭa uvāca balagarvitaḥ /
kimarthatvaṃ nijaprāṇe nirdayo'si sureśvara

kṛmikīṭapataṃgānāṃ prāṇo'tīva priyo mataḥ /
gaccha deva dharaṇyāṃ te sthānaṃ dattaṃ mayā śubham

brahmovāca /
iti tadvacanaṃ śrutvā jagāda balavṛtrahā/
yadyahaṃ jīvitācvāṃhi mocayāmi na cedripo

tadā'haṃ dharaṇīṃ yāmi tvadājñā vaśago'dhama /
tvameva hatamūrdhā'dya dharaṇīṃ yāsyase khala

vadatyevaṃ tu devendra dainyendro nijaghāna tam /
muṣṭinā hṛdaye duṣṭastato yuddhamabhūttayoḥ

cāṇūrakṛṣṇayoryadvat paraspara jayaiṣiṇoḥ /
hṛdayaṃ hṛdayenaiva hastaṃ hastena jaghnatuḥ /४७//
jānubhyāṃ jānunī corū tābhyāṃ tau ca nijaghnatuḥ /
mastakaṃ mastakenaiva kūrparaṃ kūrpareṇa tu

pṛṣṭaṃ pṛṣṭena pādābhyāṃ pādau tāvabhijaghnatuḥ /
pādau gṛhītvā daityo'sya bhrāmayitvā muhurmuhuḥ

tatyāja dūrataḥ śakraṃ yathā na jñāyate kvacit /
āruroha svayaṃ taṃ tu caturdantaṃ gajeśvaram

tato devagaṇāḥ sarve himavad girigahvaram /
yayuḥ śakraṃ vicinvanto daityasaṃtrāsatāpitāḥ

kutra vā patito devo drakṣyāmo vā kathaṃ vibhum /
evaṃ saṃciṃtayantaste bhramaṃto dadṛśuśca tam

adhomukhaṃ samāyāntaṃ devendraṃ taṃ tadaiva ha /
praṇemurdevasaṃghāstamāliliṃgastathā'pare

pūjayāmāsurapare bījayāmāsa kaścana /
pādasaṃvāhanaṃ cāsya cakruḥ kecana bhaktitaḥ

tatraiva nyavasan sarve guptarūpāḥ surāstadā /
daityastvairāvatārūḍho yayau tāmamarāvatīm

devasthānāni daityānāmiṃdrāsana gataḥ svayam /
dadau vibhajya pratyekaṃ mānapūrvaṃ suradviṣām /

divya vāditranirghoṣaiḥ śṛṇvan gāṃdharvanisvanān /
kinnaraiḥ sevyamānastu reme cāpsarasāṃ gaṇaiḥ ५७ (१५१६)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe indraparājayo nāmaikona catvāriṃśo'dhyāyaḥ

brahmovāca /
ākramya devadhiṣṇyāni daityo'gād brahmaṇaḥ padam /
parākramaṃ daityakṛtaṃ śrutvā devamukhātparā

brahmā yayau nābhipadmaṃ viṣṇuḥ kṣīranidhiṃ yayau /
daityasya mānasau putrau pracaṃḍaścaṃḍa eva ca

pracaṃḍaṃ sthāpayāmāsa brahmaloke'dhināyakam /
tataścaṃḍaṃ ca vaikuṃṭhe cakāra svāminaṃ svayam

tataḥ kailāsamagamat taṃ ca daurbhyāmacālayat /
bhayabhītā ca girijā liliṃge śaṃkaraṃ bhṛśam

tataḥ kailāsamagamadyuddhākāṃkṣī mahāsuraḥ /
tena tuṣṭo mahādevo daityasya pauruṣeṇa ca

bahiryayau varaṃ dātuṃ nijabhaktaṃ sukhapradaḥ /
dadarśa tripuraṃ daityaṃ varaṃ vṛṇvityathābravīt

sa vavre yadi tuṣṭo'si dehi kailāsamadya me /
gaccha mandāraśikharaṃ yāvanmama manorathaḥ

śaṃkaro'pi dadau tasmai kailāsaṃ svalpakāline /
svayaṃ jagāma giriśo mandārādriṃ gaṇairvṛtaḥ

kailāsaśikharārūḍho jaharṣa tripurāsuraḥ/
evaṃ devānvaśe kṛtvā punarāyādrasātalam

bhīmakāyo'pi balavān bhūmaṃḍala gato balāt /
vaśe cakāra nṛpatīn ṛṣīn sarvān babandha ca

agnikuṃḍāni sarvāṇi devatṛpti karāṇi ca /
āśramāṃśca babhaṃjāśu tīrthāni ca viśeṣataḥ

tāpasāṃstrāsayāmāsa kārāgāra samāśrayāt /
svāhā svadhā vaṣaṭkārān vedasyābhyasanāni ca

sadācārān sadā dveṣṭi sarvagarvasamanvita /
vajradaṃṣṭrotha saptāpi pātālāni vaśe'nayat

śeṣaṃ ca vāsukiṃ caiva takṣakaṃ sarvabhoginaḥ/
nirviṣān sa viṣāṃścaiva cakāra vaśavartilaḥ /
vajradaṃṣṭro ratnajātaṃ bubhuje preṣayacca tam

nāgāṃganābhiśca kutūhalena reme sadā'sau samado'ti harṣāt /
bhogān vimuṃjana vividhāni ratnānyādāya yātastripurāntike saḥ

pātālavaśyatāṃ śaṃsan lebhe mānaṃ tatodhikam

vastrāṇi ca mahārhāṇi grāmān dāsānanekaśaḥ /
evaṃ trilokānvaśagān kṛtvā daityo nananda ha

devāḥ sarve guhāvāsāścintayāmāsuranvaham /
kathamasya vadhaḥ kasminkāle vāpi bhaviṣyati

kasmādveti na jānīmo labdho'nena varaṃ kutaḥ /
evaṃ vyākulacitteṣu sureṣu munisattama

āyayau nāradastatra trailokyacara icchayā /
dadarśa dīnāndevāṃstā nuttatāra nabhaḥ pathāt

dṛṣṭvā sarve nāradaṃ tamuttasthu sahasā''darāt /
āliliṃguśca nemuśca pupūjuśca yathākramam

viśrāntaṃ paripapracchustripurasya varādikam /
devā ūcuḥ /
tripureṇa samākrāntaṃ trailokyaṃ sacarācarām

sthāthāni no gṛhītāni keśāstenāpi nirjitāḥ /
śaraṇaṃ kaṃ vrajāmo'dya kathaṃ tasya vadho bhavet

varāśca kena dattā no vadāsya tripurasya bhoḥ /
nārada uvāca /
kathayāmi samāsena daityasya ceṣṭitaṃ mahat

divyavarṣasahasraṃ sa tatāpa paramaṃ tapaḥ /
prasādayāmāsa vibhuṃ gaṇeśaṃ devanāyakam

tenāsmai durdharā dattā varāḥ sarvabhayaṃkarāḥ /
devarṣi pitṛbhūtebhyo yakṣarakṣa piśācataḥ

na nāgebhyo bhayaṃ dattaṃ vinaikaṃ śaṃkaraṃ vibhum /
prasādayantu deveśaṃ dviradānanamādarāt

ārādhayantu sarve'pi vighneśaṃ sarvasiddhidam /
devā ūcuḥ/
kathamārādhanaṃ tasya devadevasya dhīmataḥ

kartavyaṃ muniśārdūla kṛpayā tadvadasva naḥ /
nārada uvāca /
ahamekākṣaraṃ mantraṃ kathayāmyakhilān prati

tena mantreṇa te sarve mayā dattena bhaktitaḥ /
anuṣṭhānaṃ prakurvantu sarve'pi sthiramānasāḥ

yāvat pratyakṣatāmeti devo'sau gaṇanāyakaḥ /
sa eva tadvadhopāyaṃ vadiṣyatyakhilānprati

nānyopāyaṃ prapaśyāmi tasmāt kurvantu me vacaḥ /
brahmovāca /
ityuktvā nāradaḥ sarvānupadiśya manuṃ ca tam

jagāma tatkṣaṇādeva vīṇāgānarato muniḥ /
tataḥ sarve suravarā gaṇeśaṃ dhyānatatparāḥ

ekapādasthitāḥ kecit kecitpadmāsanasthitāḥ /
kecidvīrāsanayutāḥ kecinmīlita locanā/
nirāhārā jitaśvāsā jepurmantraṃ munīṃritam

tato bahugate kāle karaṇābdhirgajānanaḥ/
anuṣṭhānaṃ nirīkṣyaiṣāṃ devānāṃ cirakālajama

āvirbabhūva gaṇapasteṣāmagre varapradaḥ /
ullasat svarṇamukuṭaścāru kuṃḍalamaṃḍitaḥ

dantanyastakaro rājat kaṭisūtra varāṃgada /
pāśaṃ sṛṇiṃ ca paraśuṃ kamalaṃ ca bhujairdadhat

raktacandana kastūrī sindūra śaśibhūṣaṇaḥ//
vidyuttejo lasatkāntiḥ koṭisūryasamaprabhaḥ

dṛṣṭvaivaṃ sahasā devaṃ vināyakamanāmayam /
tejasā dharṣitaḥ sarve bhayamāpuśca kecana

praṇemuḥ sahasā keciddevāstaṃ dviradānanam /
pūjayāmāsurapare harṣagadagada bhāṣiṇaḥ

svasaṃkaṣṭa vināśāya tuṣṭuvu ko'pi taṃ vibhuma/
prasādasumukhaṃ devaṃ susukhaṃ saṃkaṭāpaham

devā ūcuḥ/
namo namaste paramārtharūpa namo namaste'khilakāraṇāya /
namo namaste'khila kāraṇāya sarvendriyāṇāmadhivāsine'pi

namo namo bhūtamayāya te'stu namo namo bhūtakṛte sureśa /
namo namaḥ sarvadhiyāṃ prabodha namo namo viśvalayodbhavāya

namo namo viśvabhṛte'khileśa namo namaḥ kāraṇa kāraṇāya /
namo namo vedavidāmadṛśya namo namaḥ sarvavarapradāya

namo namo vāgavicārabhūta namo namo vighnanivāraṇāya /
namo namo'bhakta manorathaghne namo namo bhakta manorathajña

namo namo'bhaktamanoratheśa namo namo viśvavidhānadakṣa /
namo namo daityavināśaheto namo namaḥ saṃkaṭanāśakāya

namo namaḥ kāruṇikottamāya namo namo jñānamayāya te'stu /
namo namo'jñānavināśanāya namo namo bhakta vibhūtidāya

namo namo'bhaktavibhūti hantre nayo namo bhakta vimocanāya /
namo namo'bhakta vibandhanāya namo namaste pravibhakta mūrte

namo namastatva vibodhakāya namo namastatva viduttamāya /
namo namaste'khila karma sākṣiṇe namo namaste guṇanāyakāya //४९
brahmovāca /
evaṃ stutaḥ surairdevo dviradānana īśvaraḥ /
uvāca paramaprīto harṣayat surasattamān

gaṇeśa uvāca /
stotreṇa tapasā caiva surāḥ saṃtuṣṭimāgataḥ /
dadāmi sakalābhīṣṭaṃ tad vṛṇudhvaṃ sureśvarāḥ

devā ūcuḥ /
yadi tuṣṭo'si deveśa tripuraṃ jahi dānavam /
sarveṣāmadhikārānno gṛhītvā yastu tiṣṭhati

tvayaivāsyābhayaṃ dattaṃ sarvāmarasamūhataḥ /
ataḥ sma saṃkaṭaṃ prāptāḥ saṃkaṭānmocayāśu naḥ

tvāmeva śaraṇaṃ prāptā eṣa eva varo hi naḥ /
gaṇeśa uvāca /
vārayiṣye bhayaṃ sarvaṃ tasmādghoratarāddhi vaḥ

bhavatkṛtamidaṃ stotramatiprītikaraṃ mam /
saṃkaṣṭanāśanamiti vikhyātaṃ ca bhaviṣyati

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva sarvakāmapradaṃ nṛṇām /
trisandhyaṃ yaḥ paṭhedetat saṃkaṣṭaṃ nāpnuyāt kvacit

brahmovāca /
iti dattvā varaṃ teṣāṃ surāṇāṃ jagadīśvaraḥ /
paśyatāṃ munidevānāṃ tatraivāntardadhe vibhuḥ ५७ (१५७३)
iti śrīgaṇeśapurāṇa upāsanākhaṃḍe stotra nirūpaṇaṃ nāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ