Dvāviṃśatyavadānakathā · Chapter 18

iti dvāviṃśatyavadānakathāyām ujjvālikādānakathā saptadaśamaḥ paricchedaḥ //
XVIII. dīpakathā
atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavantam etad avocat //
bhagavañ chrotum icchāmi, dīpadānasya yat phalam /
stūpe vā buddhabimbe vā vada lokārthahetave

bhagavān kṣaṇaṃ tūṣṇīm āsthāya parṣadaṃ samālokya ca maitreyam āmantryaivam āha //
śṛṇu maitreya vakṣyāmi lokānāṃ hitahetave /
yac chrutaṃ tatkathāṃ bhavyāṃ śrutvā prāmodya jāyate

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte ' dhvāni ekanavatikalpe vipaśvī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaranasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyānāṃ ca buddho bhagavān // sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati sma // yāvad vipaśvī samyaksaṃbuddhaḥ sakalabuddhakāryaṃ kṛtvendhanakṣayād ivāgnir nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtas tasya rājñā bandhumatā śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā samantayojanaś catūratnamayaḥ stūpaḥ pratiṣṭhāpito 'bhūt krośam uccatvena //
yatrānekāni prāṇiśatasahasrāṇi kālaṃ kṛtvā svargamokṣaparāyaṇāni bhavanti //
tatra stūpe mahotsāho vartate / śraddhā brāhmaṇagṛhapatayo vicitrair gandhamālyavilepanaiś chattradhvajapatākābhiḥ pūjābhiḥ kurvanti sma //
athāpareṇa samayenāsyāṃ nagaryām anyatamaḥ puruṣaḥ karacaraṇayihīnaḥ kuṣṭhaśarīraḥ kutrāpi gamanam asamarthaḥ / tām eva vārttāṃ pratiśrutya tasyaitad abhavat //
aho brāhmaṇagṛhapataya imaṃ stūpaṃ pratipūjayanti / tathāham evaṃ pūjayeyaṃ pādapāṇivihīno gamanāsamarthaḥ kathaṃ gaccheyam // ity uktvā tasya buddhir utpannā // adya rātrau svakāyavibhavabalasthāma saṃjanayya gṛhān niṣkramayeyaṃ niṣkramya ca yadi samartham asti tāvat pradakṣiṇīkrīyate //
ity uktvā rātrau candracandrikāvirājamāne prabhāsvare kāyasthāmabalaṃ saṃjanayya stūpasya samīpaṃ balādhānenānuprāptaḥ // sa styānamiddhavyathayā paripīḍitagātro niśvasya bhūmau nipātitaḥ // atha sa puruṣa imaṃ stūpaṃ namaskṛtya svayam evam aṅgaparivartanena pradakṣiṇīkartum ārabdhaḥ / tatas tām eva rātriṃ sampūrṇam aṣṭottaraśatapradakṣiṇaṃ cakāra // athāsya puruṣasya bauddhaprabhāvāt tatkṣaṇaṃ pādāṅgulī samyak bhūtvāgatāḥ / tathā karapallava ḥ svajo 'bhūt / śarīre kuṣṭhā praśrabdhā / pūrvakarmāvaraṇaṃ praṇaśya anena duṣkaravratakuśalamūlena śuddhaśarīro 'bhūt //
atha sa puruṣaḥ prasādajātaḥ punar api stūpe 'ṣṭāṅgapraṇāmaṃ kṛtvātha prabhāte manohlādita ḥ prahasitavadanaḥ svagṛhaṃ pratyāgataḥ // atha svagṛhe patnyādiparijanas tam āgataṃ dṛṣṭvāvarjitamanā ūcuḥ // aho kva gato 'si / kathaṃ te śarīro duṣkṛtaiḥ parimuktaḥ svasthadeho 'ho bhāgyātiśayasya karma yathaiva punarjanma tathaiva prāptaḥ / vaidyoṣadhair asaṃspṛṣṭaḥ kena kuṣṭha ḥ pramucyate //
sa āha //
vaidyoṣadhaiḥ kiṃ kriyate mahārogapraśāntaye /
buddheṣu kṛtapuṇyena tasmāt pāpaṃ pramuñcati

atha sa khalu puruṣas tasmin stūpe lakṣadhā pradakṣiṇaṃ kṛtaḥ / tathā kṛte sa cintayati sma // yan nv ahaṃ bhagavataḥ stūpaṃ tathāvidhaiḥ pūjayābhyarya kim eva na ca pūjā nūnaṃ yathātmabhāvaparityāgeneti // aṅgīkṛtam iti //
tadanantaraṃ māse māse śuklāṣṭamyāṃ caturdaśyāṃ pañcadaśyām upoṣadhavrataṃ varṣam ekaṃ yathāvidhinā pūjā kṛtā // tataḥ kārttikapūrṇamāsyām ārabhyāśvinapūrṇamāsīparyantam upavāsya svātmabhāvaṃ dīpayitum ārabdhavān //
tata ākāśāc chabdo niścārita idaṃ vācam udīrayan // evam ātmabhāvaṃ parityāgaṃ mā kuru mahāduṣkaraṃ paramaduṣkaram / tvaṃ ca sarvasattvapriyadarśanabodhisattvasadṛśo na bhavati / tasmāt tvayā na sukaraṃ kartum //
sa āha // katham etat //
punar ākāśād evam uvāca //
bhūtapūrvaṃ bhagavāṃś candravimalasūryaprabhāsaśrīs tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho 'bhūt / tasya bhagavataḥ samyaksaṃbuddhasya dvācatvāriṃśatkalpaśatasahasrāṇi āyuḥpramāṇam abhūt / teṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ śrāvakānāṃ tāvad evāyuḥpramāṇam abhūt // tasya pūjākarmaṇe sarvasattvapriyadarśano nāma bodhisattvas tasyāṃ velāyāṃ tathārūpaṃ sarvasattvarūpadarśana ṃ nāma samādhiṃ samāpadya tasya samādheḥ prabhāvāt samanantarasamāpannasyātha tāvad evopary antarīkṣān mandāravamahāmandāravāṇāṃ puṣpānāṃ mahāntaṃ puṣpavarṣam abhipravṛṣṭam // kālānusāraṇacandanamegha ḥ kṛta uragasāracandanavarṣam abhipravṛṣṭam / tādṛśaḥ sarvasattvapriyadarśano nāma bodhisattva imāṃ sahālokadhātuṃ gandhena sphārita ḥ //
atha khalu sarvasattvapriyadarśano nāma bodhisattvaḥ smṛtimān saṃprajānaṃs tasmāt samādher vyutthitaḥ / vyutthāya caivaṃ cintayām āsa // na tathā ṛddhiprātihāryaṃ saṃdarśanena bhagavataḥ pūjā kṛtā bhavati yathātmabhāvaparityāgeneti //
atha khalu sarvasattvapriyadarśano nāma bodhisattvas tasyāṃ velāyām aguruturuṣkakundurukaṃ saṃbhajya campakatailaṃ pibati sma // satatasamitaṃ gandhaṃ bhakṣayataḥ sugandhatailaṃ pibato dvādaśavarṣaparyantāny abhūvan / tataḥ sa dvādaśavarṣāṇām atyayāt taṃ svam ātmabhāvaṃ divyavastraiḥ pariveṣ ṭ ya gandhatailaplutaṃ kṛtvā kāyaṃ prajvālayām āsa tathāgatasya pūjakarmaṇe 'sya ca saddharmapuṇḍarīkapūjārtham // atha khalu tasya bodhisattvasya tābhiḥ kāyapradīpamuktajvalāprabhābhir aśītigaṅgānadīvālukāsamā lokadhātavaḥ sphuṭā abhūvan // teṣu lokadhātuṣv aśītigaṅgānadīvālukāsamās tathāgatāḥ sādhukāraṃ dadanti sma // sādhu sādhu kulaputra paramaduṣkara bodhisattvānāṃ vīryārambha bhūtā tathāgatapūjā dharmapūjā / tathā
puṣpadhūpagandhamālyavilepanacchattradhvajapaṭākapūjā idaṃ kulaputrāgradānaṃ tathā rājyapriyaputrabhāryādiparityāgadānaṃ na /
iyaṃ punaḥ kulaputra viśiṣṭāgrā pūjā tasmāt param anya n nāstīti // te buddhā imāṃ vācaṃ bhāṣitvā tūṣṇīm abhūvan //
tena samayena sarvasattvāpriyadarśano nāma bodhisattvasyātmabhāvadīpyamānasya dvādaśavarṣasahasrāṇām atyayena praśānto 'bhūt // atha tataś cyutvā tasya samyaksaṃbuddhasya pravacane rājño vimaladattasya gṛhe upapanna aupapādukaḥ sarvalakṣaṇaguṇopeta utsaṅge paryaṅkena prādurbhūto 'bhūt //
evaṃrūpeṇa tvayā vīryārambhaṃ kartuṃ na sukaram / tasmāt tvam ātmabhāvānurūpeṇa manasā cintya svam ātmaprakṛtiṃ saṃsājya divyavastreṇa pariveṣṭya ṣaṇṇavatyaṅgulāyāmapramāṇena mahādīpanāmnā prajvālaya tathā cāpi dīpamālāṃ prajvālaya // evaṃrūpeṇākāśād udīritaṃ tena coktam // bhavan kas tvam //
sa āha // ahaṃ bhagavān svarūpo nānyo draṣṭavyaḥ // punar api harṣajātaḥ sa āha //
bhagavann ātmapratijñāṃ kathaṃ laghayeyam / yenātmabhāvaparityāgena prajvālya mamātmabhāvena suṣṭhu kṛtaṃ na mātrā na pitrā nānyadevatābhiḥ l api tu tavānubhāvād adyaiva karmāvaraṇaṃ kṣayaṃ gatam //
aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam /
adyaivāropitaṃ bījam adyaiva prāpta saṃpadam

tasmād bhagavan svajīvitam agaṇayitvā svātmabhāvaṃ paridīpayitum icchāmi //
punar apy ākāśāc chabdo niścacāra //
sādhu sādhu puruṣarsabha tvaṃ dṛḍhapratijño mayā yathādṛṣṭaṃ tathā kuru / tathā kṛte tvatkīrtir yāvat saṃsāras tiṣṭhati tāvat tiṣṭhatu / tathā kṛte māreṇa yasyāpi cittaṃ skhalituṃ samarthaṃna syāt //
ity ukte sa ākāśaṃ vyavalokayati sma / sa paśyati buddhabimbam / kṣaṇenāntarhito 'bhūt // atha sa purusaḥ prītiprāmodyajāta ākāśaṃ vyavalokya kṛtāñjaliṃ praṇipatya sthitaḥ // atha sa puruṣaḥ satyam eva niścitya svātmabhāvena divyaśvetavastreṇa pariveṣṭya svāṅgapramāṇena sugandhadravyeṇopalipya mahādīpety uktvā vipaśvinas tathāgatasya dhātustūpe dīpaṃ prajvālayām āsa / dīpamālāṃ cāpi prakurvanti / kārttikamāsam ekaṃ nirantaraṃ satkārayām āsa //
tataḥ sa puruṣas tena kuśalamūlena ca praṇidhānavaśād dīpārciṣalokadhātau dīparājo nāma pratyekabuddha upapannaḥ pañcābhijñāprāptaḥ // tataḥ sa pratyekabuddhaḥ saṃsāram asāram iti jñātvā vidyud iva prātihāryaṃ kṛtvā vihāyasaṃ saptatālamātram abhyudgamya ca tejodhātuṃ samāpadyolkeva parinirvāti sma // yat tasya pittaśleṣmamāṃsāsthisnāyurudhiraṃ tat sarvaṃ tejasā paryavadātam agamac chuddhaśarīro 'bhūt // evaṃrūpeṇa saṃsāre 'nantasukham anuprāpya nirvāṇabhūmiṃ gacchati sma //
dīpadānasya mahāpuṇyatā mahānuśaṃsā pratilabhyate 'nekavipākā bhikṣavaḥ //
punar vistareṇa śṛṇuta //
dharādharatiraskṛtaṃ paramadūradeśasthitaṃ
susūkṣmam api vastu cātitimirotkarair āvṛtam /
karāgra iva sa sthitaṃ yad aniruddhadṛṣṭaṃ diśo
dadarśa sugate mahādyutipradīpadānāt phalam

dūraṃ sūkṣma ṃ vyavasthitaṃ dṛśyaṃ paśyanti ye janāḥ /
jinapradīpamālāyās tat phalaṃ munayo jaguḥ

dṛśyante yat kṣitīśāḥ śaśadharavapuṣo dīrghanīlotpalākṣā
devā yad devalokaṃ varakanakanibhā bhāsayanti svakāntyā /
rājā yac cakravartl maṇikiraṇaśatair bhāsayan gāṃ prayāti
tat sarvaṃ dīpadānād bhavati tanubhṛtāṃ buddhabhaṭṭārakāya

loke yad bhānti martyāḥ kuvalayanayanāḥ subhruvo hemavarṇāḥ
śakro yad devarājo daśaśatanayano bhāti divyāsanasthaḥ /
yad brahmā vītakāmaḥ pravarasuranato bhāti divye vimāne
dattvā tad dīpamālāṃ prabhavati suphalaṃ śastṛcaitye narāṇām

evaṃ bahuguṇaṃ matvā dīpadānaprabhāvataḥ /
caikam api pradadyād yas tat sarvaṃ phalam īhayā

surūpo bhavati nayanābhirāmo nārīnarāṇāṃ abhivīkṣaṇīyo bhavati // evam eva bhikṣavo manujair mahadbhi r nityam eva pūjākarmakāle dīpaiḥ saha karma kartavyam //
devārcane bhojane samyak pādaprakṣālaṇena ca /
devagehe praveśeṣu śayaneṣu tathaiva ca

śīlābharaṇayuktena sarvakarma praśasyate /
ātmaśocaṃ punaḥ kuryād bāhyaṃ śocaṃ ca laukikam

laukikalokottaraṃ loke yaḥ karoti pavitramān /
ihaloke yaśasvī ca paraloke paraṃ sukham