દ્વાવિંશત્યવદાનકથા · અધ્યાય 18

ઇતિ દ્વાવિંશત્યવદાનકથાયામ્ ઉજ્જ્વાલિકાદાનકથા સપ્તદશમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
xવિઇઇ. દીપકથા
અથ ખલુ મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ ॥
ભગવઞ્ છ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ, દીપદાનસ્ય યત્ ફલમ્ ।
સ્તૂપે વા બુદ્ધબિમ્બે વા વદ લોકાર્થહેતવે

ભગવાન્ ક્ષણં તૂષ્ણીમ્ આસ્થાય પર્ષદં સમાલોક્ય ચ મૈત્રેયમ્ આમન્ત્ર્યૈવમ્ આહ ॥
શૃણુ મૈત્રેય વક્ષ્યામિ લોકાનાં હિતહેતવે ।
યચ્ છ્રુતં તત્કથાં ભવ્યાં શ્રુત્વા પ્રામોદ્ય જાયતે

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽ ધ્વાનિ એકનવતિકલ્પે વિપશ્વી નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરનસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાનાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્ ॥ સ બન્ધુમતીં રાજધાનીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ સ્મ ॥ યાવદ્ વિપશ્વી સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સકલબુદ્ધકાર્યં કૃત્વેન્ધનક્ષયાદ્ ઇવાગ્નિર્ નિરુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વૃતસ્ તસ્ય રાજ્ઞા બન્ધુમતા શરીરે શરીરપૂજાં કૃત્વા સમન્તયોજનશ્ ચતૂરત્નમયઃ સ્તૂપઃ પ્રતિષ્ઠાપિતો ઽભૂત્ ક્રોશમ્ ઉચ્ચત્વેન ॥
યત્રાનેકાનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ કાલં કૃત્વા સ્વર્ગમોક્ષપરાયણાનિ ભવન્તિ ॥
તત્ર સ્તૂપે મહોત્સાહો વર્તતે । શ્રદ્ધા બ્રાહ્મણગૃહપતયો વિચિત્રૈર્ ગન્ધમાલ્યવિલેપનૈશ્ છત્ત્રધ્વજપતાકાભિઃ પૂજાભિઃ કુર્વન્તિ સ્મ ॥
અથાપરેણ સમયેનાસ્યાં નગર્યામ્ અન્યતમઃ પુરુષઃ કરચરણયિહીનઃ કુષ્ઠશરીરઃ કુત્રાપિ ગમનમ્ અસમર્થઃ । તામ્ એવ વાર્ત્તાં પ્રતિશ્રુત્ય તસ્યૈતદ્ અભવત્ ॥
અહો બ્રાહ્મણગૃહપતય ઇમં સ્તૂપં પ્રતિપૂજયન્તિ । તથાહમ્ એવં પૂજયેયં પાદપાણિવિહીનો ગમનાસમર્થઃ કથં ગચ્છેયમ્ ॥ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તસ્ય બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના ॥ અદ્ય રાત્રૌ સ્વકાયવિભવબલસ્થામ સંજનય્ય ગૃહાન્ નિષ્ક્રમયેયં નિષ્ક્રમ્ય ચ યદિ સમર્થમ્ અસ્તિ તાવત્ પ્રદક્ષિણીક્રીયતે ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા રાત્રૌ ચન્દ્રચન્દ્રિકાવિરાજમાને પ્રભાસ્વરે કાયસ્થામબલં સંજનય્ય સ્તૂપસ્ય સમીપં બલાધાનેનાનુપ્રાપ્તઃ ॥ સ સ્ત્યાનમિદ્ધવ્યથયા પરિપીડિતગાત્રો નિશ્વસ્ય ભૂમૌ નિપાતિતઃ ॥ અથ સ પુરુષ ઇમં સ્તૂપં નમસ્કૃત્ય સ્વયમ્ એવમ્ અઙ્ગપરિવર્તનેન પ્રદક્ષિણીકર્તુમ્ આરબ્ધઃ । તતસ્ તામ્ એવ રાત્રિં સમ્પૂર્ણમ્ અષ્ટોત્તરશતપ્રદક્ષિણં ચકાર ॥ અથાસ્ય પુરુષસ્ય બૌદ્ધપ્રભાવાત્ તત્ક્ષણં પાદાઙ્ગુલી સમ્યક્ ભૂત્વાગતાઃ । તથા કરપલ્લવ ઃ સ્વજો ઽભૂત્ । શરીરે કુષ્ઠા પ્રશ્રબ્ધા । પૂર્વકર્માવરણં પ્રણશ્ય અનેન દુષ્કરવ્રતકુશલમૂલેન શુદ્ધશરીરો ઽભૂત્ ॥
અથ સ પુરુષઃ પ્રસાદજાતઃ પુનર્ અપિ સ્તૂપે ઽષ્ટાઙ્ગપ્રણામં કૃત્વાથ પ્રભાતે મનોહ્લાદિત ઃ પ્રહસિતવદનઃ સ્વગૃહં પ્રત્યાગતઃ ॥ અથ સ્વગૃહે પત્ન્યાદિપરિજનસ્ તમ્ આગતં દૃષ્ટ્વાવર્જિતમના ઊચુઃ ॥ અહો ક્વ ગતો ઽસિ । કથં તે શરીરો દુષ્કૃતૈઃ પરિમુક્તઃ સ્વસ્થદેહો ઽહો ભાગ્યાતિશયસ્ય કર્મ યથૈવ પુનર્જન્મ તથૈવ પ્રાપ્તઃ । વૈદ્યોષધૈર્ અસંસ્પૃષ્ટઃ કેન કુષ્ઠ ઃ પ્રમુચ્યતે ॥
સ આહ ॥
વૈદ્યોષધૈઃ કિં ક્રિયતે મહારોગપ્રશાન્તયે ।
બુદ્ધેષુ કૃતપુણ્યેન તસ્માત્ પાપં પ્રમુઞ્ચતિ

અથ સ ખલુ પુરુષસ્ તસ્મિન્ સ્તૂપે લક્ષધા પ્રદક્ષિણં કૃતઃ । તથા કૃતે સ ચિન્તયતિ સ્મ ॥ યન્ ન્વ્ અહં ભગવતઃ સ્તૂપં તથાવિધૈઃ પૂજયાભ્યર્ય કિમ્ એવ ન ચ પૂજા નૂનં યથાત્મભાવપરિત્યાગેનેતિ ॥ અઙ્ગીકૃતમ્ ઇતિ ॥
તદનન્તરં માસે માસે શુક્લાષ્ટમ્યાં ચતુર્દશ્યાં પઞ્ચદશ્યામ્ ઉપોષધવ્રતં વર્ષમ્ એકં યથાવિધિના પૂજા કૃતા ॥ તતઃ કાર્ત્તિકપૂર્ણમાસ્યામ્ આરભ્યાશ્વિનપૂર્ણમાસીપર્યન્તમ્ ઉપવાસ્ય સ્વાત્મભાવં દીપયિતુમ્ આરબ્ધવાન્ ॥
તત આકાશાચ્ છબ્દો નિશ્ચારિત ઇદં વાચમ્ ઉદીરયન્ ॥ એવમ્ આત્મભાવં પરિત્યાગં મા કુરુ મહાદુષ્કરં પરમદુષ્કરમ્ । ત્વં ચ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનબોધિસત્ત્વસદૃશો ન ભવતિ । તસ્માત્ ત્વયા ન સુકરં કર્તુમ્ ॥
સ આહ ॥ કથમ્ એતત્ ॥
પુનર્ આકાશાદ્ એવમ્ ઉવાચ ॥
ભૂતપૂર્વં ભગવાંશ્ ચન્દ્રવિમલસૂર્યપ્રભાસશ્રીસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ઽભૂત્ । તસ્ય ભગવતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય દ્વાચત્વારિંશત્કલ્પશતસહસ્રાણિ આયુઃપ્રમાણમ્ અભૂત્ । તેષાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં શ્રાવકાનાં તાવદ્ એવાયુઃપ્રમાણમ્ અભૂત્ ॥ તસ્ય પૂજાકર્મણે સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો નામ બોધિસત્ત્વસ્ તસ્યાં વેલાયાં તથારૂપં સર્વસત્ત્વરૂપદર્શન ં નામ સમાધિં સમાપદ્ય તસ્ય સમાધેઃ પ્રભાવાત્ સમનન્તરસમાપન્નસ્યાથ તાવદ્ એવોપર્ય્ અન્તરીક્ષાન્ મન્દારવમહામન્દારવાણાં પુષ્પાનાં મહાન્તં પુષ્પવર્ષમ્ અભિપ્રવૃષ્ટમ્ ॥ કાલાનુસારણચન્દનમેઘ ઃ કૃત ઉરગસારચન્દનવર્ષમ્ અભિપ્રવૃષ્ટમ્ । તાદૃશઃ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો નામ બોધિસત્ત્વ ઇમાં સહાલોકધાતું ગન્ધેન સ્ફારિત ઃ ॥
અથ ખલુ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો નામ બોધિસત્ત્વઃ સ્મૃતિમાન્ સંપ્રજાનંસ્ તસ્માત્ સમાધેર્ વ્યુત્થિતઃ । વ્યુત્થાય ચૈવં ચિન્તયામ્ આસ ॥ ન તથા ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં સંદર્શનેન ભગવતઃ પૂજા કૃતા ભવતિ યથાત્મભાવપરિત્યાગેનેતિ ॥
અથ ખલુ સર્વસત્ત્વપ્રિયદર્શનો નામ બોધિસત્ત્વસ્ તસ્યાં વેલાયામ્ અગુરુતુરુષ્કકુન્દુરુકં સંભજ્ય ચમ્પકતૈલં પિબતિ સ્મ ॥ સતતસમિતં ગન્ધં ભક્ષયતઃ સુગન્ધતૈલં પિબતો દ્વાદશવર્ષપર્યન્તાન્ય્ અભૂવન્ । તતઃ સ દ્વાદશવર્ષાણામ્ અત્યયાત્ તં સ્વમ્ આત્મભાવં દિવ્યવસ્ત્રૈઃ પરિવેષ્ ટ્ ય ગન્ધતૈલપ્લુતં કૃત્વા કાયં પ્રજ્વાલયામ્ આસ તથાગતસ્ય પૂજકર્મણે ઽસ્ય ચ સદ્ધર્મપુણ્ડરીકપૂજાર્થમ્ ॥ અથ ખલુ તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય તાભિઃ કાયપ્રદીપમુક્તજ્વલાપ્રભાભિર્ અશીતિગઙ્ગાનદીવાલુકાસમા લોકધાતવઃ સ્ફુટા અભૂવન્ ॥ તેષુ લોકધાતુષ્વ્ અશીતિગઙ્ગાનદીવાલુકાસમાસ્ તથાગતાઃ સાધુકારં દદન્તિ સ્મ ॥ સાધુ સાધુ કુલપુત્ર પરમદુષ્કર બોધિસત્ત્વાનાં વીર્યારમ્ભ ભૂતા તથાગતપૂજા ધર્મપૂજા । તથા
પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચ્છત્ત્રધ્વજપટાકપૂજા ઇદં કુલપુત્રાગ્રદાનં તથા રાજ્યપ્રિયપુત્રભાર્યાદિપરિત્યાગદાનં ન ।
ઇયં પુનઃ કુલપુત્ર વિશિષ્ટાગ્રા પૂજા તસ્માત્ પરમ્ અન્ય ન્ નાસ્તીતિ ॥ તે બુદ્ધા ઇમાં વાચં ભાષિત્વા તૂષ્ણીમ્ અભૂવન્ ॥
તેન સમયેન સર્વસત્ત્વાપ્રિયદર્શનો નામ બોધિસત્ત્વસ્યાત્મભાવદીપ્યમાનસ્ય દ્વાદશવર્ષસહસ્રાણામ્ અત્યયેન પ્રશાન્તો ઽભૂત્ ॥ અથ તતશ્ ચ્યુત્વા તસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પ્રવચને રાજ્ઞો વિમલદત્તસ્ય ગૃહે ઉપપન્ન ઔપપાદુકઃ સર્વલક્ષણગુણોપેત ઉત્સઙ્ગે પર્યઙ્કેન પ્રાદુર્ભૂતો ઽભૂત્ ॥
એવંરૂપેણ ત્વયા વીર્યારમ્ભં કર્તું ન સુકરમ્ । તસ્માત્ ત્વમ્ આત્મભાવાનુરૂપેણ મનસા ચિન્ત્ય સ્વમ્ આત્મપ્રકૃતિં સંસાજ્ય દિવ્યવસ્ત્રેણ પરિવેષ્ટ્ય ષણ્ણવત્યઙ્ગુલાયામપ્રમાણેન મહાદીપનામ્ના પ્રજ્વાલય તથા ચાપિ દીપમાલાં પ્રજ્વાલય ॥ એવંરૂપેણાકાશાદ્ ઉદીરિતં તેન ચોક્તમ્ ॥ ભવન્ કસ્ ત્વમ્ ॥
સ આહ ॥ અહં ભગવાન્ સ્વરૂપો નાન્યો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥ પુનર્ અપિ હર્ષજાતઃ સ આહ ॥
ભગવન્ન્ આત્મપ્રતિજ્ઞાં કથં લઘયેયમ્ । યેનાત્મભાવપરિત્યાગેન પ્રજ્વાલ્ય મમાત્મભાવેન સુષ્ઠુ કૃતં ન માત્રા ન પિત્રા નાન્યદેવતાભિઃ લ્ અપિ તુ તવાનુભાવાદ્ અદ્યૈવ કર્માવરણં ક્ષયં ગતમ્ ॥
અહો ગુણમયં ક્ષેત્રં સર્વદોષવિવર્જિતમ્ ।
અદ્યૈવારોપિતં બીજમ્ અદ્યૈવ પ્રાપ્ત સંપદમ્

તસ્માદ્ ભગવન્ સ્વજીવિતમ્ અગણયિત્વા સ્વાત્મભાવં પરિદીપયિતુમ્ ઇચ્છામિ ॥
પુનર્ અપ્ય્ આકાશાચ્ છબ્દો નિશ્ચચાર ॥
સાધુ સાધુ પુરુષર્સભ ત્વં દૃઢપ્રતિજ્ઞો મયા યથાદૃષ્ટં તથા કુરુ । તથા કૃતે ત્વત્કીર્તિર્ યાવત્ સંસારસ્ તિષ્ઠતિ તાવત્ તિષ્ઠતુ । તથા કૃતે મારેણ યસ્યાપિ ચિત્તં સ્ખલિતું સમર્થંન સ્યાત્ ॥
ઇત્ય્ ઉક્તે સ આકાશં વ્યવલોકયતિ સ્મ । સ પશ્યતિ બુદ્ધબિમ્બમ્ । ક્ષણેનાન્તર્હિતો ઽભૂત્ ॥ અથ સ પુરુસઃ પ્રીતિપ્રામોદ્યજાત આકાશં વ્યવલોક્ય કૃતાઞ્જલિં પ્રણિપત્ય સ્થિતઃ ॥ અથ સ પુરુષઃ સત્યમ્ એવ નિશ્ચિત્ય સ્વાત્મભાવેન દિવ્યશ્વેતવસ્ત્રેણ પરિવેષ્ટ્ય સ્વાઙ્ગપ્રમાણેન સુગન્ધદ્રવ્યેણોપલિપ્ય મહાદીપેત્ય્ ઉક્ત્વા વિપશ્વિનસ્ તથાગતસ્ય ધાતુસ્તૂપે દીપં પ્રજ્વાલયામ્ આસ । દીપમાલાં ચાપિ પ્રકુર્વન્તિ । કાર્ત્તિકમાસમ્ એકં નિરન્તરં સત્કારયામ્ આસ ॥
તતઃ સ પુરુષસ્ તેન કુશલમૂલેન ચ પ્રણિધાનવશાદ્ દીપાર્ચિષલોકધાતૌ દીપરાજો નામ પ્રત્યેકબુદ્ધ ઉપપન્નઃ પઞ્ચાભિજ્ઞાપ્રાપ્તઃ ॥ તતઃ સ પ્રત્યેકબુદ્ધઃ સંસારમ્ અસારમ્ ઇતિ જ્ઞાત્વા વિદ્યુદ્ ઇવ પ્રાતિહાર્યં કૃત્વા વિહાયસં સપ્તતાલમાત્રમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય ચ તેજોધાતું સમાપદ્યોલ્કેવ પરિનિર્વાતિ સ્મ ॥ યત્ તસ્ય પિત્તશ્લેષ્મમાંસાસ્થિસ્નાયુરુધિરં તત્ સર્વં તેજસા પર્યવદાતમ્ અગમચ્ છુદ્ધશરીરો ઽભૂત્ ॥ એવંરૂપેણ સંસારે ઽનન્તસુખમ્ અનુપ્રાપ્ય નિર્વાણભૂમિં ગચ્છતિ સ્મ ॥
દીપદાનસ્ય મહાપુણ્યતા મહાનુશંસા પ્રતિલભ્યતે ઽનેકવિપાકા ભિક્ષવઃ ॥
પુનર્ વિસ્તરેણ શૃણુત ॥
ધરાધરતિરસ્કૃતં પરમદૂરદેશસ્થિતં
સુસૂક્ષ્મમ્ અપિ વસ્તુ ચાતિતિમિરોત્કરૈર્ આવૃતમ્ ।
કરાગ્ર ઇવ સ સ્થિતં યદ્ અનિરુદ્ધદૃષ્ટં દિશો
દદર્શ સુગતે મહાદ્યુતિપ્રદીપદાનાત્ ફલમ્

દૂરં સૂક્ષ્મ ં વ્યવસ્થિતં દૃશ્યં પશ્યન્તિ યે જનાઃ ।
જિનપ્રદીપમાલાયાસ્ તત્ ફલં મુનયો જગુઃ

દૃશ્યન્તે યત્ ક્ષિતીશાઃ શશધરવપુષો દીર્ઘનીલોત્પલાક્ષા
દેવા યદ્ દેવલોકં વરકનકનિભા ભાસયન્તિ સ્વકાન્ત્યા ।
રાજા યચ્ ચક્રવર્ત્લ્ મણિકિરણશતૈર્ ભાસયન્ ગાં પ્રયાતિ
તત્ સર્વં દીપદાનાદ્ ભવતિ તનુભૃતાં બુદ્ધભટ્ટારકાય

લોકે યદ્ ભાન્તિ મર્ત્યાઃ કુવલયનયનાઃ સુભ્રુવો હેમવર્ણાઃ
શક્રો યદ્ દેવરાજો દશશતનયનો ભાતિ દિવ્યાસનસ્થઃ ।
યદ્ બ્રહ્મા વીતકામઃ પ્રવરસુરનતો ભાતિ દિવ્યે વિમાને
દત્ત્વા તદ્ દીપમાલાં પ્રભવતિ સુફલં શસ્તૃચૈત્યે નરાણામ્

એવં બહુગુણં મત્વા દીપદાનપ્રભાવતઃ ।
ચૈકમ્ અપિ પ્રદદ્યાદ્ યસ્ તત્ સર્વં ફલમ્ ઈહયા

સુરૂપો ભવતિ નયનાભિરામો નારીનરાણાં અભિવીક્ષણીયો ભવતિ ॥ એવમ્ એવ ભિક્ષવો મનુજૈર્ મહદ્ભિ ર્ નિત્યમ્ એવ પૂજાકર્મકાલે દીપૈઃ સહ કર્મ કર્તવ્યમ્ ॥
દેવાર્ચને ભોજને સમ્યક્ પાદપ્રક્ષાલણેન ચ ।
દેવગેહે પ્રવેશેષુ શયનેષુ તથૈવ ચ

શીલાભરણયુક્તેન સર્વકર્મ પ્રશસ્યતે ।
આત્મશોચં પુનઃ કુર્યાદ્ બાહ્યં શોચં ચ લૌકિકમ્

લૌકિકલોકોત્તરં લોકે યઃ કરોતિ પવિત્રમાન્ ।
ઇહલોકે યશસ્વી ચ પરલોકે પરં સુખમ્