Dvāviṃśatyavadānakathā · Chapter 16
evaṃ bhikṣavo 'pi īdṛśaphalaṃ sā cetikā prāptā //
tasmād bhikṣavas tathāgateṣu stūpabimbeṣu puṣpaiḥ pratipūjanīyāḥ // evaṃ śikṣitavyaṃ bhikṣava iti //
iti dvāviṃśatyavadānakathāyāṃ puṣpakathā pañcadaśaḥ paricchedaḥ //
XVI. praṇāmakathā
atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavantaṃ praṇamyaitad avocat //
śrotum icchāmi he nātha bhagavan bhavamocaka /
tāthāgate praṇāmasya phalaṃ teṣāṃ vada prabho
bhagavān āha //
sādhu sādhu tva maitreya pṛcchitaṃ yan mayi tvayā /
buddhasya ca praṇāmasya phalaṃ vakṣyāmy ahaṃ nu bho
buddhapraṇāmasya mahānuśaṃsā surūpabhūpaṃ sukham āpnuvanti /
ye caikacittaiḥ praṇamanti bhaktyā bhavārṇavasyottaraṇāya hetum
bhūtapūrva ṃ maitreyātīte 'dhvany asaṃkh y e ya kalpe dīpaṃkareṇa saha pūrvaṃ padmottaro nāma samyaksaṃbuddho janapadacārikā ṃ caran n anyatamamahājanapada ṃ prāptaḥ //
tatra mahājanapade vīthi sthitvā lokānāṃ dharma ṃ deśitavān // tasmin samaye dakṣiṇāpatho dvijottamaḥ puṣkaraśālī nāma dvātriṃśatā śiṣyagaṇaiḥ sārdhaṃ parivṛto buddhaguṇavarṇanāṃ śrutvā ( Dak: 161 ) gṛddhakūṭe parvate dharmaśravaṇārthaṃ samāgacchati // atha te dadṛśur buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakaṃ dṛṣṭvā ca punaḥ prasādajātayā bhagavantaṃ tripradakṣiṇīkṛtya bhagavataḥ pādāv abhivanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ / anyaikena bhagavantaṃ manasāpi na praṇāmitaḥ / bhagavati buddhe na manaḥprasannatābhūt / kiṃcitpāpaśeṣair buddhakuleṣu praveśeṣu āvilacittakuṭilacitta ḥ sa tūṣṇīsthitaḥ // anye buddhe bhagavati prasannacittā ḥ sthitāḥ // pravrajyāgrahaṇatatparacittān bhagavān viditvaivam āha // bho brāhmaṇa dvijottama kenārthenāgato ' si sahāyair mayi ucyatām //
brāhmaṇa uvāca //
bhagavañ śrotum icchāmi buddhānāṃ dharmam uttamam /
avitathavādī buddho hi satyavādī tathāgataḥ
na rāgalipto na ca dveṣalipto na mohalipto yatha śuddhaniṣkaḥ /
sarveṣu tīrtheṣv atha gāṅgavāri pavitrabhūtaḥ kaluṣair vihīnaḥ
dharmāvakāśaṃ ^ _ dadasva mahyaṃ vayaṃ hi mūḍhāparimuktajñānāḥ /
saṃbodhijñānaṃ jina dehi me mune tenaiva sattvān parimocayeyam
bhagavān āha /
sādhu sādhu dvijaśreṣṭha sādhu sādhu subhāṣitaḥ /
nayānayajña dharmajña śīlaṃ dharatu tāvatam
divyaṃ prayāti śīlena suṣṭhu lābhaṃ pravartate /
yaśomitra sasaṃpatti śīlaṃ dhara dvijottama
śīlaṃ kiṃ tu //
adrohaḥ sarvajantūnāṃ karmaṇā manasā girā /
anugrahaś ca jñānaṃ ca, śīlam etat dvijottama
na ca dveṣasamaṃ pāpaṃna ca kṣāntisamaṃ tapaḥ /
tasmāt kṣāntiṃ prayatnena bhāvayed vividhair nayaiḥ
kṣamayā svargasaṃvāsaḥ svargagāmī sa nityaśaḥ /
mahālakṣmīṃ samāsādya sa bhaved mokṣagāmikaḥ
hṛdā saṃbhāvanādhyānaṃ paramātmānaṃ dvijottama /
ye dhyāyanti prayatnena te yānti paramāṃ gatim
mohāndhakāraṃ saṃhārya buddhisūryaprakāśakaḥ /
buddhatvapadam āpnoti satataṃ mokṣago bhavet
prajñayā puṇyam āpnoti prajñayā dharmasaṃyutaḥ /
anantajñānaṃ saṃprāpya buddhajñānaṃ pravartate
paropakāraṃ kurvanti ye narāḥ śuddhamānasāḥ /
sukhaduḥkhaṃ pare jñātvā sukham āpnoti sarvadā
svaduḥkhaṃ paraduḥkhaṃ vā svakaṃ tulyaṃ ca kārayet / svaduḥkhalaghutāṃ prāpya paraduḥkhaṃ garīyasam //
cakampe paraduḥkhena mahīkampādrirāḍ iva
dhamakāryaṃ sukāryaṃ vā sucittair upadeśayet /
kāpatheṣu gate kāle yasya cittaṃ nivartayet
ke cid ye mānavāḥ prāṇī pakṣī vā kīṭakādayaḥ /
svaduḥkhasukhayos tulyaṃ rakṣayed duḥkhacchedanāt
paropakārakaṃ jñeyaṃ tatparaḥ puṇyabhāg bhavet /
tena paropakāreṇa dharmeṇa sukham āpyate /
sukhena dharmaṃ sādhyante dharmeṇa mokṣaṃ sādhyate
yad yat kāryaṃ samutpanne tat tat kāryaṃ samārabhet /
paropakārakaṃ jñeyaṃ bodhijñānaparāyaṇāḥ
etac chrutvā brāhmaṇo bhagavantam evam āha //
ke cid ye mānavāḥ prāṇī pakṣī vā kīṭakādayaḥ /
svaduḥkhaṃ svasukhaṃ tulyaṃ kena saṃcarate bhuvi
( Dak: 164 ) bhagavān āha //
bhūtapūrvaṃ brāhmaṇa kasmiṃ ś cic chālavatī nāma janapada ḥ paramavistārī manoharā sarvalokābhipūrṇā ṛddhā sphītā subhikṣā ca darśanīyā vyapagata ḍa marā taskararogāpagatā / śālīkṣugomahiṣīsasyasaṃpannāyāṃ janapade sarvaṃdado nāma bhūpatir āsīt // sa ca bhūpatiḥ karuṇāśayaḥ sarvaprado niḥsaṅgatyāgaprakṛtir medhāvī sādhu ḥ suśīia aśaṭho 'kuṭilo vyapagatarāgadveṣamoho 'nunnataḥ komalamadhurasnigdhavācā atithivanīpakaprīti ḥ sarvalokapriyadarśanaḥ // tasmāt tasya rājño yaśasa sarvalokeṣu vikhyātaḥ / vanīpakānām āśāparipūritacintāmaṇisādṛśaḥ // sa sarvarājyaṃ viṣayopabhogaṃ saṃsāram asāraṃ dṛṣṭvātra sthātuṃ mano na ramate //
sa sarvarājyalakṣmīṃ paryuṣitopa bho gamalinamlānakusumabandhanām iva srajaṃ parityajyānyatamaviviktam āśramapadam alaṃcakāra //
āhūyamāna iva pallavināṃ drumāṇāṃ śākhākaraiḥ
svakusumābharaṇābhirāmāiḥ /
śāntaṃ vanāntam upagamya sa bhūpatīndraḥ prāpto 'mṛtaṃ nṛpasukhair
anavāptapūrvam // 22 //
sākṣād ṛṣir iva dhyānaṃ praviśya sukhena tiṣṭhati //
atha tasya prabhāvātiśayaṃ dṛṣṭvā sureśvaro devendras tasya tapaḥprabhāvaprahāṇān manasi trāsabhayākulāt suralokād avatīrṇaḥ śakuninirmāṇarūpaṃ kṛtvā śaradhanū dhṛtvā śareṇa taṃ prahārārthaṃ kapotam ekaṃ vegatareṇāpahāntaḥ / tapovanasthanṛpater aṅke patitaḥ // atha sa rājā karuṇāśayas taṃ dṛṣṭvā, sa bhūpatiḥ paramaprītyā svāṅke dadhānaḥ // sa kapota amitrabhayākulaḥ prāṇāntam iva hṛtkampena sthitaḥ // athānantaraṃ śakro devendro naiṣādarūpam abhinirmāya tatsamīpam upadhāvitaḥ paramapariśramam iva mahāśvāsaṃ pravartayan enaṃ pṛcchitavān //
dehi tva me kapotaṃ mahājavenāgato 'ham āhāram /
adyānnaṃ na prāptaṃ katham anannena jīvāmi
tapasvin //
rājovāca //
kathaṃ tyajāmi te bhadra mayi śaraṇam āgatam /
sukhaduḥkhaṃ ca sarveṣāṃ kathaṃ na jñāyase bhavān
mayi śaraṇāgatakapotaṃ kathaṃ tubhyaṃ bhakṣāya dadāmy aham, anītyayogyam etat //
naiṣāda uvāca // yadīmaṃ kapotaṃ na tyajase, mamāhārāmiṣaṃ dada / na ced aham eva mariṣyāmi śāpaṃ dattveti //
evam ukte sa rājā naiṣādam uvāca // śaraṇam abhigataṃ guptyarthaṃ tavābhiprāyaṃ yathā bhavati tathā pūrayāmi //
naiṣāda uvāca // sādhu bhūpendra, evam eva sa eṣa kapotaṃ tulayā tulayitvā yaty asti kapotasyāmiṣam, anyasyāmiṣaṃ me dehīti //
rājovāca //
kathaṃ hiṃsya parātmānaṃ dāsyāmy asmai kathaṃ nu bho /
svātmānaṃ ca parātmānaṃ sukhaduḥkhaṃ ca tulyakam
vihiṃsya parajīvaṃ ca kiṃ dharmaṃ ca tapovratam /
paropakāra ḥ kathaṃ syāc ca vihiṃsya para ātmani
ata evam ahaṃ dāsye svadehasyāmiṣaṃ dhruvam /
ekalopaikapoṣyeṇa, upakāraḥ kathaṃ bhavet
atha naiṣādas tasya śuddhāśayadṛḍham abhisamīkṣya tulānirmāṇam ādāya purato niṣadya, enam uvāca //
kṣutkṣāmatṛṣārto 'haṃ bahuvilaṃbitena kiṃ vibho /
tasmāt tūrṇam imaṃ dehi na dadāsi vrajāmy aham
iti niśamya tato bhūpaḥ kapota ṃ eke sthāpya svadehamāṃsa ṃ vikartya tulāyāṃ prakṣipati // tato naiṣādarūpaḥ śakra ṛddhyā kapota ṃ gurutara ṃ kṛta abhūt //
tataḥ kṣepakṣepeṇa pūritakapoto gurutaraḥ syāt / tathāpy asya nṛpateḥ priyapakṣīrakṣaṇasatyādhiṣṭhānenāskhalitacittapremay asthyavaśeṣaṃ kṛtvā tulāyām avadhāritaḥ // tato naiṣādarūpa ḥ śakras taṃ dṛṣṭvā, āvarjitamanāḥ sa kathayati // sādhu sādhu mahātman sādhusvabhāva eṣa parasya kāraṇāt svajīvam api agaṇayitvā parārthakṛtas tvaṃ, kim abhilāṣitenedṛśaṃ duṣkaraṃ kṛtam //
so 'vocat //
naivāsti kāṅkṣā me kiṃ cid anuttarasaṃbodhiṃ prāpya sattvān uddhārayāmi //
iti śrutvā sa naiṣādaḥ svayaṃ vapuḥ saṃpaśya tam uvāca //
rājaṃs tava cittamīmāṃsārtham ahaṃ vicarāmi / bhadra yathā tavābhiprāyaṃ tathāstu, yathā paurāṇaṃ tathā śarīram astu // ity uktvā śakraveṣeṇa āśiṣaṃ dattvā evam astu svabhavanaṃ prakrāntaḥ //
tena samayena rājā babhūvāhaṃ sa nānyo draṣṭayyaḥ / prāṇipakṣiṣu sattveṣu samacittena carita ḥ / idānīṃ saṃsāre mahat sukhaṃ bhuktvā tathāgatabhūtena sattveṣu dharmo deśitaḥ //
atha puṣkaraśālipramukhās te brāhmaṇaśisyakā dvātriṃśat tathāgatavacanam ākarṇ ya prītisaumanasyajātā bhagavantam ūcuḥ // bhagavaṃs tava śāsane pravarjiṣyāmaḥ prasannaṃ kuru //
atha bhagavāṃ s teṣām āśayadhātuṃ prakṛtiṃ ca jñatva teṣām evam āha //
saced ākāṅkṣasi niṣīdeti // teṣāṃ ca / ehi bhikṣava ity ukte yat kiṃ cit tīrthikaliṅgaṃ sarvam eva tatkṣaṇam evāntaradhāt // tricīvaraṃ pātraṃ ca prādurabhūt // athocchinno keśas tad yathāpi nāmāsaṃkhyeyavarṣaśatopasaṃpannasya bhikṣor īryapathaḥ susaṃvṛto 'bhūt, saiva teṣāṃ pravarjyābhūt sopasaṃpat sabhikṣubhāveṇa //
ekasya tathāgateṣu mātsaryacittasya bhikṣoś cīvaraṃ na prādurbhūtaṃ pātraṃ ca //
atha khalu bhikṣavas tasyāṃ velāyāṃ tathāgatasya caraṇayor nipatya vijñāpayanti sma // tathāgatasyāntike śāstṭsaṃjñāprema ca prasādagauravaṃ cotpādayati sma //
atha sa ekaś cīvaranaprādurbhūtena punar api tayā vrīḍayā tathāgatasya caraṇayor praṇipatya vijñāpayām āsa // katham etad bhagavan mamaikasya cīvaraṃ notpāditam //
( Dak: 169 ) bhagavān āha //
bhūtapūrvaṃ tathāgateṣu praṇāmakāle mātsaryadoṣād iti // evam ukte niśvasya kṣamārthanāṃ kṛtvā tathāgataṃ praṇāmitaḥ // tadā bhagavato 'nubhāvena cīvaraṃ prādurbhūtam // tatkṣaṇam eva malinībhūtam // taṃ dṛṣṭvā vrīḍāvarjitamanā bhikṣur bhagavantam evam āha // bhagavan kena karmaṇā mamaikasya cīvaraṃ na prādurbhūtaṃ, prādurbhūte punar malinībhūtam / ko hetuḥ kaḥ pratyayaḥ //
bhagavān āha //
bhūtapūrvaṃ bhikṣava atīte 'dhvany asaṃkhyeyakalpe dīpaṃkareṇa pūrvaṃ padmottaro nāma samyaksaṃbuddhaḥ sa saṃghena saha janapadacārikāṃ carann anyatamamahājanapadaṃ prāptaḥ // tatra mahājanapade vīthimadhye sthitvā dharmaṃ deśitavān // tadā sarvanāgarās tatropasaṃkrāntā dharmakathāṃ śrutavantaḥ // atha somakaumudir nāma brāhmaṇo mahāvidvāñ śiṣyaganaiḥ sārdhaṃ tāṃ vārttāṃ śrutvā yena padmottaraḥ samyaksaṃbuddhas tenopasaṃkrānta upasaṃkramya bhagavanta ṃ praṇamya purataḥ sthitvā dharmaṃ śṛṇvanti // tadā prasādajātāḥ sarve te tathāgataśāsane pravrajyāgrahaṇaṃ cakārayām āsuḥ // te
tathāgatasyāntike śāstṛsaṃjñāpremagauravajātena bhagavataś caraṇayor nipatayanti sma /
tena samayena somakaumudibrāhmaṇasya śiṣya s tvam asi / tvayaikena tathāgatapraṇāmakāle mātsaryacittena iti bhāvitaḥ / śramaṇavandanam akṛte kiṃ bhaviṣyati iti //
tena mātsaryakṛtena, anekavarṣaśatasahasralokair nindanīyajanma bhūtvā, mahān āśīviṣa upapannaḥ / adyāpi tavāśīviṣakaṅkālam astīti kālañjaraparvatasya kandarāyāṃ mahocchrayapramāṇaṃ parvata iva tiṣṭhati // tataḥ śatavarṣātyayād daridrakule jātas tatpaścāt tīrthiko jaṭādhārī bhikṣuko 'bhūt // tadā pāṭaliputranagare kena cid gṛhastena tīrthikān bhojanārthaṃ rasarasāgropetair āhāraṃ sajjīkṛtya tīrthikān āhūya svābhiprāyaṃ tīrthikān bhojitaḥ / tvayā dvādaśa prasthāni kṣīrodanaṃ bhuktam / tathāpi pūrṇodaro nābhūt // tadā sarve janā ḥ pretabhaikṣukaṃ manyante // tadanantaraṃ tvayā vrīḍayā niśvasya cintayati // dhik jīvitam iti matvā tasmāt sthānāt prakrāntaḥ / tata ihaiva janmani cyutvā mānuṣyaṃ janma prāptavān // tadāsau brāhmaṇa ḥ śiṣyagaṇaiḥ sārdham āgacchantaṃ paśyan te militvā ihāgatāḥ //
tathāgatapraṇāmamātsaryakṛtapāpena tādṛśaṃ duḥkhaṃ anubhūya adyāpi tatpāpaśeṣeṇa praṇāmo na kṛtas tenaiva hetunā cīvarādikaṃ na prādurbhūtaṃ malinībhūtaṃ ca //
tadā sa bhikṣur evam eva bhagavan mamāparādham atyayaṃ pratigṛhnātu ity uktvā gautamasya pādayoḥ praṇipatya tiṣṭhati // tadā bhagavato 'nubhāvena tasya pāpāt parimukto 'bhūt / cīvaraṃ ca malinaṃ tyajya yathāpūrvavad bhavati // evaṃ bhikṣava mā yūyaṃ tathāgatam āyuṣmantaṃ mānasā ca vādena samudācariṣṭhavyam // he bhikṣava idānīṃ mamāntike cittaprasādajāta anena kuśalamūlena cārhattvaṃ prāpta iti //
punar api bhikṣūn āmantryaivam āha //
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena somakaumudibrāhmaṇasya śiṣyatvabhūtena padmottaratathāgatapraṇāmakāle mātsaryadoseṇa īdṛśaṃ duḥkham anubhūtam // so 'haṃ somakaumudibrāhmaṇo yūyaṃ mama śiṣyāḥ // idānīm api yūyaṃ mama śiṣyā abhūvan // mayā cānekatathāgateṣūpāsitena kuśalena saṃsāre 'nantasukham anubhūya tathāgatapadaṃ prāptam // tasmād bhikṣavas tathāgate anumodayitavyā ḥ sevayitavyās tathāgatasya guṇānuśaṃsā deśitavyā, tathāgata ṃ praṇāmayitavyāḥ //
tathāgatānāṃ praṇāmasya mahāphalānuśaṃsā tac chṛṇuta //
yac cakravartī kṣitipapradhānaiḥ kṛtāñjali ḥ kuṇḍālacārugaṇḍaiḥ / bhaktyā sumūrdhnā bahu vandyate tad buddhapraṇāmāt kathayanti tajjñāḥ
ye jātamātrāḥ prabhutāṃ prayānti śreṣṭhe kule janma sadaiva yeṣām /
hastyaśvayānaiś ca paribhramanti kṛtvā tu te śreṣṭhatare praṇāmam
prathayati yaśo dhatte śreyo vivardhayati dyutiṃ
harati duritaṃ sarvaṃ sarvaṃ hy arātim apohati /
sugatiniyatāṃ loke nṛṇāṃ karoti ca saṃtatiṃ
phalati ca śivāyānte 'vaśyaṃ munīndranamaskriyā
cakrī nṛpo yad balakīrtiyukto dvātriṃśatā lakṣaṇabhūṣitāṅgaḥ /
saṃjāyate vai kṣitipapradhāno buddhapraṇāmād dhi phalaṃ tad uktam
evaṃ bahuguṇaṃ matvā matvā kāyaṃ ca bhaṅguram /
buddhapraṇāmāt ko vidvān kāyakarmānyad ācaret
kas taṃ na namaḥ kuryād dṛṣṭvā dūrāt punarbhavād bhītaḥ /
kṛtvaikanamaskāraṃ bhavapāram avāpa yaddhetoḥ
Original text: Dvāviṃśatyavadānakathā · Edition: Mamiko Okada: Dvāviṃśatyavadānakathā. Ein mittelalterlicher buddhistische Text zur Spendenfrömmigkeit (Indica et Tibetica 24). Bonn : 1993 · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0