Language

ENहिગુ
Scripture Library

Dharmasamuccaya · Chapter 9

9.1

// iti tṛṣṇāvargo 'ṣṭamaḥ //
(9) strījugupsāvargaḥ
striya evānarthamūlam
striyo mūlaṃ (hi) pāpasya dhananāśasya sarvathā /
svahite ye na niratāḥ kutasteṣāṃ bhavet sukham

9.2

anarthakarmaratayaḥ śāṭhyerṣyābahulāstriyaḥ /
lokadvayavināśāya puruṣāṇāmavasthitāḥ

9.3

nityaṃ sarāgakuśalā nityaṃ tadvacanāḥ parāḥ /
anyacca hṛdaye tāsāṃ kathayantyanyadeva vā

9.4

āpātamadhurāḥ sūkṣmāḥ vipāke vajracetasaḥ /
nopakāreṇa satkāraṃ smaranti laghucetasaḥ

9.5

striyo vidyutsvabhāvahṛdayā aticañcalāḥ
nāśayitvā priyaśataṃ smarantyekaṃ hi vipriyam /
vidyutsvabhāvahṛdayāḥ striyaḥ pāpasya bhūmayaḥ

9.6

strīṇāṃ nāśasādhakatvapradarśanam
strīhetunāśamicchanti puruṣā vakracetasaḥ /
strīvināśo vināśo drāgiha loke paratra ca

9.7

strīdarśanamevāgnivaddahati
evaṃ tu sarvaviṣayāḥ strīdarśanamihaikajam /
abhibhūya sarvaviṣayān nāryagnijvalanaṃ mahat

9.8

strīdoṣapradarśanapūrvakaṃ nārījugupsāsamīkṣaṇam
saṃśleṣādapi viśleṣaḥ smaraṇāt kathanādapi /
strīṇāṃ dāhasamuttho 'yaṃ vahnirantarjahāsakaḥ

9.9

rāgeṇa saha jāyante nityaṃ vai dāruṇāḥ striyaḥ /
dānena saha jāyante yathā loke hutāśanāḥ

9.10

na bhavet tādṛśo dāho yo 'yaṃ vahnisamudbhavaḥ /
yādṛśaḥ strīmado hyasti dehināṃ hṛdayodbhavaḥ

9.11

sarvalokavināśāya sarvadharmakṣayāya ca /
hetavo narakasyaitāḥ striyaḥ proktā maharṣibhiḥ

9.12

mukhato madhurāmarṣā hṛdayena viṣopamāḥ /
anavasthitasauhārdā nāsāṃ kaścit priyo naraḥ

9.13

muhūrtena priyastāsāṃ muhūrtena tathāpriyaḥ /
anavasthitasauhārdāścañcalā kṣaṇikopamāḥ

9.14

vañcanāhetukuśalā nityaṃ kāryaparāyaṇāḥ /
nityaṃ saṃyogamanaso nityaṃ mānaparāyaṇāḥ

9.15

devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ piśācoragarākṣasāḥ /
na bandhabhūtā yādṛśyaḥ striyaḥ kālaviṣopamāḥ

9.16

nopakāraṃ smarantyetā na kuśalaṃ nāpi vikramam /
anavasthitacittāśca vāyuvegasamāḥ striyaḥ

9.17

bhavanti sampado yatra rakṣyante yatra yoṣitaḥ /
vyasaneṣu viraktāstu tyajanti puruṣaṃ dhruvam

9.18

yaṃ yaṃ gacchanti puruṣaṃ rakṣyante tatra yoṣitaḥ /
śīghraṃ śīghraṃ naraṃ hyetāstyajanti puruṣaṃ sthitam

9.19

yathā hi bhramarī puṣpaṃ śuṣkaṃ tyajati sarvadā /
tathā vittena rahitaṃ puruṣaṃ tyajati priyā

9.20

nistriṃśahṛdayāḥ krūrāścañcalāstamasāvṛtāḥ /
striyaḥ puruṣanāśāya jātāḥ kenāpi hetunā

9.21

devānāṃ bandhanaṃ nāma yathā strībandhanaṃ matam /
strībandhananibaddhāstu patanti narakaṃ punaḥ

9.22

etadagraṃ hi rāgāṇāṃ yo rāgaḥ strīsamudbhavaḥ /
strīrāgadagdhamanasaṃ paścād dahati pāvakaḥ

9.23

pratyakṣāṇyapi karmāṇi rāgaiścāpahataḥ pumān /
na vetti mūḍhahṛdayaḥ strīrāgeṇa vimohitaḥ

9.24

viśvāsya viṣaye puruṣaṃ bad dhvā priyamanekaśaḥ /
tyajanti vittanāśena tvacaṃ yadvadbhujaṅgamāḥ

9.25

sarvopāyabhṛtā nāryaḥ sarvaśaḥ paripālitāḥ /
na śakyāḥ svavaśīkarttuṃ striyaḥ paramadāruṇāḥ

9.26

āsāṃ sarvasvabhāvānāṃ nārīṇāṃ calacetasām /
na yāyājjātu viśvāsaṃ pumān dhīreṇa cetasā

9.27

strīvidheyāstu ye martyā nityaṃ kāmagaveṣiṇaḥ /
paścimadarśanaṃ teṣāṃ suraloke bhaviṣyati

9.28

pañcāṅgikena tūryeṇa vipralubdhāḥ samantataḥ /
vindanti vyasane duḥkhaṃ yadavaśyaṃ bhaviṣyati

9.29

imāstāścañcalā nāryo yāsāṃ rāgaḥ kṛtastvayā /
tā bhavantaṃ parityajya punaranyaṃ tato gatāḥ

9.30

dvidhā hi prakṛtiryāsāṃ (yoṣitāṃ) sahacāriṇī /
bhūyo 'bhiyanti puruṣaṃ vyasaneṣu tyajanti ca

9.31

mṛgavanmohayantyetāḥ puruṣaṃ rāgamohitam /
paścāt (tu) vyasane prāpte tyajanti laghucetasaḥ

9.32

nopakāraṃ na satkāraṃ na priyāṇi na santatim /
smaranti yoṣitastīvrā vyasane samupasthite

9.33

mlānaṃ puṣpaṃ yathā tyaktvā bhramaro 'nyatra dhāvati /
tathā hi vyasane prāpte tyajanti khalu yoṣitaḥ

9.34

anapekṣitasauhārdāścañcalāśca raṇapriyāḥ /
bhavanti yoṣitaḥ sarvā viṣamiśraṃ yathā madhu

9.35

mohayanti narān kāmairvākyaiścāpi viśeṣataḥ /
na teṣāṃ viśvaseddhīmān puruṣo dhīramānasaḥ

9.36

ābhirvimohitāḥ kiṃ vā raṃjitāḥ puruṣāḥ svataḥ /
na kurvanti hitaṃ vākyaṃ yathā muṣṇikagāmikam

9.37

devāsuranarān yakṣān piśācoragarākṣasān /
indrajālamayā nāryo vañcayanti viśeṣataḥ

9.38

etadagrañca pāśānāṃ yadidaṃ strīmayaṃ dṛḍham /
anena baddhāḥ puruṣā bhramanti bhavacārake

9.39

na kaścit pāśapāśo 'yaṃ hṛtpāśo yoṣitaḥ param /
hṛtpāśabandhanairbaddhāḥ puruṣā duḥkhamohitāḥ

9.40

dahayate chidyate pāśasstrīmayastu na dahayate /
narakapretatiryakṣu gacchantamanugacchati

9.41

mūrtimān badhyate kāyaḥ pāśena mahatā tathā /
amūrtigaṃ cittamidaṃ strīpāśena tu badhyate

9.42

(na) dṛśyate pāśamanyaṃ yena badhnanti yoṣitaḥ /
abhijñeyamapramāṇaṃ strīmayaṃ bandhanaṃ mahat

9.43

anenāpātaramyeṇa (duḥkha) mokṣeṇa sarvadā /
pāśena baddhāḥ puruṣā na mucyante bhavārṇavāt

9.44

ṣaḍindriyāṇi badhnāti pāśo yaḥ strīmayo mahān /
pāśastu kāyamevaikaṃ kaścit badhnāti vā na vā

9.45

bandhanaṃ na dṛḍhaṃ hīdaṃ mokṣavārya ṣaḍāyasam /
saṃraktacittabhoge hi mandabuddhernarasya ca

9.46

snāyuyantreṇa baddhāsu vistṛtakarmabhūmiṣu /
tīkṣṇaraktāsinā yukto maraṇārthamihāgataḥ

9.47

strīṇāṃ daurguṇyam
vañcanācchalakūṭāsu rabhasā nu viśeṣataḥ /
cañcalo bhrāntacittāsu bhrāntastvaṅgakṣaṇāriṣu

9.48

vibhrānto bhrāntakathitairbhūṣaṇānāṃ tathā svanaiḥ /
haranti puruṣaṃ kṣipraṃ vañcanākuśalāḥ striyaḥ

9.49

nānāvidheṣu puṣpeṣu yathā carati ṣaṭ padaḥ /
nānāvidheṣu martyeṣu tathemāścañcalāḥ striyaḥ

9.50

yathā madhurikā pītvā puṣpamanyatra gacchati /
tathā puruṣamāpīyaḥ prayānti rabhasaṃ striyaḥ

9.51

arthādāneṣu kuśalāḥ kruddhā nityaṃ durāsadāḥ /
vañcayitvā naraṃ śīghramanyatra saṃprayānti tāḥ

9.52

sādhyamāyāpraharaṇāḥ kālakūṭaviṣopamāḥ /
striyaḥ puruṣaghātinyaścāturyeṣu vyavasthitāḥ

9.53

vāyvākāśānalā yadvan na śaktā grathituṃ naraiḥ /
tathopāyaśatairnāryo (na) śaktā rakṣituṃ naraiḥ

9.54

anarthavyādhimṛtyūnāṃ duṣkṛtānāñca karmaṇām /
hetubhūtāḥ paraṃ nāryo mokṣacaryābadhasya ca

9.55

yadanekaprakāreṣu śaṭheṣu pāpakarmasu /
(patanti) manujā loke tatra hetuḥ parastriyaḥ

9.56

na bālayauvanenaiva vārdhakyenaiva śāmyati /
cāpalyaṃ sahajaṃ strīṇāṃ bhāskarasya yathā prabhā

9.57

anityaṃ sauhṛdaṃ tāsāṃ dīptānāmarciṣāṃ kaṇaiḥ /
vairañca śāśvataṃ tāsāmaśmanāṃ ca yathā vraṇaiḥ

9.58

dhanahīne virajyante dhanayuktā bhavanti ca /
yāvadartha striyastāvadarthahīne kutaḥ striyaḥ?

9.59

na sevābhiścadānena nopakāraiḥ pṛthagvidhaiḥ /
svīkarttuṃ na striyaḥ śakyāḥ jvalanopamacetasaḥ

9.60

yathā naro 'nukūlaśca chandakarttā yathā yathā /
tathā tathā striyastasya vañcanākuśalāḥ param

9.61

puṣpacchatro yathā sarpo bhasmacchatro yathā nalaḥ /
rūpacchannaṃ tathā cittamāsāṃ bhavati yoṣitām

9.62

viṣavṛkṣe yathā puṣpaṃ dṛṣṭiramyaṃ na śāntaye /
viṣavṛkṣa (samā) nāryaḥ parivarjyāḥ samantataḥ

9.63

nārīṇāṃ darśanākāṃkṣī viṣayesu ca tatparaḥ /
naro na sukhabhogāya (haya) smilloke na cāpare

9.64

nāgninā na ca śastreṇa na balena na jantubhiḥ /
strīmayaṃ bandhanaṃ hetuḥ śakyate na durāsadam

9.65

doṣajālamidaṃ (sūtraṃ)strīmayaṃ carate bhuvi /
yastrīvivarjito dhīmān asmilloke mahīyate

9.66

yathā bhūtairmanuṣyāṇāṃ svakarmotthāpane na ca /
tathā striyo hi rakṣanti viṣamārtha tyajanti ca

9.67

gatārthavibhavaṃ bhūyo varjitaṃ svena karmaṇā /
devaṃ samīkṣya capalāḥ striyo naiva prabhāvikāḥ

9.68

strīsukhaṃ kṣaṇabhaṅguram
kṣaṇabhaṅgamidaṃ saukhyamadhigatamavasthitam /
catvāryetāni duḥkhāni sevitāni nṛbhiḥ sadā

9.69

strī viṣāgnisadṛśā
tasmāt tāni vivarjyāni viṣāgnisadṛśāni hi /
yaḥ kaściccapalo janturyaśca doṣodbhavaḥ sadā

9.70

tasmāt parisamāviṣṭāḥ striyaḥ kāraṇavatsalāḥ /
na sūryastamaso heturnāgniḥ śītasya kāraṇam

9.71

na strīṇāṃ sauhṛdaṃ citte svalpamapyavatiṣṭhate /
yathā sthirā bhūmiriyaṃ yathā vāyuḥ sadā calaḥ

9.72

striyaḥ doṣameva smaranti
tathā strīṇāṃ kṛtaṃ nāsti doṣamayyaḥ sadā smṛtāḥ /
ciraprayatnāḥ puruṣaiḥ lobhitā bahuśaḥ striyaḥ

9.73

tyajanti vyasane prāpte śuṣkaṃ sara ivāśugāḥ /
nordhvagāḥ sarito dṛṣṭā nāśmano gatiriṣyate

9.74

girīṇāṃ gamanaṃ nāsti strīṇāṃ naivāsti sauhṛdam /
vapukarti sadā nṛṇāṃ dharmārthayaśasāṃ tathā

9.75

yoniścānarthajālasya doṣāṇāmudbhavasya ca /
bhaved vajramayī mṛdvī tyajed (rātrau yathā) ravim

9.76

na strī tyajedasādhyāni janmāpekṣā viśeṣataḥ /
nopacārakriyā dānapriyavākyāpalāpanaiḥ

9.77

svīkartuṃ na striyaḥ śakyā jvalanopamacetasaḥ /
sukheṣu samatāṃ yānti vyasaneṣu tyajanti ca

9.78

upakārāṃśca vismṛtya doṣamekaṃ smaranti tāḥ /
vanopavanaśaileṣu bhuktvā sukhamanekaśaḥ

9.79

strī lokasya bandhanam
saṃprāpte vyasane tīvre striya paribhavanti hi /
lokasya bandhanaṃ nāryo vañcanākṛtivardhikāḥ

9.80

adhamāḥ vinipātānāṃ doṣāṇāṃ cāspadaṃ (bahu) /
sarvalokavināśāya vaśīkurvanti tṛṣṇayā

9.81

yathā strībandhanamidaṃ durviṣahyaṃ kṛtaṃ mahat /
yadidaṃ bandhanaṃ loke kāmarāgamayaṃ mahat

9.82

strīvarjanameva śreyaṣkaram
tathā cānyaprayatnena vicārya upalabhyate /
vaśīkurvanti tā (nāryaḥ) kāmavāṇairanekaśaḥ

9.83

svalpaiḥ parājitaṃ kṛtvā kāmasya vaśagāḥ striyaḥ /
rāgerṣyāśāṭhyabhūmīnāṃ vidyuccañcalacetasām

9.84

lobhāhaṅkārayonīnāṃ na viśvāsyāḥ kathañcana /
śastrāgnisadṛśāstīkṣṇāḥ kāmapāśaparātmanaḥ

9.85

svabhraprapātaviṣamaṃ gaṃbhīrasamacetasām /
parābhidrohamāyendrajālatadgatamānasān

9.86

akālamṛtyuvajrāgnikālakūṭasamātmanām /
anekadoṣasambhārananditānāmanekaśaḥ

9.87

yadi śīlalavaḥ kaścit strīṇāṃ manasi vartate /
cireṇa dahate vahniḥ sa spṛṣṭāḥ pavaneritaḥ

9.88

strīdarśanasamucchreyamātraṃ dahati pāvakaḥ /
tasmāt striyo vivarjyāḥ syuḥ yadicchet sukhamuttamam

9.89

etat sarva paraṃ loke nārīṇāṃ varjanaṃ sadā /
yadṛcchājālinīhetuṃ yaḥ icched bhūtimātmanaḥ

9.90

ya icchati nivṛttiṃ tu sa naraḥ strīṃ vivarjayet /
sukhāsaktastathārtho (ca) kusīdaścañcalaḥ śaṭhaḥ

9.91

pāpasevī sumṛṣṭāśī naro bhadraṃ na paśyati /
udyukto vīryavān dhīro dhārmikaḥ strīṃ vivarjayet /
dakṣo hetuphalaśraddho naraḥ kalyāṇavān bhavet

Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc