Dharmasamuccaya · Chapter 9
// iti tṛṣṇāvargo 'ṣṭamaḥ //
(9) strījugupsāvargaḥ
striya evānarthamūlam
striyo mūlaṃ (hi) pāpasya dhananāśasya sarvathā /
svahite ye na niratāḥ kutasteṣāṃ bhavet sukham
anarthakarmaratayaḥ śāṭhyerṣyābahulāstriyaḥ /
lokadvayavināśāya puruṣāṇāmavasthitāḥ
nityaṃ sarāgakuśalā nityaṃ tadvacanāḥ parāḥ /
anyacca hṛdaye tāsāṃ kathayantyanyadeva vā
āpātamadhurāḥ sūkṣmāḥ vipāke vajracetasaḥ /
nopakāreṇa satkāraṃ smaranti laghucetasaḥ
striyo vidyutsvabhāvahṛdayā aticañcalāḥ
nāśayitvā priyaśataṃ smarantyekaṃ hi vipriyam /
vidyutsvabhāvahṛdayāḥ striyaḥ pāpasya bhūmayaḥ
strīṇāṃ nāśasādhakatvapradarśanam
strīhetunāśamicchanti puruṣā vakracetasaḥ /
strīvināśo vināśo drāgiha loke paratra ca
strīdarśanamevāgnivaddahati
evaṃ tu sarvaviṣayāḥ strīdarśanamihaikajam /
abhibhūya sarvaviṣayān nāryagnijvalanaṃ mahat
strīdoṣapradarśanapūrvakaṃ nārījugupsāsamīkṣaṇam
saṃśleṣādapi viśleṣaḥ smaraṇāt kathanādapi /
strīṇāṃ dāhasamuttho 'yaṃ vahnirantarjahāsakaḥ
rāgeṇa saha jāyante nityaṃ vai dāruṇāḥ striyaḥ /
dānena saha jāyante yathā loke hutāśanāḥ
na bhavet tādṛśo dāho yo 'yaṃ vahnisamudbhavaḥ /
yādṛśaḥ strīmado hyasti dehināṃ hṛdayodbhavaḥ
sarvalokavināśāya sarvadharmakṣayāya ca /
hetavo narakasyaitāḥ striyaḥ proktā maharṣibhiḥ
mukhato madhurāmarṣā hṛdayena viṣopamāḥ /
anavasthitasauhārdā nāsāṃ kaścit priyo naraḥ
muhūrtena priyastāsāṃ muhūrtena tathāpriyaḥ /
anavasthitasauhārdāścañcalā kṣaṇikopamāḥ
vañcanāhetukuśalā nityaṃ kāryaparāyaṇāḥ /
nityaṃ saṃyogamanaso nityaṃ mānaparāyaṇāḥ
devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ piśācoragarākṣasāḥ /
na bandhabhūtā yādṛśyaḥ striyaḥ kālaviṣopamāḥ
nopakāraṃ smarantyetā na kuśalaṃ nāpi vikramam /
anavasthitacittāśca vāyuvegasamāḥ striyaḥ
bhavanti sampado yatra rakṣyante yatra yoṣitaḥ /
vyasaneṣu viraktāstu tyajanti puruṣaṃ dhruvam
yaṃ yaṃ gacchanti puruṣaṃ rakṣyante tatra yoṣitaḥ /
śīghraṃ śīghraṃ naraṃ hyetāstyajanti puruṣaṃ sthitam
yathā hi bhramarī puṣpaṃ śuṣkaṃ tyajati sarvadā /
tathā vittena rahitaṃ puruṣaṃ tyajati priyā
nistriṃśahṛdayāḥ krūrāścañcalāstamasāvṛtāḥ /
striyaḥ puruṣanāśāya jātāḥ kenāpi hetunā
devānāṃ bandhanaṃ nāma yathā strībandhanaṃ matam /
strībandhananibaddhāstu patanti narakaṃ punaḥ
etadagraṃ hi rāgāṇāṃ yo rāgaḥ strīsamudbhavaḥ /
strīrāgadagdhamanasaṃ paścād dahati pāvakaḥ
pratyakṣāṇyapi karmāṇi rāgaiścāpahataḥ pumān /
na vetti mūḍhahṛdayaḥ strīrāgeṇa vimohitaḥ
viśvāsya viṣaye puruṣaṃ bad dhvā priyamanekaśaḥ /
tyajanti vittanāśena tvacaṃ yadvadbhujaṅgamāḥ
sarvopāyabhṛtā nāryaḥ sarvaśaḥ paripālitāḥ /
na śakyāḥ svavaśīkarttuṃ striyaḥ paramadāruṇāḥ
āsāṃ sarvasvabhāvānāṃ nārīṇāṃ calacetasām /
na yāyājjātu viśvāsaṃ pumān dhīreṇa cetasā
strīvidheyāstu ye martyā nityaṃ kāmagaveṣiṇaḥ /
paścimadarśanaṃ teṣāṃ suraloke bhaviṣyati
pañcāṅgikena tūryeṇa vipralubdhāḥ samantataḥ /
vindanti vyasane duḥkhaṃ yadavaśyaṃ bhaviṣyati
imāstāścañcalā nāryo yāsāṃ rāgaḥ kṛtastvayā /
tā bhavantaṃ parityajya punaranyaṃ tato gatāḥ
dvidhā hi prakṛtiryāsāṃ (yoṣitāṃ) sahacāriṇī /
bhūyo 'bhiyanti puruṣaṃ vyasaneṣu tyajanti ca
mṛgavanmohayantyetāḥ puruṣaṃ rāgamohitam /
paścāt (tu) vyasane prāpte tyajanti laghucetasaḥ
nopakāraṃ na satkāraṃ na priyāṇi na santatim /
smaranti yoṣitastīvrā vyasane samupasthite
mlānaṃ puṣpaṃ yathā tyaktvā bhramaro 'nyatra dhāvati /
tathā hi vyasane prāpte tyajanti khalu yoṣitaḥ
anapekṣitasauhārdāścañcalāśca raṇapriyāḥ /
bhavanti yoṣitaḥ sarvā viṣamiśraṃ yathā madhu
mohayanti narān kāmairvākyaiścāpi viśeṣataḥ /
na teṣāṃ viśvaseddhīmān puruṣo dhīramānasaḥ
ābhirvimohitāḥ kiṃ vā raṃjitāḥ puruṣāḥ svataḥ /
na kurvanti hitaṃ vākyaṃ yathā muṣṇikagāmikam
devāsuranarān yakṣān piśācoragarākṣasān /
indrajālamayā nāryo vañcayanti viśeṣataḥ
etadagrañca pāśānāṃ yadidaṃ strīmayaṃ dṛḍham /
anena baddhāḥ puruṣā bhramanti bhavacārake
na kaścit pāśapāśo 'yaṃ hṛtpāśo yoṣitaḥ param /
hṛtpāśabandhanairbaddhāḥ puruṣā duḥkhamohitāḥ
dahayate chidyate pāśasstrīmayastu na dahayate /
narakapretatiryakṣu gacchantamanugacchati
mūrtimān badhyate kāyaḥ pāśena mahatā tathā /
amūrtigaṃ cittamidaṃ strīpāśena tu badhyate
(na) dṛśyate pāśamanyaṃ yena badhnanti yoṣitaḥ /
abhijñeyamapramāṇaṃ strīmayaṃ bandhanaṃ mahat
anenāpātaramyeṇa (duḥkha) mokṣeṇa sarvadā /
pāśena baddhāḥ puruṣā na mucyante bhavārṇavāt
ṣaḍindriyāṇi badhnāti pāśo yaḥ strīmayo mahān /
pāśastu kāyamevaikaṃ kaścit badhnāti vā na vā
bandhanaṃ na dṛḍhaṃ hīdaṃ mokṣavārya ṣaḍāyasam /
saṃraktacittabhoge hi mandabuddhernarasya ca
snāyuyantreṇa baddhāsu vistṛtakarmabhūmiṣu /
tīkṣṇaraktāsinā yukto maraṇārthamihāgataḥ
strīṇāṃ daurguṇyam
vañcanācchalakūṭāsu rabhasā nu viśeṣataḥ /
cañcalo bhrāntacittāsu bhrāntastvaṅgakṣaṇāriṣu
vibhrānto bhrāntakathitairbhūṣaṇānāṃ tathā svanaiḥ /
haranti puruṣaṃ kṣipraṃ vañcanākuśalāḥ striyaḥ
nānāvidheṣu puṣpeṣu yathā carati ṣaṭ padaḥ /
nānāvidheṣu martyeṣu tathemāścañcalāḥ striyaḥ
yathā madhurikā pītvā puṣpamanyatra gacchati /
tathā puruṣamāpīyaḥ prayānti rabhasaṃ striyaḥ
arthādāneṣu kuśalāḥ kruddhā nityaṃ durāsadāḥ /
vañcayitvā naraṃ śīghramanyatra saṃprayānti tāḥ
sādhyamāyāpraharaṇāḥ kālakūṭaviṣopamāḥ /
striyaḥ puruṣaghātinyaścāturyeṣu vyavasthitāḥ
vāyvākāśānalā yadvan na śaktā grathituṃ naraiḥ /
tathopāyaśatairnāryo (na) śaktā rakṣituṃ naraiḥ
anarthavyādhimṛtyūnāṃ duṣkṛtānāñca karmaṇām /
hetubhūtāḥ paraṃ nāryo mokṣacaryābadhasya ca
yadanekaprakāreṣu śaṭheṣu pāpakarmasu /
(patanti) manujā loke tatra hetuḥ parastriyaḥ
na bālayauvanenaiva vārdhakyenaiva śāmyati /
cāpalyaṃ sahajaṃ strīṇāṃ bhāskarasya yathā prabhā
anityaṃ sauhṛdaṃ tāsāṃ dīptānāmarciṣāṃ kaṇaiḥ /
vairañca śāśvataṃ tāsāmaśmanāṃ ca yathā vraṇaiḥ
dhanahīne virajyante dhanayuktā bhavanti ca /
yāvadartha striyastāvadarthahīne kutaḥ striyaḥ?
na sevābhiścadānena nopakāraiḥ pṛthagvidhaiḥ /
svīkarttuṃ na striyaḥ śakyāḥ jvalanopamacetasaḥ
yathā naro 'nukūlaśca chandakarttā yathā yathā /
tathā tathā striyastasya vañcanākuśalāḥ param
puṣpacchatro yathā sarpo bhasmacchatro yathā nalaḥ /
rūpacchannaṃ tathā cittamāsāṃ bhavati yoṣitām
viṣavṛkṣe yathā puṣpaṃ dṛṣṭiramyaṃ na śāntaye /
viṣavṛkṣa (samā) nāryaḥ parivarjyāḥ samantataḥ
nārīṇāṃ darśanākāṃkṣī viṣayesu ca tatparaḥ /
naro na sukhabhogāya (haya) smilloke na cāpare
nāgninā na ca śastreṇa na balena na jantubhiḥ /
strīmayaṃ bandhanaṃ hetuḥ śakyate na durāsadam
doṣajālamidaṃ (sūtraṃ)strīmayaṃ carate bhuvi /
yastrīvivarjito dhīmān asmilloke mahīyate
yathā bhūtairmanuṣyāṇāṃ svakarmotthāpane na ca /
tathā striyo hi rakṣanti viṣamārtha tyajanti ca
gatārthavibhavaṃ bhūyo varjitaṃ svena karmaṇā /
devaṃ samīkṣya capalāḥ striyo naiva prabhāvikāḥ
strīsukhaṃ kṣaṇabhaṅguram
kṣaṇabhaṅgamidaṃ saukhyamadhigatamavasthitam /
catvāryetāni duḥkhāni sevitāni nṛbhiḥ sadā
strī viṣāgnisadṛśā
tasmāt tāni vivarjyāni viṣāgnisadṛśāni hi /
yaḥ kaściccapalo janturyaśca doṣodbhavaḥ sadā
tasmāt parisamāviṣṭāḥ striyaḥ kāraṇavatsalāḥ /
na sūryastamaso heturnāgniḥ śītasya kāraṇam
na strīṇāṃ sauhṛdaṃ citte svalpamapyavatiṣṭhate /
yathā sthirā bhūmiriyaṃ yathā vāyuḥ sadā calaḥ
striyaḥ doṣameva smaranti
tathā strīṇāṃ kṛtaṃ nāsti doṣamayyaḥ sadā smṛtāḥ /
ciraprayatnāḥ puruṣaiḥ lobhitā bahuśaḥ striyaḥ
tyajanti vyasane prāpte śuṣkaṃ sara ivāśugāḥ /
nordhvagāḥ sarito dṛṣṭā nāśmano gatiriṣyate
girīṇāṃ gamanaṃ nāsti strīṇāṃ naivāsti sauhṛdam /
vapukarti sadā nṛṇāṃ dharmārthayaśasāṃ tathā
yoniścānarthajālasya doṣāṇāmudbhavasya ca /
bhaved vajramayī mṛdvī tyajed (rātrau yathā) ravim
na strī tyajedasādhyāni janmāpekṣā viśeṣataḥ /
nopacārakriyā dānapriyavākyāpalāpanaiḥ
svīkartuṃ na striyaḥ śakyā jvalanopamacetasaḥ /
sukheṣu samatāṃ yānti vyasaneṣu tyajanti ca
upakārāṃśca vismṛtya doṣamekaṃ smaranti tāḥ /
vanopavanaśaileṣu bhuktvā sukhamanekaśaḥ
strī lokasya bandhanam
saṃprāpte vyasane tīvre striya paribhavanti hi /
lokasya bandhanaṃ nāryo vañcanākṛtivardhikāḥ
adhamāḥ vinipātānāṃ doṣāṇāṃ cāspadaṃ (bahu) /
sarvalokavināśāya vaśīkurvanti tṛṣṇayā
yathā strībandhanamidaṃ durviṣahyaṃ kṛtaṃ mahat /
yadidaṃ bandhanaṃ loke kāmarāgamayaṃ mahat
strīvarjanameva śreyaṣkaram
tathā cānyaprayatnena vicārya upalabhyate /
vaśīkurvanti tā (nāryaḥ) kāmavāṇairanekaśaḥ
svalpaiḥ parājitaṃ kṛtvā kāmasya vaśagāḥ striyaḥ /
rāgerṣyāśāṭhyabhūmīnāṃ vidyuccañcalacetasām
lobhāhaṅkārayonīnāṃ na viśvāsyāḥ kathañcana /
śastrāgnisadṛśāstīkṣṇāḥ kāmapāśaparātmanaḥ
svabhraprapātaviṣamaṃ gaṃbhīrasamacetasām /
parābhidrohamāyendrajālatadgatamānasān
akālamṛtyuvajrāgnikālakūṭasamātmanām /
anekadoṣasambhārananditānāmanekaśaḥ
yadi śīlalavaḥ kaścit strīṇāṃ manasi vartate /
cireṇa dahate vahniḥ sa spṛṣṭāḥ pavaneritaḥ
strīdarśanasamucchreyamātraṃ dahati pāvakaḥ /
tasmāt striyo vivarjyāḥ syuḥ yadicchet sukhamuttamam
etat sarva paraṃ loke nārīṇāṃ varjanaṃ sadā /
yadṛcchājālinīhetuṃ yaḥ icched bhūtimātmanaḥ
ya icchati nivṛttiṃ tu sa naraḥ strīṃ vivarjayet /
sukhāsaktastathārtho (ca) kusīdaścañcalaḥ śaṭhaḥ
pāpasevī sumṛṣṭāśī naro bhadraṃ na paśyati /
udyukto vīryavān dhīro dhārmikaḥ strīṃ vivarjayet /
dakṣo hetuphalaśraddho naraḥ kalyāṇavān bhavet
Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0