Dharmasamuccaya · Chapter 32
// iti puṇyavarga ekatriṃśaḥ //
(32) devavargaḥ
saugatamārge carantaḥ puruṣā devatulyāḥ
panthāno muninā śāstre uktā ye tattvadarśinā /
taistu samprasthitāste (hi) puruṣā devasammatāḥ
sugatokto mārgaḥ
satyaṃ hi dānaṃ ca tathaiva maitrī sattveṣu rakṣā priyavāditā ca /
samyaktvadṛṣṭirvimalaṃ manaśca panthānamāhustridivasya buddhāḥ
śukladharmasamāyuktaḥ śuklacittasamanvitaḥ /
sukhāt sukhataraṃ yāti jyotirjyotiḥparāyaṇaḥ
jyoti(hi)rjyotiṣā pūrṇa dīpo dīpāntarād yathā /
tasmāddhi paramāṃllokān prayātā samprapadyate
ācāravān devānāmantikaṃ vrajet
yasya śuddhaṃ sadā cittaṃ nirmalaṃ maṇivat sadā /
sa śānto nirmamo dhīmān devānāmantikaṃ vrajet
dhyānaśīlasamādhibhyo yasya cittaṃ śubhānvitam /
sa dhīmān kāñcanaprakhyo devānāmantikaṃ vrajet
prāṇātipātād virataḥ sarvasattvadayāparaḥ /
ṛtusroto 'nukampāśca devānāmantikaṃ vrajet
śrutavān sarvalokasya krūrakarmavivarjitaḥ /
aliptaḥ pāpakairdharmairdevānāmantikaṃ vrajet
tṛṇavat kāñcanaṃ yasya kāmā yasya viṣopamāḥ /
sa kāmavarjako dhīmān devānāmantikaṃ vrajet
nākṛṣyate manaḥ kāmairviṣayai rāgahetubhiḥ /
samantātbhavakāntārairdevānāmantikaṃ vrajet
bhinnāḥ paramparā ādau mitravān dhanabāndhavaḥ /
yaḥ karoti susaṃśliṣṭā devānāmantikaṃ vrajet
yasya buddhisthitaṃ veśma na buddhiḥ kvāpi rāgiṇī /
sa jitārirviśuddhātmā devānāmantikaṃ vrajet
praśastakāyakarmānto yaḥ pāpavirataḥ sukhī /
sa kāmavirato dhyāyī devānāmantikaṃ vrajet
pāpamitravinirmuktastṛṣṇāviṣavivarjitaḥ /
na baddhaḥ strībhayaiḥ pāśairdevānāmantikaṃ vrajet
prayatnavādī yo dharme dānaśīlasamādhimān /
nityodyukto dṛḍhamatirdevānāmantikaṃ vrajet
samyagbandhano yena pāśaśchinno yathāsinā /
sacchinnapāśaḥ svavaśī devānāmantikaṃ vrajet
śubhakarmavipākena devaloke udbhavaḥ
manuṣyabhūtā ye sattvāścaranti sukṛtāvahāḥ /
tena karmavipākena suraloke prasūyate
dharmapathāśritā eva balinaḥ
manuṣyāṇāṃ balād devā devānāṃ balino narāḥ /
anyonyabalino te ye saddharmapathamāsthitāḥ
tistro 'pāyabhūmayaḥ
devānāṃ sugatirmartyāḥ martyānāṃ sugatiḥ surāḥ /
apāyabhūmayastisraḥ śubhakarmavivarjitāḥ
sarva sukhaṃ dharmādhīnam
dharmādhīnaṃ sukhaṃ sarva dharmādhīnā hi nirvṛtiḥ /
dharmaḥ supteṣu jāgarti dharmo hi paramā gatiḥ
devairasurā jitāḥ
dharmeṇa nirjito 'dharmaḥ satyenānṛtiko jitaḥ /
jñānena varjito moho devaistu hyasurā jitāḥ
devalokaṃ sukhodayam
sopānabhūtā ye tāni karmāṇi tridivasya hi /
yoniṃ tyaktvā narā yānti devalokaṃ sukhodayam
vāksaṃyamena budhāstridivaṃ sukhaṃ bhuñjanti
caturvidho vāṅniyamaḥ ko 'pi trividhapañcadhā /
saptasopānamārūpyaṃ gacchanti tridivaṃ budhāḥ
prabhayā te ca divyantaḥ svaśarīreṇa jātayā /
ramante svargabhuvane rañjitāḥ svena karmaṇā
śīlameva śubhasya kāraṇam
nityāmodavihārā(ye) nityaṃ saukhyavihāriṇaḥ /
yad devā devabhavane śīlaṃ tatra hi kāraṇam
yadapsaraḥ parivṛtā yat sūryaśaśisannibhāḥ /
devāḥ samantād deveṣu tatsarvaśubhahetukam
yadīpsitaṃ sambhavati sambhūtaṃ ca na hīyate /
vartate ca śubhaṃ nityaṃ tat sarva śubhahetukam
śubhacārī devānāṃ samatāṃ vrajet
śubhacārī sadā dānī sarvabhūtadayārataḥ /
dānamaitryā sadā yukto devānāṃ samatāṃ vrajet
prāṇātipātād virataḥ sarvasattvadayāparaḥ /
samyagājīvakarmānto devānāṃ saṅgatiṃ vrajet
adatte na ratiḥ kiñcid dāne cāsya sadāmatiḥ /
śāntendriyamatirdhīmān devasaṅgatimaśnute
mithyākāmairvimukto yaḥ satpathābhirataḥ sadā /
nirvāṇakāṃkṣī vimalo devānāmantikaṃ vrajet
vimanaskaṃ hi yat prīte puruṣe kurute laghu /
madyavarjī paraṃ dhīro devānāmantikaṃ vrajet
pramādavirahitaḥ sukhamāpnoti
sukha (prāṇo) hi yo devaḥ pramādaṃ nānusevate /
sukhāt sukhamavāpnoti nirvṛttiṃ cādhigacchati
kṣayāvasānaṃ tat saukhyaṃ nirvāṇamiti śāśvatam /
tat saprāpyavimāneṣu rājante puruṣottamāḥ
uccāduccaro merustasmāduccaṃ sadā sukham /
śubhena niyato janturakaniṣṭhān surān (jayet)
niravadye kutastṛptirdevaloke viśeṣataḥ /
atīva saukhyaṃ labhate kasmād deveṣu sarvadā
kaḥ saukhyamupalabhyate?
tṛṣṇāgniparidagdhena na saukhyamupalabhyate /
evaṃ sukṛtadagdhena na saukhyamupalabhyate
trividhaṃ sukṛtaṃ kṛtvā triprakāraṃ trihetukam /
etadagryaṃ tribhūmiṣṭhaṃ (triguṇaṃ ca) phalaṃ mahat
ahiṃsādānaparamā ye saddharmaparāyaṇāḥ /
satyakṣāntidamairyuktāḥ tridivaṃ(te) samāgatāḥ
divyābharaṇasampannā divyamālyavibhūṣitāḥ /
yad devā divyamatayaḥ (kurvanti) śubhameva tat
devānāṃ yanmahatsaukhyaṃ(na)nyūnādhikyamāsthitam /
nyūnamadhyaṃ tu yasyaitat phalaṃ puṇyasya dṛśyate
puṇyakartā devalokaṃ gacchati
yena yāvaddhi yat puṇyaṃ kṛtaṃ bhavati dehinā /
tasya tāvaddhi tat saukhyaṃ devalokeṣu pacyate
śīlasaṃrakṣaṇamāvaśyakam
svāgataṃ tava bho bhadra! sukṛtaṃ kṛtavānasi /
saptadhā rakṣitaṃ śīlaṃ tasyaitat phalamāgatam
ramasva saha daivataiḥ
vanopavanaśaileṣu padmākaravaneṣu ca /
harmyāgreṣu ramasva (tvaṃ kāñcaneṣu) sadaivataḥ
vanopavanaśaileṣu vaidūryaśikhareṣu ca /
vanādriṣu ca naikeṣu ramasva saha daivataiḥ
kalpavṛkṣeṣu ramyeṣu nadīprastravaṇeṣu ca /
saritsu ca viśālāsu (ramasva) saha daivataiḥ
strotasvinyādiyukteṣu parvateṣu nadīṣu ca /
nagareṣu mahārtheṣu ramasva saha daivataiḥ
madagandhipraroheṣu nīlotpalavaneṣu ca /
yakṣasadmasu ramyeṣu ramasva saha daivataiḥ
bhūmibhāgeṣu cānteṣu ratnākaravaneṣu ca /
vimāneṣu ca ramyeṣu ramasva saha daivataiḥ
pañcāṅgikena tūryeṇa manaḥprahlādakāriṇā /
nṛtyamānaḥ sukhī nityaṃ ramasva saha daivataiḥ
śīlabījaṃ śodhayitvā śīleṣu vividheṣu ca /
krīḍa tvaṃ vividhairdivyairyathārthamanusevase
yatprabhāmālino devā ramante vividhaiḥ sukhaiḥ /
tacchubhasya phalaṃ dṛṣṭaṃ nirmalasya viśeṣataḥ
yadetairvividhaiḥ saukhyairdevāḥ krīḍantyanekaśaḥ /
na vayaṃ hetavastatra (tatra hetuḥ) purākṛtam
kūṭāgārāṇi sarvāṇi karmacitrāṇi sarvadā /
bhunakti devo deveṣu satkṛtenopabṛṃhitaḥ
pāśatrayavimuktasya pañcabhiḥ pālitasya vai /
ekadharmavyatītasya devaloko mahīyate
pramudyaccetasāṃ puṃsāṃ spaṣṭaceṣṭā samāhitā /
āgatā devasadanaṃ svakarmaphalasākṣiṇī
sukṛtaphalam
uparyupari saukhyāni (tathā ca) sukṛtasya vai /
bhuñjanti vibudhāḥ svarga yaddhi pūrvakṛtānugam
sākṣibhūtā ime sarvakarmaṇāṃ vividhā drumāḥ /
nirantaraṃ susadṛśaṃ kathayanti manīṣiṇaḥ
bhāgyaṃ phalati sarvatra
yena yena vipākena yatra yatropapadyate /
puruṣo labhate svasya prārabdhasya śubhāśubham
śubhakarmaṇā prāṇī nityaṃ deveṣu jāyate
śubhena karmaṇā janturnityaṃ deveṣu jāyate /
tathāśubhena narake patanti puruṣādhamāḥ
kāmino maraṇaṃ nāvagacchanti
śubhāśubhābhyāṃ saṃraktāḥ kāminaḥ kāmamohitāḥ /
nāvagacchanti maraṇaṃ yadavaśyaṃ bhaviṣyati
śubhāśubhavipāko 'yaṃ yo vṛkṣeṣūpalabhyate /
na saukhyād viramantyete manaḥ saukhyena mohitāḥ
sukṛtaṃ kṛtvā mānavāḥ deveṣu yānti
trividhaṃ sukṛtaṃ kṛtvā bhāvayitvā ca saptadhā /
trisaṃkhyākān ripūn hatvā yānti deveṣu mānavāḥ
kaḥ devānāmantikaṃ vrajet?
nāsūyati kriyākleśān na ca nandīmasūyati /
sa nandyasūyakaḥ śuddho devānāmantikaṃ gataḥ
vinindya mātsaryamidaṃ duḥkhasyāyatanaṃ mahat /
samaṃ ca trividhaṃ dattvā devānāmantikaṃ gataḥ
prāṇināṃ praṇayaṃ nityaṃ rakṣayitvānukampayā /
maitracittaḥ sadā dānto devānāmantikaṃ gataḥ
adattaṃ ca dhanaṃ dattvā dattvānandaṃ ca sarvataḥ /
cetanābhāvitamatirdevānāmantikaṃ vrajet
mātṛvat paradārāṃśca dṛṣṭvā tattvārthacintakaḥ /
alipto pāpakairdharmairdevānāmantikaṃ vrajet
(kṛtaḥ) svacittaprītyartha jihvāraṇisamudbhavaḥ /
kathyate sa mṛṣāvādastaṃ hitvā sugatiṃ vrajet
paiśūnyaṃ ca sadā hitvā maitryanarthakaraṃ padam /
ślakṣṇaprabhaḥ ślakṣṇamatiḥ devānāmantikaṃ vrajet
pāruṣyaṃ śatruvaddhīro varjayatyeva sarvadā /
ślakṣṇaprabhāmatirnityaṃ sarveṣu gatigāmikaḥ
adharmo yasya jihvāgre na bhūto na bhaviṣyati /
sadā duṣkālatattvajño devānāmantikaṃ vrajet
yenedaṃ rakṣitaṃ śīlaṃ saptadhā buddhadeśitam /
sa dhīraḥ śīlatattvajño devānāmantikaṃ vrajet
kaḥ saphalaḥ dharmajñaḥ?
vividhakarmavaśagaṃ janmedaṃ labhate suraiḥ /
tatprāpya yo na dharmajñaḥ sa paścāt paritapyate
sukarmaṇā śubhajaṃ phalam
vanopavanaramyo 'yaṃ latāvedikamaṇḍapaḥ /
yadvicitramayo lokastat sarva śubhajaṃ phalam
yena yena yathā karma kṛtaṃ bhavati śobhanam /
tasya tasya tathā dṛṣṭaṃ phalaṃ tadanugāmikam
pratyakṣaṃ dṛśyate devairhīnamadhyottamaṃ sukham /
yena yena yathā cīrṇaṃ tasya tasya tathā phalam
kukarmaṇā duḥkhajaṃ phalam
vicitraveṣāḥ saṃmūḍhā devā mohavaśānugāḥ /
tannāśānmanasā mūḍhā na paśyanti mahadbhayam
vicitrakāmaratayo vicitraphalakāṅkṣiṇaḥ /
na vā kurvanti karmāṇi te 'surā mūḍhacetasaḥ
ke premaparāyaṇāḥ?
phalaṃ yeṣāṃ priyaṃ cittaṃ na ca śīle ratā matiḥ /
te pradīpaṃ parityajya premālokaparāyaṇāḥ
hetuphalatattvajñāḥ sukhino bhavanti
ye hetuphalasādṛśyenecchanti surasattamān /
te hetuphalatattvajñā bhavanti sukhabhāginaḥ
jñānādeva muktiḥ
vinābījaṃ phalaṃ nāsti vinā dīpaṃ kutaḥ prabhā? /
vinā śīlaiḥ kutaḥ svargo muktirjñānaṃ vinā kutaḥ?
kaḥ dhīmataḥ?
tatsukhaṃ tadvimuktasya gatakāṅkṣasya tāyinaḥ /
vimuktakāmatṛṣṇasya nirmamasya ca dhīmataḥ
sukarmaiḥ sukhaṃ bhavatyeva
yadidaṃ karmajaṃ saukhyaṃ sarva (tajjñeya) kalmaṣam /
yaṃ neṣṭakaṃ bhavatyeva tat sarvamamalaṃ smṛtam
devalokasya varṇanam
yo manorathakṛtsnasya bahirantaśca (sarvataḥ) /
sarvālokaḥ sadāloko devatāgaṇasevitaḥ
virājate girivaro ratnamāṇikyasannibhaḥ /
prabhūtasalilo yaśca padminībhiḥ samāvṛtaḥ
vanopavanaramyo 'yaṃ mṛgapakṣiniṣevitaḥ /
kandarodarasaṃrambho bhitvā gaganamutthitaḥ
kutra devataiḥ sevyate?
sevyate devatairnityaṃ divyamālyavibhūṣitaiḥ /
nṛtyagītaprakṛṣṭābhirdevatābhiśca sarvataḥ
pañcāṅgikena tūryeṇa prerita iva lakṣyate /
śirobhūto mahāramyaḥ prabhāmālī samantataḥ
sukṛtena śubhenāyaṃ karmaṇādhiguṇena vai /
yaṃ samāśritya krīḍanti devavṛndāni sarvataḥ
ke svarga gacchanti?
dānaśīlayutā vṛddhā nityaṃ tadgatamānasāḥ /
ye bhavanti sadā dāntāste janāḥsvargagāminaḥ
saṃkṣiptamanasaḥ śāntāste janāḥ svargagāminaḥ /
vairiṇāṃ viṣayo nityaṃ praśāntamanasastu ye
(vītarāgā vītamohāste janāḥ) svargagāminaḥ /
bhavābhavena tīvreṇa bādhate (yatra) sādhanam /
sudāntamānasāṃ dhīrāste janāḥ svargagāminaḥ
satyamārgavilambena hayatīva sukhabhāginaḥ /
sārāsāravidhijñāśca te janāḥ svargagāminaḥ
saṃsāre ye na rakṣanti svamano (nanu) dehinaḥ /
nirvāṇābhiratā nityaṃ te janāḥ svargagāminaḥ
vṛkṣamūle śmaśāne vā tathā ca girikandare /
dhyāyinaḥ sattvamanasaste janāḥ svargagāminaḥ
mātrajñā deśakālajñāḥ pāpamitra(vi)varjitāḥ /
maitreṇa cetasā ye tu te janāḥ svargagāminaḥ
na snānadarśanaratā narāḥ manmathavāriṇā /
ekāntagāminaḥ śāntāste janāḥ svargagāminaḥ
kṣaṇe kṣaṇe sadā kāyaṃ paśyantyaśucisambhavam /
kāryākāryavidhijñā ye te janāḥ svargagāminaḥ
dharmāṇāṃ dharmatāṃ ye ca paśyanti vividhā samāḥ /
na ca rakṣanti saṃsāre te janāḥ svargagāminaḥ
vedanā madhyatattvāntamanekavidhasambhavam /
paśyanti ca na rakṣanti te janāḥ svargagāminaḥ
māyopamaṃ ca kṣaṇikaṃ gandharvanagaropamam /
ye jānanti (sadā) cittāḥ te janāḥ svargagāminaḥ
ekalakṣaṇatattvajñā vilakṣaṇavidaḥ svayam /
nirvāṇarāgamanasaste janāḥ svargagāminaḥ
mātṛvat paradārān ye pitṛvat sarvadehinaḥ /
paśyanti ye bhayaṃ loke te janāḥ svargagāminaḥ
śūnyavargagato nityaṃ sattvānāṃ priyavādinaḥ /
akrūrā ṛddhimanasaste janāḥ svargagāminaḥ
kāṣṭhavalloṣṭhavat sarva paravittasamīkṣakāḥ /
saṃtuṣṭāḥ svena cittena te janāḥ svargagāminaḥ
na rātrau na divā yeṣāṃ kausīdyadyutiriṣyate /
nityodyuktavihārā ye te janāḥ svargagāminaḥ
kaukṛtyaṃ styānamiddhaṃ ca kausīdyaṃ ca viśeṣataḥ /
varjayanti sadā dhanyāste janāḥ svargagāminaḥ
dauḥśīlyaṃ pañcarandhrebhyaḥ pariśuddhamanekadhā /
saṃkṣipanti sadā duḥkhaṃ te janāḥ svargagāminaḥ
upādānacatuṣṭvajñāḥ satyāni ca tathaiva ca /
ye paśyanti budhāḥ prajñāṃ te janāḥ svargagāminaḥ
duḥkhaṃ duḥkhavipākaśca duḥkheṣu ca manaśca yat /
paśyanti ye sadā tattvaṃ te janāḥ svargagāminaḥ
tīvravyasanamāpannā ye (ca) dharmāvimuñcakāḥ /
śāntāśca dharmamatayaste janāḥ svargagāminaḥ
śuklāvadātaṃ ye vastraṃ pāṃsukūlaṃ tathaiva ca /
piṇḍapātaratā nityaṃ te janāḥ svargagāminaḥ
adaṇḍāḥ śāntamanaso nityaṃ dhyānavihāriṇaḥ /
naiṣkarmyaniratāḥ sarve te janāḥ svargagāminaḥ
mṛṣṭaṃ ca yadi vāṅmṛṣṭaṃ yathecchāvidhimāgatam /
santuṣyanti na kupyanti te janāḥ svargagāminaḥ
śuklāvadātaṃ ye vastraṃ pāṃsukūlaṃ tathaiva ca /
saṃvṛtau caiva saṃtuṣṭāste janāḥ svargagāminaḥ
śayyātale yathā bhūmau harmyāgre vā tathāpare /
na duṣyanti (na hṛṣyanti) te janāḥ svargagāminaḥ
cakṣurviṣayamāpannaṃ yatkarma sāmparāyikam /
tattvato ye prapaśyanti te janāḥ svargagāminaḥ
apriyaṃ vā priyaṃ vāpi ye śrutvā tīvrasambhramāt /
akṣubdhamatayo muktāste janāḥ svargagāminaḥ
ṣaḍindriyāṇi sarvāṇi viṣayāṃstu tathaiva ca /
saṃkṣipanti na rakṣanti te janāḥ svargagāminaḥ
yathā karma kṛtaṃ sarvamaviśeṣeṇa tattvataḥ /
paśyantyamanaso dhanyāste janāḥ svargagāminaḥ
karmaṇāṃ ca vipākaṃ ca kṛtaṃ (ye dhīracetasā) /
bibhyatīha sadā duḥkhete janāḥ svargagāminaḥ
ityetāni mahārthāni nityaṃ duḥkhakarāṇi ca /
kurvanti vidhivat sarva te janāḥ svargagāminaḥ
Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0