Language

ENहिગુ
Scripture Library

Dharmasamuccaya · Chapter 32

32.1

// iti puṇyavarga ekatriṃśaḥ //
(32) devavargaḥ
saugatamārge carantaḥ puruṣā devatulyāḥ
panthāno muninā śāstre uktā ye tattvadarśinā /
taistu samprasthitāste (hi) puruṣā devasammatāḥ

32.2

sugatokto mārgaḥ
satyaṃ hi dānaṃ ca tathaiva maitrī sattveṣu rakṣā priyavāditā ca /
samyaktvadṛṣṭirvimalaṃ manaśca panthānamāhustridivasya buddhāḥ

32.3

śukladharmasamāyuktaḥ śuklacittasamanvitaḥ /
sukhāt sukhataraṃ yāti jyotirjyotiḥparāyaṇaḥ

32.4

jyoti(hi)rjyotiṣā pūrṇa dīpo dīpāntarād yathā /
tasmāddhi paramāṃllokān prayātā samprapadyate

32.5

ācāravān devānāmantikaṃ vrajet
yasya śuddhaṃ sadā cittaṃ nirmalaṃ maṇivat sadā /
sa śānto nirmamo dhīmān devānāmantikaṃ vrajet

32.6

dhyānaśīlasamādhibhyo yasya cittaṃ śubhānvitam /
sa dhīmān kāñcanaprakhyo devānāmantikaṃ vrajet

32.7

prāṇātipātād virataḥ sarvasattvadayāparaḥ /
ṛtusroto 'nukampāśca devānāmantikaṃ vrajet

32.8

śrutavān sarvalokasya krūrakarmavivarjitaḥ /
aliptaḥ pāpakairdharmairdevānāmantikaṃ vrajet

32.9

tṛṇavat kāñcanaṃ yasya kāmā yasya viṣopamāḥ /
sa kāmavarjako dhīmān devānāmantikaṃ vrajet

32.10

nākṛṣyate manaḥ kāmairviṣayai rāgahetubhiḥ /
samantātbhavakāntārairdevānāmantikaṃ vrajet

32.11

bhinnāḥ paramparā ādau mitravān dhanabāndhavaḥ /
yaḥ karoti susaṃśliṣṭā devānāmantikaṃ vrajet

32.12

yasya buddhisthitaṃ veśma na buddhiḥ kvāpi rāgiṇī /
sa jitārirviśuddhātmā devānāmantikaṃ vrajet

32.13

praśastakāyakarmānto yaḥ pāpavirataḥ sukhī /
sa kāmavirato dhyāyī devānāmantikaṃ vrajet

32.14

pāpamitravinirmuktastṛṣṇāviṣavivarjitaḥ /
na baddhaḥ strībhayaiḥ pāśairdevānāmantikaṃ vrajet

32.15

prayatnavādī yo dharme dānaśīlasamādhimān /
nityodyukto dṛḍhamatirdevānāmantikaṃ vrajet

32.16

samyagbandhano yena pāśaśchinno yathāsinā /
sacchinnapāśaḥ svavaśī devānāmantikaṃ vrajet

32.17

śubhakarmavipākena devaloke udbhavaḥ
manuṣyabhūtā ye sattvāścaranti sukṛtāvahāḥ /
tena karmavipākena suraloke prasūyate

32.18

dharmapathāśritā eva balinaḥ
manuṣyāṇāṃ balād devā devānāṃ balino narāḥ /
anyonyabalino te ye saddharmapathamāsthitāḥ

32.19

tistro 'pāyabhūmayaḥ
devānāṃ sugatirmartyāḥ martyānāṃ sugatiḥ surāḥ /
apāyabhūmayastisraḥ śubhakarmavivarjitāḥ

32.20

sarva sukhaṃ dharmādhīnam
dharmādhīnaṃ sukhaṃ sarva dharmādhīnā hi nirvṛtiḥ /
dharmaḥ supteṣu jāgarti dharmo hi paramā gatiḥ

32.21

devairasurā jitāḥ
dharmeṇa nirjito 'dharmaḥ satyenānṛtiko jitaḥ /
jñānena varjito moho devaistu hyasurā jitāḥ

32.22

devalokaṃ sukhodayam
sopānabhūtā ye tāni karmāṇi tridivasya hi /
yoniṃ tyaktvā narā yānti devalokaṃ sukhodayam

32.23

vāksaṃyamena budhāstridivaṃ sukhaṃ bhuñjanti
caturvidho vāṅniyamaḥ ko 'pi trividhapañcadhā /
saptasopānamārūpyaṃ gacchanti tridivaṃ budhāḥ

32.24

prabhayā te ca divyantaḥ svaśarīreṇa jātayā /
ramante svargabhuvane rañjitāḥ svena karmaṇā

32.25

śīlameva śubhasya kāraṇam
nityāmodavihārā(ye) nityaṃ saukhyavihāriṇaḥ /
yad devā devabhavane śīlaṃ tatra hi kāraṇam

32.26

yadapsaraḥ parivṛtā yat sūryaśaśisannibhāḥ /
devāḥ samantād deveṣu tatsarvaśubhahetukam

32.27

yadīpsitaṃ sambhavati sambhūtaṃ ca na hīyate /
vartate ca śubhaṃ nityaṃ tat sarva śubhahetukam

32.28

śubhacārī devānāṃ samatāṃ vrajet
śubhacārī sadā dānī sarvabhūtadayārataḥ /
dānamaitryā sadā yukto devānāṃ samatāṃ vrajet

32.29

prāṇātipātād virataḥ sarvasattvadayāparaḥ /
samyagājīvakarmānto devānāṃ saṅgatiṃ vrajet

32.30

adatte na ratiḥ kiñcid dāne cāsya sadāmatiḥ /
śāntendriyamatirdhīmān devasaṅgatimaśnute

32.31

mithyākāmairvimukto yaḥ satpathābhirataḥ sadā /
nirvāṇakāṃkṣī vimalo devānāmantikaṃ vrajet

32.32

vimanaskaṃ hi yat prīte puruṣe kurute laghu /
madyavarjī paraṃ dhīro devānāmantikaṃ vrajet

32.33

pramādavirahitaḥ sukhamāpnoti
sukha (prāṇo) hi yo devaḥ pramādaṃ nānusevate /
sukhāt sukhamavāpnoti nirvṛttiṃ cādhigacchati

32.34

kṣayāvasānaṃ tat saukhyaṃ nirvāṇamiti śāśvatam /
tat saprāpyavimāneṣu rājante puruṣottamāḥ

32.35

uccāduccaro merustasmāduccaṃ sadā sukham /
śubhena niyato janturakaniṣṭhān surān (jayet)

32.36

niravadye kutastṛptirdevaloke viśeṣataḥ /
atīva saukhyaṃ labhate kasmād deveṣu sarvadā

32.37

kaḥ saukhyamupalabhyate?
tṛṣṇāgniparidagdhena na saukhyamupalabhyate /
evaṃ sukṛtadagdhena na saukhyamupalabhyate

32.38

trividhaṃ sukṛtaṃ kṛtvā triprakāraṃ trihetukam /
etadagryaṃ tribhūmiṣṭhaṃ (triguṇaṃ ca) phalaṃ mahat

32.39

ahiṃsādānaparamā ye saddharmaparāyaṇāḥ /
satyakṣāntidamairyuktāḥ tridivaṃ(te) samāgatāḥ

32.40

divyābharaṇasampannā divyamālyavibhūṣitāḥ /
yad devā divyamatayaḥ (kurvanti) śubhameva tat

32.41

devānāṃ yanmahatsaukhyaṃ(na)nyūnādhikyamāsthitam /
nyūnamadhyaṃ tu yasyaitat phalaṃ puṇyasya dṛśyate

32.42

puṇyakartā devalokaṃ gacchati
yena yāvaddhi yat puṇyaṃ kṛtaṃ bhavati dehinā /
tasya tāvaddhi tat saukhyaṃ devalokeṣu pacyate

32.43

śīlasaṃrakṣaṇamāvaśyakam
svāgataṃ tava bho bhadra! sukṛtaṃ kṛtavānasi /
saptadhā rakṣitaṃ śīlaṃ tasyaitat phalamāgatam

32.44

ramasva saha daivataiḥ
vanopavanaśaileṣu padmākaravaneṣu ca /
harmyāgreṣu ramasva (tvaṃ kāñcaneṣu) sadaivataḥ

32.45

vanopavanaśaileṣu vaidūryaśikhareṣu ca /
vanādriṣu ca naikeṣu ramasva saha daivataiḥ

32.46

kalpavṛkṣeṣu ramyeṣu nadīprastravaṇeṣu ca /
saritsu ca viśālāsu (ramasva) saha daivataiḥ

32.47

strotasvinyādiyukteṣu parvateṣu nadīṣu ca /
nagareṣu mahārtheṣu ramasva saha daivataiḥ

32.48

madagandhipraroheṣu nīlotpalavaneṣu ca /
yakṣasadmasu ramyeṣu ramasva saha daivataiḥ

32.49

bhūmibhāgeṣu cānteṣu ratnākaravaneṣu ca /
vimāneṣu ca ramyeṣu ramasva saha daivataiḥ

32.50

pañcāṅgikena tūryeṇa manaḥprahlādakāriṇā /
nṛtyamānaḥ sukhī nityaṃ ramasva saha daivataiḥ

32.51

śīlabījaṃ śodhayitvā śīleṣu vividheṣu ca /
krīḍa tvaṃ vividhairdivyairyathārthamanusevase

32.52

yatprabhāmālino devā ramante vividhaiḥ sukhaiḥ /
tacchubhasya phalaṃ dṛṣṭaṃ nirmalasya viśeṣataḥ

32.53

yadetairvividhaiḥ saukhyairdevāḥ krīḍantyanekaśaḥ /
na vayaṃ hetavastatra (tatra hetuḥ) purākṛtam

32.54

kūṭāgārāṇi sarvāṇi karmacitrāṇi sarvadā /
bhunakti devo deveṣu satkṛtenopabṛṃhitaḥ

32.55

pāśatrayavimuktasya pañcabhiḥ pālitasya vai /
ekadharmavyatītasya devaloko mahīyate

32.56

pramudyaccetasāṃ puṃsāṃ spaṣṭaceṣṭā samāhitā /
āgatā devasadanaṃ svakarmaphalasākṣiṇī

32.57

sukṛtaphalam
uparyupari saukhyāni (tathā ca) sukṛtasya vai /
bhuñjanti vibudhāḥ svarga yaddhi pūrvakṛtānugam

32.58

sākṣibhūtā ime sarvakarmaṇāṃ vividhā drumāḥ /
nirantaraṃ susadṛśaṃ kathayanti manīṣiṇaḥ

32.59

bhāgyaṃ phalati sarvatra
yena yena vipākena yatra yatropapadyate /
puruṣo labhate svasya prārabdhasya śubhāśubham

32.60

śubhakarmaṇā prāṇī nityaṃ deveṣu jāyate
śubhena karmaṇā janturnityaṃ deveṣu jāyate /
tathāśubhena narake patanti puruṣādhamāḥ

32.61

kāmino maraṇaṃ nāvagacchanti
śubhāśubhābhyāṃ saṃraktāḥ kāminaḥ kāmamohitāḥ /
nāvagacchanti maraṇaṃ yadavaśyaṃ bhaviṣyati

32.62

śubhāśubhavipāko 'yaṃ yo vṛkṣeṣūpalabhyate /
na saukhyād viramantyete manaḥ saukhyena mohitāḥ

32.63

sukṛtaṃ kṛtvā mānavāḥ deveṣu yānti
trividhaṃ sukṛtaṃ kṛtvā bhāvayitvā ca saptadhā /
trisaṃkhyākān ripūn hatvā yānti deveṣu mānavāḥ

32.64

kaḥ devānāmantikaṃ vrajet?
nāsūyati kriyākleśān na ca nandīmasūyati /
sa nandyasūyakaḥ śuddho devānāmantikaṃ gataḥ

32.65

vinindya mātsaryamidaṃ duḥkhasyāyatanaṃ mahat /
samaṃ ca trividhaṃ dattvā devānāmantikaṃ gataḥ

32.66

prāṇināṃ praṇayaṃ nityaṃ rakṣayitvānukampayā /
maitracittaḥ sadā dānto devānāmantikaṃ gataḥ

32.67

adattaṃ ca dhanaṃ dattvā dattvānandaṃ ca sarvataḥ /
cetanābhāvitamatirdevānāmantikaṃ vrajet

32.68

mātṛvat paradārāṃśca dṛṣṭvā tattvārthacintakaḥ /
alipto pāpakairdharmairdevānāmantikaṃ vrajet

32.69

(kṛtaḥ) svacittaprītyartha jihvāraṇisamudbhavaḥ /
kathyate sa mṛṣāvādastaṃ hitvā sugatiṃ vrajet

32.70

paiśūnyaṃ ca sadā hitvā maitryanarthakaraṃ padam /
ślakṣṇaprabhaḥ ślakṣṇamatiḥ devānāmantikaṃ vrajet

32.71

pāruṣyaṃ śatruvaddhīro varjayatyeva sarvadā /
ślakṣṇaprabhāmatirnityaṃ sarveṣu gatigāmikaḥ

32.72

adharmo yasya jihvāgre na bhūto na bhaviṣyati /
sadā duṣkālatattvajño devānāmantikaṃ vrajet

32.73

yenedaṃ rakṣitaṃ śīlaṃ saptadhā buddhadeśitam /
sa dhīraḥ śīlatattvajño devānāmantikaṃ vrajet

32.74

kaḥ saphalaḥ dharmajñaḥ?
vividhakarmavaśagaṃ janmedaṃ labhate suraiḥ /
tatprāpya yo na dharmajñaḥ sa paścāt paritapyate

32.75

sukarmaṇā śubhajaṃ phalam
vanopavanaramyo 'yaṃ latāvedikamaṇḍapaḥ /
yadvicitramayo lokastat sarva śubhajaṃ phalam

32.76

yena yena yathā karma kṛtaṃ bhavati śobhanam /
tasya tasya tathā dṛṣṭaṃ phalaṃ tadanugāmikam

32.77

pratyakṣaṃ dṛśyate devairhīnamadhyottamaṃ sukham /
yena yena yathā cīrṇaṃ tasya tasya tathā phalam

32.78

kukarmaṇā duḥkhajaṃ phalam
vicitraveṣāḥ saṃmūḍhā devā mohavaśānugāḥ /
tannāśānmanasā mūḍhā na paśyanti mahadbhayam

32.79

vicitrakāmaratayo vicitraphalakāṅkṣiṇaḥ /
na vā kurvanti karmāṇi te 'surā mūḍhacetasaḥ

32.80

ke premaparāyaṇāḥ?
phalaṃ yeṣāṃ priyaṃ cittaṃ na ca śīle ratā matiḥ /
te pradīpaṃ parityajya premālokaparāyaṇāḥ

32.81

hetuphalatattvajñāḥ sukhino bhavanti
ye hetuphalasādṛśyenecchanti surasattamān /
te hetuphalatattvajñā bhavanti sukhabhāginaḥ

32.82

jñānādeva muktiḥ
vinābījaṃ phalaṃ nāsti vinā dīpaṃ kutaḥ prabhā? /
vinā śīlaiḥ kutaḥ svargo muktirjñānaṃ vinā kutaḥ?

32.83

kaḥ dhīmataḥ?
tatsukhaṃ tadvimuktasya gatakāṅkṣasya tāyinaḥ /
vimuktakāmatṛṣṇasya nirmamasya ca dhīmataḥ

32.84

sukarmaiḥ sukhaṃ bhavatyeva
yadidaṃ karmajaṃ saukhyaṃ sarva (tajjñeya) kalmaṣam /
yaṃ neṣṭakaṃ bhavatyeva tat sarvamamalaṃ smṛtam

32.85

devalokasya varṇanam
yo manorathakṛtsnasya bahirantaśca (sarvataḥ) /
sarvālokaḥ sadāloko devatāgaṇasevitaḥ

32.86

virājate girivaro ratnamāṇikyasannibhaḥ /
prabhūtasalilo yaśca padminībhiḥ samāvṛtaḥ

32.87

vanopavanaramyo 'yaṃ mṛgapakṣiniṣevitaḥ /
kandarodarasaṃrambho bhitvā gaganamutthitaḥ

32.88

kutra devataiḥ sevyate?
sevyate devatairnityaṃ divyamālyavibhūṣitaiḥ /
nṛtyagītaprakṛṣṭābhirdevatābhiśca sarvataḥ

32.89

pañcāṅgikena tūryeṇa prerita iva lakṣyate /
śirobhūto mahāramyaḥ prabhāmālī samantataḥ

32.90

sukṛtena śubhenāyaṃ karmaṇādhiguṇena vai /
yaṃ samāśritya krīḍanti devavṛndāni sarvataḥ

32.91

ke svarga gacchanti?
dānaśīlayutā vṛddhā nityaṃ tadgatamānasāḥ /
ye bhavanti sadā dāntāste janāḥsvargagāminaḥ

32.92

saṃkṣiptamanasaḥ śāntāste janāḥ svargagāminaḥ /
vairiṇāṃ viṣayo nityaṃ praśāntamanasastu ye

32.93

(vītarāgā vītamohāste janāḥ) svargagāminaḥ /
bhavābhavena tīvreṇa bādhate (yatra) sādhanam /
sudāntamānasāṃ dhīrāste janāḥ svargagāminaḥ

32.94

satyamārgavilambena hayatīva sukhabhāginaḥ /
sārāsāravidhijñāśca te janāḥ svargagāminaḥ

32.95

saṃsāre ye na rakṣanti svamano (nanu) dehinaḥ /
nirvāṇābhiratā nityaṃ te janāḥ svargagāminaḥ

32.96

vṛkṣamūle śmaśāne vā tathā ca girikandare /
dhyāyinaḥ sattvamanasaste janāḥ svargagāminaḥ

32.97

mātrajñā deśakālajñāḥ pāpamitra(vi)varjitāḥ /
maitreṇa cetasā ye tu te janāḥ svargagāminaḥ

32.98

na snānadarśanaratā narāḥ manmathavāriṇā /
ekāntagāminaḥ śāntāste janāḥ svargagāminaḥ

32.99

kṣaṇe kṣaṇe sadā kāyaṃ paśyantyaśucisambhavam /
kāryākāryavidhijñā ye te janāḥ svargagāminaḥ

32.100

dharmāṇāṃ dharmatāṃ ye ca paśyanti vividhā samāḥ /
na ca rakṣanti saṃsāre te janāḥ svargagāminaḥ

32.101

vedanā madhyatattvāntamanekavidhasambhavam /
paśyanti ca na rakṣanti te janāḥ svargagāminaḥ

32.102

māyopamaṃ ca kṣaṇikaṃ gandharvanagaropamam /
ye jānanti (sadā) cittāḥ te janāḥ svargagāminaḥ

32.103

ekalakṣaṇatattvajñā vilakṣaṇavidaḥ svayam /
nirvāṇarāgamanasaste janāḥ svargagāminaḥ

32.104

mātṛvat paradārān ye pitṛvat sarvadehinaḥ /
paśyanti ye bhayaṃ loke te janāḥ svargagāminaḥ

32.105

śūnyavargagato nityaṃ sattvānāṃ priyavādinaḥ /
akrūrā ṛddhimanasaste janāḥ svargagāminaḥ

32.106

kāṣṭhavalloṣṭhavat sarva paravittasamīkṣakāḥ /
saṃtuṣṭāḥ svena cittena te janāḥ svargagāminaḥ

32.107

na rātrau na divā yeṣāṃ kausīdyadyutiriṣyate /
nityodyuktavihārā ye te janāḥ svargagāminaḥ

32.108

kaukṛtyaṃ styānamiddhaṃ ca kausīdyaṃ ca viśeṣataḥ /
varjayanti sadā dhanyāste janāḥ svargagāminaḥ

32.109

dauḥśīlyaṃ pañcarandhrebhyaḥ pariśuddhamanekadhā /
saṃkṣipanti sadā duḥkhaṃ te janāḥ svargagāminaḥ

32.110

upādānacatuṣṭvajñāḥ satyāni ca tathaiva ca /
ye paśyanti budhāḥ prajñāṃ te janāḥ svargagāminaḥ

32.111

duḥkhaṃ duḥkhavipākaśca duḥkheṣu ca manaśca yat /
paśyanti ye sadā tattvaṃ te janāḥ svargagāminaḥ

32.112

tīvravyasanamāpannā ye (ca) dharmāvimuñcakāḥ /
śāntāśca dharmamatayaste janāḥ svargagāminaḥ

32.113

śuklāvadātaṃ ye vastraṃ pāṃsukūlaṃ tathaiva ca /
piṇḍapātaratā nityaṃ te janāḥ svargagāminaḥ

32.114

adaṇḍāḥ śāntamanaso nityaṃ dhyānavihāriṇaḥ /
naiṣkarmyaniratāḥ sarve te janāḥ svargagāminaḥ

32.115

mṛṣṭaṃ ca yadi vāṅmṛṣṭaṃ yathecchāvidhimāgatam /
santuṣyanti na kupyanti te janāḥ svargagāminaḥ

32.116

śuklāvadātaṃ ye vastraṃ pāṃsukūlaṃ tathaiva ca /
saṃvṛtau caiva saṃtuṣṭāste janāḥ svargagāminaḥ

32.117

śayyātale yathā bhūmau harmyāgre vā tathāpare /
na duṣyanti (na hṛṣyanti) te janāḥ svargagāminaḥ

32.118

cakṣurviṣayamāpannaṃ yatkarma sāmparāyikam /
tattvato ye prapaśyanti te janāḥ svargagāminaḥ

32.119

apriyaṃ vā priyaṃ vāpi ye śrutvā tīvrasambhramāt /
akṣubdhamatayo muktāste janāḥ svargagāminaḥ

32.120

ṣaḍindriyāṇi sarvāṇi viṣayāṃstu tathaiva ca /
saṃkṣipanti na rakṣanti te janāḥ svargagāminaḥ

32.121

yathā karma kṛtaṃ sarvamaviśeṣeṇa tattvataḥ /
paśyantyamanaso dhanyāste janāḥ svargagāminaḥ

32.122

karmaṇāṃ ca vipākaṃ ca kṛtaṃ (ye dhīracetasā) /
bibhyatīha sadā duḥkhete janāḥ svargagāminaḥ

32.123

ityetāni mahārthāni nityaṃ duḥkhakarāṇi ca /
kurvanti vidhivat sarva te janāḥ svargagāminaḥ

Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc