Language

ENहिગુ
Scripture Library

Dharmasamuccaya · Chapter 31

31.1

// iti bhikṣuvargastriṃśaḥ //
karuṇādānaśīlānikṣāntirvīryamathāpi ca /
dhyānaṃ prajñātha nirvāṇo mano bhikṣuśca te daśa //
// iti tṛtīyam udānam //
atha caturtham udānam
(puṇyadevasukhairmitrarājastutibhiranvitāḥ /
saddharmasmṛtivaipulyai gṛhīto 'yaṃ samuccayaḥ // ) //
(31) puṇyavargaḥ
puṇyapraśaṃsā
ramaṇīyāni puṇyāni phalaṃ teṣāṃ paraṃ śubham /
tasmāt kuruta puṇyāni nāsti puṇyasamaṃ dhanam

31.2

puṇyaṃ nidhānamakṣayyaṃ puṇyaṃ ratnamanuttamam /
pradīpasadṛśaṃ puṇyaṃ mātṛvat pitṛvat sadā

31.3

puṇyaṃ kṛtvā gatā devāḥ puṇyaṃ nayati sadgatim /
puṇyaṃ kṛtvā narā loke modante tridive hi (te)

31.4

puṇyaṃ paraṃ sukham
puṇyādhikā hi puruṣā bhavanti sukhinaḥ sadā /
tasmāt kuruta puṇyāni nāsti puṇyasamaṃ sukham

31.5

puṇyaṃ kṛtvā gatā devāḥ puṇyapriyadhanasya ca /
hetubhūtaṃ sadā dṛṣṭaṃ tasmāt puṇyaṃ paraṃ sukham

31.6

puṇyādṛte sukhamasaṃbhavam
puṇyaṃ nityottamaṃ dṛṣṭaṃ chāyāvadanugāmikam /
tasmāt sukhaṃ paraṃ puṇyaṃ nāsti puṇyādṛte sukham

31.7

puṇyāpuṇyaphalayorantaram
puṇyottīrṇāḥ punardevā patanti sukṛtānugāḥ /
puṇyāpuṇyaphalo lokastasmāt puṇyaṃ samācaret

31.8

apuṇyanindā
ye puṇyahīnā durdāntā nityaṃ kugatigāminaḥ /
kutasteṣāṃ sukhaṃ dṛṣṭaṃ sikatāsu yathā ghṛtam

31.9

vittena vañcitā mūḍhāḥ puṇyena parivañcitāḥ /
na teṣāṃ vidyate śarma duḥkhaṃ teṣāmanuttaram

31.10

puṇyavaśād devalokaṃ gacchati
mānuṣyaṃ sukṛtaṃ hyetat kṛte bhavati dehinaḥ /
tena karmavipākena svargalokeṣu jāyate

31.11

priyo bhavati yasyātmā yasya saukhye sthitā matiḥ /
sa karotu mahatpuṇyaṃ devalokopapattaye

31.12

dharmacārī puruṣa eva sukhamavāpnute
dharmacārī hi puruṣaḥ sukhāt sukhamavāpnute /
nirmalaśca parāṃ śāntiṃ kṣipramevādhigacchati /
tasmāt kuruta puṇyāni (yannityaṃ) sāṃpracāyikam

31.13

puṇyakarttṛ avyayaṃ sukhamaśnute
puṇyakārī sadā dānto padaṃ gacchati cāvyayam /
ramaṇīyāni puṇyāni karaṇīyānyanekaśaḥ

31.14

puṇyasya vaicitryaṃ dharmasya upādeyatā ca
vicitraṃ hi kṛtaṃ puṇyaṃ vicitraṃ paripacyate /
dharmādharmapradhānasya jīvalokasya sarvataḥ /
śamatrāṇo yathā dharmastasmād dharmarato bhavet

31.15

adharmī duḥkhaṃ prāpnoti
yo (hi) dharma parityajya ramate kukṛte naraḥ /
tasya duṣkṛtadagdhasya duḥkhaṃ bhavati nityaśaḥ

31.16

dharme eva manaḥ kāryam
yāvannābhyeti maraṇaṃ yāvat sakalacintanam /
tāvad dharme manaḥ kāryamupaśāntirbhaviṣyati

31.17

paropakartṛ nirvāṇapuraṃ yāti
yo hi deśayate dharma pareṣāṃ hitakāṅkṣayā /
sa mātā sa pitā caiva nirvāṇapuradeśakaḥ

31.18

śāstuḥ subhāṣitamamūlyam
śubhādhikaparaścaikaḥ yo deśayati deśikaḥ /
sa gatyantaramārgajño nātho bhavati dehinām /
na mūlyaṃ vidyate śāstuḥ subhāṣitapadasya vai

31.19

sādhāraṇadravyād dharmadravyasya vailakṣaṇyam
na padaṃ labhate śāntaṃ yad dhanairupalabhyate /
dravyaṃ sādhāraṇaṃ dṛṣṭaṃ na dharmo buddhibandhanam

31.20

dharmadravyamakṣuṇṇamasti
dravyaṃ vinaśyati nṛṇāṃ dharmadravyaṃ na jātu vai /
ābhyantarasahastrāṇi dharma eko 'nugacchati

31.21

na dhanaṃ padamapyekaṃ gacchantamanugacchati /
hīyate draviṇaṃ teṣāṃ rājacaurokāgnibhiḥ /
dharmavittaṃ na tacchakyamapahartu kathañcana

31.22

ato dharmaparo bhavet
acireṇāpi kālena bhuktvā saukhyamanekaśaḥ /
bhavatyavaśyaṃ patanaṃ tasmād dharmaparo bhavet

31.23

dharma ekaḥ paraṃ trāṇaṃ dharma ekaḥ parā gatiḥ /
dharmeṇa pūrvavartyeṣa maraṇaṃ cāpyadharmataḥ

31.24

dharmacāriṇaḥ praśaṃsā
varaṃ dharmo dharmacārī dharmameva niṣevate /
sa sukhāt sukhamāpnoti na duḥkhamanupaśyati

31.25

adharmacāriṇo nindā
adharmacārī puruṣo yadādharma niṣevate /
sa tadā duḥkhamāpnoti narakeṣu punaḥ punaḥ

31.26

nirvāṇamahattvam
ratnatrayaprasādasya bhāvitasyāpyanekaśaḥ /
phalaṃ bhavati nirvāṇaṃ pūrvasvargopajīvinaḥ

31.27

ātmanaiva puṇyamācaraṇīyam
ātmanā kriyate puṇyamātmanā pratipadyate /
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhamātmanaivopabhujyate

31.28

śīlavataḥ puṇyaprabhāvo vipulaḥ
nadīstrota ivājastraṃ puruṣasya pravartate /
puṇyaprabhāvo vipulo yasya śīle rataṃ manaḥ

31.29

bhavajanyaṃ phalaṃ yasya (yasmai) dharmo na rocate /
dharmo hi nayati svarga dharmacārī sukhānvitaḥ

31.30

dharmādṛte puruṣaḥ narakaṃ yāti
etadeva hi paryāptaṃ yad dharmaparipālanam /
dharmādṛte hi puruṣo narakānupadhāvati

31.31

dharmavigarhaṇānmaraṇaṃ śreyaḥ
śreyo bhaveddhi maraṇaṃ na tu dharmavigarhaṇam /
dharmeṇa varjito lokaḥ saṃsāre sarvadā bhramet

31.32

dharmavirahitasya duḥkhamayaṃ jīvanam
dharmacakṣurvimuktasya mohenākrāntacetasaḥ /
vṛthā saukhyamidaṃ dṛṣṭaṃ dṛṣṭvā yāto yathāparaḥ

31.33

dharmāṅkuro manaḥ kṣetre naiva rohatyacetasaḥ /
yasya śīlapradā buddhiḥ dharmācaraṇatatparā

31.34

śubhena saviśuddhena bhāvitena prayatnataḥ /
prayānti tat padaṃ śāntaṃ yatra duḥkhaṃ na vidyate

31.35

indriyavaśī māraṃ nātivartate
indriyāṇāṃ vaśe yastu viṣayeṣu tathaiva ca /
sa sarvabandhanairbaddhaḥ sa māraṃ nātivartate

31.36

pāpakairdharmairalipta eva svasthaḥ
aliptapāpakairdharmaiḥ nirdhanāt kanakadyutiḥ /
sa muktabhavakāntāraḥ svastho bhavati sarvataḥ

31.37

buddhādīnāṃ pūjayā nirvāṇalābhaḥ
buddho yeṣāṃ bahumato nityaṃ dharmaśca gocaraḥ /
śuśrūṣācāryapādānāṃ śraddadhānaśca karmaṇām

31.38

triratnapūjayā nityaṃ sadbuddhiśca (su) nirmalā /
mātāpitṛṇāṃ pūjātaḥ nirvāṇapuragāminām

31.39

pravrajyābhāvadharmāśca sameṣāṃ samprakīrtitāḥ /
brahmacaryāttacaryāṇāṃ sarvasaukhyāgrakārakāḥ

31.40

dharmadānaṃ sarvottamam
dānānāmuttamaṃ dānaṃ dharmadānaṃ prakathyate /
udyogānāṃ sadā dhyānaṃ yena gacchati nirvṛtim

31.41

agrayastathāgataḥ proktaḥ
ūrdhvādhastiryaguktasya lokasyānekakarmaṇaḥ /
agrayastathāgataḥ prokto dharmāṇāṃ tattvadarśakaḥ

31.42

vargāṇāṃ cārthasaṅghore pravaraḥ śānta ucyate /
kṣetrāṇāṃ trividhaṃ puṇyaṃ guṇaduḥkhobhayaṃ tataḥ

31.43

mātā pitṛsamaḥ pūjya upādhyāyaḥ sadā bhavet /
sa unmīlayate cakṣurvaśagocaratāṃ prati

31.44

niḥsukhā viṣayā matāḥ
agrāhyā vā sadā dṛṣṭā muninā tattvadarśinā /
sukhasya bhūmayo hyetā niḥsukhā viṣayā matāḥ

31.45

yadyevaṃ kurute dharma nirmalaṃ mārgadarśinam /
saukhyaṃ tasya bhavennityaṃ na saukhyaṃ devabhūmiṣu

31.46

bhavāntareṣu sukṛtaṃ pṛṣṭhato dehināṃ sthitam /
sa āhūya prayatnena sevitavyaḥ sadā naraiḥ

31.47

anāgate bhayaṃ yo hi paśyati buddhacakṣuṣā /
sa paṇḍitaḥ sadā dhīro mūrkhatvādatibhīrukaḥ

31.48

vipattijaṃ bhayaṃ dṛṣṭvā (mārga) paśyati buddhimān /
sa hi vighne tu samprāpte na viṣādena bādhyate

31.49

atha mūḍhamatirnityaṃ viṣayāneva sevate /
vimohitaḥ sa viṣayaiḥ paścāttāpena dahyate

31.50

samagraṃ janma puṇyāni karaṇīyāni
yāvat samagraṃ janmedaṃ jñānaṃ yāti vināvilam /
tāvat kuruta puṇyāni duḥkhaṃ hayakṛtapuṇyatā

31.51

kṣayaṃ prayānti puṇyāni tvaritaṃ yāti jīvitam /
dharmasaṅgrahaṇe yatnaḥ karttavyastuṣite suraiḥ

31.52

yo hi dharma parityajya pramādopahato naraḥ /
na sañcinoti puṇyāni sa paścādapi tapyate

31.53

na yāvadāyāti jarā na vyādhiḥ saha mṛtyunā /
tāvat kāryāṇi puṇyāni mā paścāt paritapyatha

31.54

asaṅgṛhītapuṇyasya pramādopahatasya ca /
narake kāraṇaṃ duḥkhaṃ pramādastvāṃ haniṣyati

31.55

kiṃ tasya jīvitenārthaḥ kiṃ bhāgyaiḥ kiṃ ca bāndhavaiḥ /
sabalendriyatāṃ prāpya yo na dharmarataḥ sadā

31.56

ahanyahani karttavyaṃ dharmasaṅgrahaṇe manaḥ /
viratiścāpi pāpebhyaḥ sādhūnāṃ darśane na ca

31.57

śīlena yaḥ suro janma labdhvedaṃ kāmamohitaḥ /
na sañcinoti puṇyāni sa bhavaṃ nātivartate

31.58

dharmaratāḥ sadā vandyāḥ
jñānārambhābhiratayaḥ śīlaratnavibhūṣitāḥ /
kāmarāgāddhi ye bhītā devānāṃ devasammatāḥ

31.59

devāste hi sadā vandyā ye dharme niratāḥ sadā /
ye tu nityaṃ bhavāsaktāste sarve nidhanaṃ gatāḥ

31.60

dharmasetumimaṃ prāpya pārāvāragataṃ mahat /
na sañcarati yastūrṇa bhavānnaiva pramucyate

31.61

śubhaṃ naiva praṇaśyati
śubhānucāridharmaiśca śubhaṃ bhavati sarvadā /
kalpakoṭisahastreṇa śubhaṃ naiva praṇaśyati

31.62

puṇyaprāptyarthe karaṇīyāni karttavyāni
saṅgṛhītaṃ sadā śīlaṃ jñānaṃ ca parivartitam /
dānaṃ cābhikṣayā dattaṃ bhavati svarasātmakam

31.63

sadaiva guṇāḥ sevyāḥ
doṣāstrayaḥ praṇaśyanti tribhirdānādibhirnṛṇām /
tasmād doṣān parityajya guṇāḥ sevyāḥ prayatnataḥ

31.64

jñānena laukikaṃ duḥkhaṃ naśyati
saṃsargo dharmaśīlānāṃ jñānārambhaḥ prayatnataḥ /
naśyati bhavajaṃ duḥkhamarkapādairyathā tamaḥ

31.65

abhyupeyo devarato devatābhiśca vandyate /
prāpya janmāntara cāpi nirvṛtiṃ cāśu gacchati

Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc