Language

ENहिગુ
Scripture Library

Dharmasamuccaya · Chapter 33

33.1

// iti devavargo dvātriṃśaḥ //
(33) sukhavargaḥ
sukhasvarūpanirūpaṇam
anuttareṣu saukhyeṣu dhyānopātteṣu ye ratāḥ /
teṣāṃ sukhaṃ yathāvat syāt nirvāṇapuradarśakam

33.2

navena sukhaduḥkhena purāṇamabhihanyate /
devasyaitannavenaiva purāṇamabhihanyate

33.3

dhū(ma) miśraṃ yathā kāṣṭhaṃ vi(ṣṭhā) miśraṃ yathodanam /
tathā sukhamidaṃ sarvamasvatvaṃ nāvagamyate

33.4

nirvāṇapuragāmināṃ sukham
tat sukhaṃ yad vitṛṣṇānāmekāntasukhacāriṇām /
nirmohiṇāmarāgāṇāṃ nirvāṇapuragāminām

33.5

teṣāṃ vimalamādyantaṃ saukhyānāmapi tat sukham /
yeṣāṃ tṛṣṇānugā cāśā sarvathā naiva cetasi

33.6

saṅgṛhītasya cittasya nirātmasya ca sarvataḥ /
kāryākāryeṣu mūḍhasya sukhaṃ nityamupasthitam

33.7

kaḥ śreṣṭhaḥ sukhī?
sā bahirnihatā yena nandisaṃsārahetukī /
sa dhīraḥ pāragaḥ śreṣṭhaḥ sukhī nirvāṇamāśritaḥ

33.8

naitat sukhena tṛṣṇānāṃ yad rāgadveṣasaṃyutam /
yatra rāgādinirmuktaṃ tat sukhaṃ nirmalaṃ matam

33.9

kutra tṛṣṇā na bādhate?
devaloke samāsādya yaḥ suro nāvamanyate /
sa sukhāt sukhatāṃ yāti yatra tṛṣṇā na bādhate

33.10

tadantyasukhi śreyo yatra mṛtyurna vidyate /
mṛtyupāśairna baddhasya na sukhaṃ vidyate kvacit /
yat sukhaṃ kāmajanakaṃ na tat saukhyaṃ satāṃ matam

33.11

yatra kāmavinirmuktastatsukhāt sukhamuttamam /
yat sukhaṃ janayet śreyaḥ (payomiśraṃ) yathodanam

33.12

yatra tṛṣṇāvinirmuktiḥ payomiśraṃ yathodanam /
yathā padmavane gṛddhā yānti(te) kravyabhakṣiṇaḥ

33.13

evaṃ śānteṣvaraṇyeṣu na bhāntyaśubhacāriṇaḥ /
kvacicchāntaṃ vanaṃ ramyaṃ kvacid devāḥ pramādinaḥ

33.14

kaḥ paramaṃ sukhaṃ prāpnoti?
viparītaṃ na sadṛśaṃ bhānoḥ śītā yathā prabhā /
gatatṛṣṇasya yat saukhyaṃ muktaduḥkhasya tāyinaḥ

33.15

tasyāntareṇa saukhyasya sukhametanna gaṇyate /
dhyāyinastvapramattasya muktapāpasya sarvadā

33.16

tat sukhaṃ tat paraṃ saukhyaṃ nedaṃ tṛṣṇāvidāṃ matam /
munisevyaṃ vanamidaṃ sevitaṃ ca subhāṣitaiḥ

33.17

nārhā (yūyaṃ) rāgagaṇaṃ sevituṃ bho surottamāḥ /
yadetad bhavatāṃ saukhyametanna khalu śāśvatam

33.18

tat sukhaṃ paramaṃ śāntaṃ vītatṛṣṇai niṣevyate /
niḥsevitaṃ vanamidaṃ ye gatāḥ paramaṃ padam

33.19

yat prāpya sarvaduḥkhasyacchedo bhavati sarvathā /
brahmacaryādanirmuṣṭāḥ śīlālāpena vañcitāḥ

33.20

bhikṣūṇāṃ vane vāsa eva sukhāvahaḥ
nārhanti sevituṃ ramyaṃ vanaṃ śāntaṃ subhāṣitam /
śāntaṃ ca bhāvitaṃ (caiva) ramate śubhagocare

33.21

na rāgacāriṇāṃ cittaṃ ramate vanagocare /
na rāgavyākulaṃ cittaṃ vaneṣu labhate dhṛtim

33.22

kaḥ puruṣottamaḥ?
śravyāmūḍhā matiryasya nityaṃ tribhuvanaṃ kare /
sa ratiṃ labhate śāntiṃ vane puruṣasattamaḥ

33.23

sukhāya vanaṃ sevyam
sa kalparāgakuṭilo nityaṃ rāgādibhirvṛtaḥ /
sa śāntiṃ naiva labhate vane śānte sukhāvahe

33.24

yeṣāṃ tu manasā nityaṃ vane dhyānaniyoginām /
vanaṃ teṣāṃ sadāramyaṃ na tu rāgagaveṣiṇām

33.25

vaneṣu bhāvitaṃ cittaṃ nagareṣu na kupyate /
tasmād vanaṃ sadā sevyaṃ nagaraṃ naiva śasyate

33.26

vikṣipyate hi nagare nṛṇāṃ rāgādibhirvṛtaḥ /
vikṣipta mohakuṭilaṃ vanaṃ bhūyaḥ prasīdati

33.27

tasmād vanaṃ paraṃ śāntaṃ yogināmālayaṃ mahat /
saṃsevyaṃ vītamanasā yasya tad vītakalmaṣam

33.28

ratiṃ mā kṛthā
praśāntendriyacittasya yā ratiryogino hṛdi /
nāsau śaktiḥ sahasrasya (mānavānāṃ) bhaviṣyati

33.29

yā dhyāyino ratirdṛṣṭā vyavadānāya sarvadā /
na yāmeṣvapi sā dṛṣṭā nityaṃ rāgānurāgiṇī

33.30

ratiryā kāmavaśagā sā nityaṃ duḥkhasambhavā /
yā tu kleśavaśāt prītiḥ (sā prītiḥ) śāśvatā nahi

33.31

kaḥ śreyaspadaṃ prāpnoti?
śreyo vaneṣu caritaṃ tattaduccaritaṃ nṛbhiḥ /
yasmāt tat pratibaddhaṃ hi śreyasāṃ padamucyate

33.32

susambhṛtena dharmeṇa rakṣiteneva cetasā /
sudṛṣṭaṃ labhate sthānaṃ yatra doṣo na vidyate

33.33

yaḥ kṣiptamanasā nityaṃ na ca dharmaparāyaṇaḥ /
teṣāṃ vṛthā sukhamidaṃ gacchati na nivartate

33.34

tattvajñā duḥkhaṃ na paśyanti
ye tu tattvavido dhīrāḥ paśyanti jagataḥ sthitim /
anityaduḥkhaśūnyānāṃ teṣāṃ duḥkhaṃ na vidyate

33.35

sukhadharmasya caraṇaṃ jñānasya ca niṣevaṇam /
ahiṃsā satyavacanaṃ tadapyekāntataḥ sthitam

33.36

kaḥ svarga yāti?
ekadharmavyatītā ye ye 'dharmaparivañcakāḥ /
tristhānalakṣaṇāviṣṭāste janāḥ svargagāminaḥ

33.37

sukhasya svarūpam
udayavyayadharmāṇāmanityaṃ karmajaṃ hi tat /
tat sukhaṃ sāstravaṃ nityaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati

33.38

tat sukhaṃ tadvitṛṣṇasya nīrāgasya hi dehinaḥ /
muktirbhavati doṣasya pārasthasya hi tāpinaḥ

33.39

tat kiñcit sāsravaṃ saukhyaṃ tat sarva kṣaṇikaṃ matam /
rāgabandhād vinirmuktaṃ tat sarva niścalaṃ sukham

33.40

ye na kṣipanti duḥkhena sukhe yeṣāṃ na saṅgatiḥ /
te duḥkhasukhanirmuktā nirvāṇasukhagāminaḥ

33.41

anupāyena ye mūḍhāḥ prārthayanti sukhaṃ sadā /
bālukābhiryathā tailaṃ yallabhyaṃ nityameva tat

33.42

na cetasā naraḥ prājño manorathaśatairapi /
śakro 'pi tat sukhaṃ kartu yathā karma kṛtaṃ mahat

33.43

sukhāya dharmamācaret
sasukhaṃ yasya tu manaḥ saddharmānucaro bhavet /
duḥkhairmuktyabhilāṣo 'yaṃ sa dharme kurute matim

33.44

nāhetukaṃ sukhaṃ dṛṣṭaṃ duḥkhaṃ vā trividhātmakam /
sukhe duḥkhe pṛthagbhāve tasmānnu sukṛta caret

33.45

nedaṃ saukhyaṃ sadā śastamadhruvaṃ vipralopi ca /
tṛṣṇāviṣeṇa sammiśraṃ viṣamiśraṃ yathodanam

33.46

tat saukhyaṃ (hi)satāṃ śastaṃ yatra mṛtyurna vidyate /
na ca priyeṇa viśleṣo nāpriyeṇa samāgamaḥ

33.47

kīdṛśaṃ sukhaṃ duḥkhajanakam?
yadetat strīmayaṃ saukhyametad duḥkhāya kalpyate /
tadbījavartakā dṛṣṭā narakeṣūpapattaye

33.48

yat sukhaṃ duḥkhajanakaṃ kathaṃ tat sukhamiṣyate?
duḥkhād duḥkhataraṃ jñeyaṃ pariṇāmavaśena tat

33.49

yadetad bhujyate saukhyametat kālena naśyati /
sūryastāstaṅgatasyaivaṃ raśmayaḥ saha cāriṇaḥ

33.50

vikṛtiṃ yasya (ca) manaḥ sukhaduḥkhairna gacchati /
sa dhīmān suraloke ca gatvānyallabhate sukham

33.51

bhuktaṃ sukhaṃ purāṇaṃ tu hīnakarma karoti ca /
purāṇaṃ sukṛtaṃ śīrṇa mṛtyukāle na budhyate

33.52

sarva sukhamanityaṃ bhavati
yadidaṃ dṛśyate saukhyaṃ manovākkāmajaṃbhṛśam /
anityaṃ tad vināśatvamacireṇa bhaviṣyati

33.53

phenabudbudasaṅkāśaṃ marīcyudakasannibham /
cañcalormi sukhaṃ sarva vinipāto bhavārṇave

33.54

niṣpratīkāraviṣamaḥ sarvabhūtabhayāvahaḥ /
cakravātapravego (vai) mṛtyurājaiṣa dhāvati

33.55

nāśayitvā sukhaṃ sarva nāśayitvā ca jīvitam /
karmasaṅkalpavāhyeṣu lokamanyatra neṣyati

33.56

yadatīva sukhaṃ nṛṇāṃ taddhi saukhyāya kalpyate /
yannaiṣyati sukhaṃ kiñcit taddhi naiva vigaṇyate

33.57

vartamānaṃ tu yat saukhyaṃ tṛṣṇāviṣavivarjitam /
sarva hyanātmajaṃ duḥkhamanityaṃ saṃskṛtaṃ balam

33.58

laukikaṃ sukhaṃ na sukham
yad sukhaṃ triṣu lokeṣu na śastaṃ tattvadarśibhiḥ /
tena matvā kathaṃ devā bhavanti vigatajvarāḥ?

33.59

aviṣṭovatakālo 'yaṃ bhairavo yāti sattvaram /
yo bhokṣyate surān sarvān śuṣkendhanamivānalaḥ

33.60

atiyāti sukhaṃ sarva kriyatāṃ śraiyasaṃ manaḥ /
mā paścāt saṃbhavo yoge mṛtyukālo bhaviṣyati

33.61

sukhamasthiraṃ bhavati
janmāntarasahasreṣu yad muktaṃ karmajaṃ sukham /
taraṅgasannibhaḥ kvāyaṃ(jānīyād) bāliśo 'sthiram

33.62

kaḥ sukhena prasīdati?
na sukhaistṛpyate bālastathā kāṣṭhairyathānalaḥ /
tasmānna (sukha) saktasya sukhaṃ bhavati naiṣṭhikam

33.63

viṣasya doṣamuktasya kāmadoṣānudarśinaḥ /
dhyāyinaścāpramatasya tat sukhaṃ yadanāvilam

33.64

sukhī bhavati tat prāpya na sukhaṃ bhavajanmanaḥ /
bandhamiśraṃ viṣaṃ yadvad dharmasaukhyodayastathā

33.65

kāmavirahitaḥ sukhamaśnuvate
tasmāt tatsukhasaktānāṃ nityaṃ kāmagaveṣiṇām /
bhavantyanekasaukhyā(ni)tasmāt kāmo na jāyate

33.66

jñānenaivendriyāṇi svagocare nivartante
nendriyāṇāṃ jayaḥ śakyaḥ karttu viṣayagocare /
jñānena hi nivartante indriyāṇi svagocare

33.67

bālā eva gatipañcake bhramanti
duḥkhe sukhābhisaṃsaktā nityaṃ bālā (haya)medhasaḥ /
viparyayā paribhrāntā bhramanti gatipañcake

33.68

kutra sukhaṃ duḥkhasadṛśaṃ bhavati?
yadatyantasukhaṃ dṛṣṭaṃ tat sukhaṃ satyamucyate /
yatra duḥkhaṃ vipākaṃ syāt tat sukhaṃ duḥkhameva tat

33.69

pāpasyākaraṇameva sukham
anyāgatasya duḥkhasya pratighātayate budhaḥ /
pāpasya hetujaṃ duḥkhaṃ pāpasyākaraṇaṃ sukham

Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc