Language

ENहिગુ
Scripture Library

Dharmasamuccaya · Chapter 30

30.1

// iti mārgavarga ekonatriṃśaḥ //
(30) bhikṣuvargaḥ
ādarśo bhikṣuḥ lokamārgadarśakaḥ
yo hinasti na bhūtāni mitravettā sadākṣayaḥ /
pitṛvat sarvabhūtāni lokastamanupaśyati

30.2

adattādānavirato nityaṃ jñānī jitendriyaḥ /
praśāntadehakarmā (ca) tīrṇasambhavasaṅkramaḥ

30.3

nāpyālekhyagatā nāpi cakṣuṣā sā nirīkṣyate /
hatakāmo dṛṣṭasatyo muktastādṛśa ucyate

30.4

samaloṣṭāśmakanakaḥ vītaśokaḥ samāhitaḥ /
na kleśoragasampṛktaḥ sa saukhyaṃ dhruvamāpnuyāt

30.5

kaḥ bhikṣurvidyate?
arthānarthasamo yasya lābhālābhau tathaiva ca /
sukhaduḥkhasamāyuktaḥ bhikṣuḥ sa khalu kathyate

30.6

mitrāmitraprahīṇo yaḥ samacetā jitendriyaḥ /
vibheti yo na viṣayaiḥ vijñeyastādṛśo yatiḥ

30.7

viṣayadveṣī nirvāṇamadhigacchati
viṣamatvāddhi viṣayān dveṣṭi dhīro gatavyathaḥ /
na tasya dūre nirvāṇaṃ samyaksambuddhadeśitam

30.8

udayavyayatattvajñaḥ samyagdṛṣṭiralolupaḥ /
himavāniva niṣkramya saṃsārānmuktahetukaḥ

30.9

tṛṇacandanatulyo hi samatṛṣṇāmbarāśinaḥ /
sa kauśeyasaṅghaṭitatṛṣṇayā naiva bādhate

30.10

lābhasatkārasantuṣṭaḥ santuṣṭastṛṇasaṃstaraiḥ /
vahnivallābhasatkāraṃ yaḥ paśyati sa paśyati

30.11

buddhadeśitāḥ bhikṣudharmāḥ
vāhyate yo na viṣayaistṛṇanadyā na vāhayate /
svakarmaphalatattvajñaḥ sa bhikṣurbuddhadeśitaḥ

30.12

nātītaṃ śocate yo hi buddhayā (caiva) gataspṛhaḥ /
pratyutpannakriyāyogī na buddhistasya lipyate

30.13

nirvāṇe (ca) matiryasya dharme nityaṃ sthitā bhavet /
na vartate sa saṃsāre śukladharmasamāvṛtaḥ

30.14

nāvilaṃ kriyate yasya cittaṃ vidyāgnikalpayā /
dāruvadviṣayā yasya tasya duḥkhaṃ na vidyate

30.15

indriyāṇi vaśe yasya cendriyeṣu vaśānugaḥ /
hriyate yaḥ pumarthaino nikaṣastādṛśo muniḥ

30.16

sādhuvaddhimano yasya kṣamāvān priyadarśanaḥ /
prahlādayati cetāṃsi sa nṛṇāṃ śaśivanmuniḥ

30.17

aruṇābhirato yastu harmyāgreṣu na rajyati /
santuṣṭaḥ pāṃśukūlena bhikṣurbhikṣārato bhavet

30.18

śānto dāntaḥ sudhīrarthāt tattvavit sukhaduḥkhayoḥ /
sa yātyuttamamadhvānaṃ yatra gatvā na śocati

30.19

ṛjumatpātakānyasya nityaṃ dhyānaparāyaṇaḥ /
prākṛtaiśca malai(rhīnaḥ) sa yogī satyavartmani

30.20

sarvendriyavighātī yaḥ sarvabhūtahite rataḥ /
śānto dāntendriyaḥ svastho bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.21

ṣaḍindriyarathārūḍho rāgaśatrunivārakaḥ /
prajñādhīraḥ kriyāvān yaḥ sa śāntipadamaśnute

30.22

araṇyavāsī santuṣṭo bhūmivāsī samāhitaḥ /
dhunāti pāpako dharmaścāyurmeghānivāmbaraḥ

30.23

śubhaṃ vā dehakarmāntaḥ śubhacaryāsu saṃrataḥ /
tattvadṛṣṭiḥ kriyādakṣo nāśayanmārasādhanam

30.24

dayālurbhikṣurnirvāṇamārge sthito bhavati
rāgātyaye na bādheta śubhacittaṃ gatālayam /
maitryā kāruṇyabahulo bhikṣurnairyyāṇike sthitaḥ

30.25

yasya rūpādayo neṣṭā viṣayā bandhahetave /
sa yāti paramāṃ śāntiṃ yatra gatvā na śocyate

30.26

hetupratyayatattvajñaḥ sūkṣmārthe kṛtaniścayaḥ /
mokṣasrotasyabhiratastṛṣṇayā naiva rajyate

30.27

yo nādatte 'śubhaṃ karma śubhakarmarataḥ sadā /
candrāṃśunirmalagatiryogī bhavati tādṛśaḥ

30.28

pradahan pāpakān dharmān śuṣkendhanamivānalaḥ /
vibhrājate tribhuvane muktapāyo gatavyathaḥ

30.29

mokṣe 'sti yasya tu mano na saṃsāre kathañcana /
nāsau badhnāti saṃsāre muktaḥ pakṣī yathāmbare

30.30

vedanodayatattvajño vedanāphalaniścayaḥ /
sa mukta iti vijñeyastattvavid ṛtavāṃśca saḥ

30.31

tathāpyete sukhaduḥkhe mṛṣṭāmṛṣṭairna lipyate /
dīptaṃ paśyati saṃsāraṃ yaḥ sa yogī satāṃ mataḥ

30.32

bhikṣurbhavati kīdṛśaḥ?
athāmūḍhamatirnityaṃ nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ /
bhikṣuvṛttāvabhirato bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.33

na tṛptirdarśanārāmaiḥ sādhūnāṃ darśane ratiḥ /
niṣkrāntagṛhakalmāṣo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.34

na nṛtyagītasandarśī (satyaṃ) ca punarīkṣate /
saṃrakṣito śmaśāneṣu bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.35

ekāhaṃ paramaṃ piṇḍamādatte 'nyatra kāṅkṣati /
tribhāgakukṣisantuṣṭo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.36

vastrottamavivarjī yaḥ pāṃsukūleṣu rajyate /
muktāhāravihāro yo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.37

karmāṇyārabhate yo na nirāśaḥ sa ca karmasu /
niruddhako noparato bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.38

kāyakoṭivinirmukto mohadhvāntavivarjitaḥ /
aliptaḥ pāpakairdharmaibhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.39

sarvāśayajanānītaḥ sarvāśayavivarjitaḥ /
sarvāśayavinirmukto bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.40

āryāṣṭāṅgena mārgeṇa nirvāṇapurataḥ sthitaḥ /
sarvārthadharmatā hyeṣā bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.41

śāntendriyo dṛḍhamatiḥ kāmapākavivarjitaḥ /
ekāgrasaṃsthitamanā bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.42

bhūmisaṅkramaṇajño yo bhūmitattvanidarśakaḥ /
bhūmeḥ parāparajño yo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.43

sambhavāsambhavān dharmān hetupratyayasambhavān /
jānīte vidhivat sarvān bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.44

brahmacārī ṛtujñānī styānamiddhavivarjitaḥ /
kalpodagro 'vanau dakṣo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.45

śamasthovipaśyanāśca caturdhyānarataśca yaḥ /
ālaye muditārāmo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.46

pakṣiṇo gaganasthasya chāyevānugataḥ sadā /
saddharmasyānujīvī sa bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.47

kleśopakleśabadhakaḥ samadarśī śubhānvitaḥ /
anāpānavidhijño yo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.48

anukramavidhijño yo yogavit tattvadarśakaḥ /
pārāpāravidhijño yo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.49

yo na hṛṣyati harṣeṣu bhayeṣu na bibheti ca /
mukto harṣabhayodvegairbhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.50

janmamaraṇatattvajñaḥ surāsuranamaskṛtaḥ /
parāvarajñaḥ sattvānāṃ bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.51

saṅghāṭimātrasaṃhṛṣṭaḥ sañcayeṣu na rajyate /
alpeccho brahmacārī yo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.52

ekāśī vṛkṣamūle yaḥ sadā dhyānaṃ samīhate /
lābhasatkāravirato bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.53

upekṣākaruṇārāgo mokṣadoṣavivarjitaḥ /
nirdagdhadoṣasarvasvo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.54

mandavīryakusīdānāṃ bhikṣūṇāṃ darśanāya ca /
nānyayogābhirakto yo bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.55

kausīdyābhirato bhikṣuḥ nahi kalyāṇamarhati
na śayyāsanasambhogī bhikṣurbuddhena bhāṣitaḥ /
kausīdyabhirato yastu nāsau kalyāṇamarhati

30.56

kleśānāṃ mūlapākaṃ hi kausīdyaṃ yasya vidyate /
tasya duḥkhaṃ mahāghoraṃ saṃsāre sampravartate

30.57

kausīdyameva yasyāsti tasya dharmo na vidyate /
kevalaṃ vastramātreṇa 'bhikṣuḥ' sa iti kathyate

30.58

bhikṣurbhavati na tādṛśaḥ
nādhyāpane ratiryasya na dhyānenāśu rakṣati /
kevalaṃ vastumātreṇa bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.59

vihārābhirato yastu na rato dharmagocare /
strīmadyalolupamatibhikṣurasti na tādṛśaḥ

30.60

(bhavenmatiryasya nityaṃ vividhe) pāpakarmaṇi /
sa bhikṣurdeśito buddhaiḥ na bhoktā svakagocare

30.61

varamāśīviṣaviṣaṃ kathitaṃ tāmrameva ca /
bhuktasyātyantaduḥśīlairadhikaṃ pāpabhojanam

30.62

yo hi nārhati piṇḍāya nāsau piṇḍāya kalpate /
yasya piṇḍikṛtāḥ kleśāḥ sarpā iva vileśayāḥ

30.63

sa bhikṣuḥ piṇḍabhojī syānna strīdarśanatatparaḥ /
bandhakaṃ yadi cātmānaṃ kṛtvā paraśubhakṣatim

30.64

bhikṣurdurguṇānāṃ svarūpam
kathaṃ sa bhikṣurvijñeyaḥ saṅgharatnapradūṣakaḥ /
yasyeṣṭā lābhasatkārā viṣayā yasya sammatāḥ

30.65

nāridarśanasākāṅkṣī na bhikṣurna gṛhīva saḥ /
rājaseviṣu sṛṣṭāśo madyapaḥ krodhanastathā

30.66

sadā bhikṣurbañcayate dāyakānnanu cetasā /
upāyanānyupādāya rājadvārāśritā hi ye /
saṃrabdhā gṛhibhiḥ sārdha yathā nāgā vanāśritāḥ

30.67

tasmāt tāneva puṣṇanti vāterṣyāste samāgatāḥ /
putradārān parityajya ye śāntā ratnamāśritāḥ

30.68

bhikṣorguṇānāṃ māhātmyam
prahāya doṣān yo bhikṣurasti darśanatattvavit /
rūpādiskandhatattvajño mokṣāya yatate sadā

30.69

dharmāvabodhābhirato dhyānārāmavihāravān
tattvalakṣaṇasambodhāt prāpnuyāt padamavyayam

30.70

maitryārāmo hi satatamudyukto dharmagocare /
tattvalakṣaṇatattvajño bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.71

yoniśastu matiryasya kāmakrodhairna hanyate /
sa bhikṣuriti vijñeyo viparītastato 'nyathā

30.72

sarvabhūtadṛḍhaḥ śāntaḥ sarvasaṅgativarjitaḥ /
sarvabandhananirmukto bhikṣurbhavati tattvavit

30.73

karmaṇi yasya vijñānaviṣayairyo na hanyate /
nirmalaḥ syāt kanakavat santuṣṭo bhikṣurucyate

30.74

priyāpriye mano yasya na lepamanugacchati /
saṅkalpānāṃ vidhijño yaḥ sarvapāpavivarjitaḥ

30.75

anyasaṃduṣṭacarito dharmaśīlo jitendriyaḥ /
ahīnasatvo matimān bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.76

śāstre śāstrārthavijñāne matiryasya sadā ratā /
na pānabhojanarataḥ sa bhikṣuḥ śāntamānasaḥ

30.77

bhikṣoḥ svarūpanirūpaṇam
vanāraṇyavihāreṣu śmaśāne tṛṇasaṃstare /
ramate yasya tu mano bhikṣurbhavati tādṛśaḥ

30.78

doṣāṇāṃ karmatattvajñaḥ phalavit pariśeṣataḥ /
hetupratyayatattvajño bhikṣuḥ syād vītakalmaṣaḥ

30.79

(hata) kilviṣakāntāro hatadoṣo jitendriyaḥ /
punarbhavavidhijño yo bhikṣuḥ śāntamanāḥ (smṛta)

30.80

notkarṣo hṛṣṭahṛdaye nindayā naiva rūṣyati /
samudratulyagāmbhīryo yogavān bhikṣurucyate

30.81

āveṇiko dṛḍhamatiḥ sūkṣmavādī na lolupaḥ /
kāmavādī samo dakṣaḥ sa bhikṣuḥ śānta ucyate

30.82

kāmadhātūpagān hetūn rūpadhātau tathaiva ca /
āruṣyeṣu ca tattvajñaḥ śāstrā bhikṣuḥ sa ucyate

30.83

na laukikakathāsaktaḥ śatrudoṣabadhe sadā /
viṣavad yasya viṣayāḥ sa bhikṣurdeśito budhaiḥ

30.84

śuddhā yasya (hi)kāmeṣu matirbhavati nityaśaḥ /
sa nirmuktamatirbhikṣurmuktaḥ saṃsārabandhanāt

30.85

dhyānādhyayanakarmaṇyaḥ kausīdyaṃ yasya dūrataḥ /
hitakārī ca sattvānām āraṇyo bhikṣurucyate

30.86

praśnottaramatiryasya pratibhāvan jitendriyaḥ /
sa dharmaḥ kathito jñeyo viparītastṛṇaiḥ samaḥ

30.87

buddhaśāsane kīdṛg bhikṣuḥ śastaḥ?
kāyamānasabhīryasya sarvadā naiva khidyate /
sarvakṛtyakaro jñeyo yaḥ saṅghāya ca tatparaḥ

30.88

na parārtha na lobhārtha yaśo 'rtha kurute na tu /
saṅghakārye matiryasya sa muktaḥ sarvabandhanaiḥ

30.89

na svargārtha matiryasya lābhārtha yaśase na vā /
nirvāṇārtha kriyā sarvā sa bhikṣuḥ srota ucyate

30.90

pāpebhyo nityavirataḥ satkṛtyeṣu rataḥ sadā /
na pāpamitrasaṃsargī bhikṣuḥ syād buddhaśāsane

30.91

maitryā bhāvitacittasya dakṣasya ṛjucetasaḥ /
śikṣāpadeṣu raktasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ

30.92

jarāmaraṇaśīlasya saṃsāravimukhasya ca /
dhyāne 'pi na pramattasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ

30.93

anityatāvidhijñasya śūnyatāvatkriyāvataḥ /
dhyānotkarṣavidhijñasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ

30.94

dhīro 'yamagracoro 'yaṃ yo 'yaṃ bhikṣurasaṃvṛtaḥ /
antaḥpurīvarasrāvī bahiścīvarasaṃvṛtaḥ

30.95

dharmavinayād rikto bhikṣurduḥkhabhāgī bhavedeva
yathā yatnamayo rāśiḥ sarvo 'sāraśca durbalaḥ /
evaṃ sañcarati rikto vitatho bhikṣuvādikaḥ

30.96

sa nārakeyo duḥśīlaḥ saṅgharatnabahiṣkṛtaḥ /
kāyasya bhedānnarakaṃ nīyate cittavañcitaḥ

30.97

vañcito dharmavinayād yāti tat svena karmaṇā /
malinastamasā baddho duḥkhabhāgī bhaviṣyati

30.98

aprāvṛtaḥ śubhadhaman nagnaḥ sādhujugupsitaḥ /
nayate narakaṃ ghoraṃ yathā dharmabahiṣkṛtaḥ

30.99

aśobhanasya nicayo duḥkhadvāramanāvṛtam /
saṃsārabandhanaṃ tīvraṃ dauḥśīlyamiti kathyate

30.100

asaṃvareṇa yo dagdhaḥ sa dagdho vahninā bhṛśam /
tasya saṃvarakṣīṇasya vinipāto dhruvaṃ sthitaḥ

30.101

kukartṛbhikṣurapi narakaṃ yāti
manasā saṃvarasthena svācāraiḥ saṃvarāyate /
samūḍhacaryāmāruhya narakāyopakalpate

30.102

aśubhaṃ vardhate tasya divārātrau ca sarvataḥ /
yasya śīlamayaṃ ratnaṃ dauḥśīlyena nivāritam

30.103

dharmaśūnyasya riktasya tamasā saṃvṛtasya ca /
vidyate 'saṃvarastasya yo na śaucāya kalpate

30.104

asaṃvaramayaḥ pāśo malinaḥ sādhuvarjitaḥ /
ākarṣati sa duḥśīlān pāpiṣṭhān śīlavarjitān

30.105

asaṃvaraiśca dauḥśīlyaiḥ pāpaiśca saha saṅgatiḥ /
dūtakā narakasyaite kāmānāmapi sevakāḥ

30.106

asaṃvṛtaprasūtasya capalasya viśeṣataḥ /
pāpakarmābhiyuktasya narakaṃ nātidūrataḥ

30.107

kimete nāvagacchanti karmaṇāṃ sadṛśaṃ phalam /
akṣipātāya mūḍhāya durmatau (ye) vimohitāḥ

30.108

ahanyahani vardhante pāpanadyo durāsadāḥ /
duḥkhormimālāścapalāḥ pāpiṣṭhajanahāriṇaḥ

30.109

na teṣāṃ sukaraṃ janma na teṣāṃ sukaraṃ manaḥ /
aśīlāḥ puruṣā ye vā śukladharmavivarjitāḥ

30.110

dharmo 'tyuccaḥ śubho mārgaḥ
atyuccaśca śubho mārgaḥ sa 'dharma' iti kathyate /
taṃ prāpyamanujaḥ śīghraṃ prayāti padamacyutam

30.111

tato 'pavādāḥ sādhyante śaktimantaḥ sukhāstu ye /
saṃvarasya sadā dāsāsteṣāṃ duḥkhaṃ na vidyate /
dauḥśīlyaparamo hyeṣa malinīkurute nṛṇām

30.112

ye śaikṣyapadavibhraṣṭā bhāgino narakasya te /
evaṃ jñātvā naraḥ sarva saṃvaraṃ pratipadyate

30.113

śubhadharmī bhikṣurnirvāṇaṃ nāticiraṃ prāpnoti
bhavārṇasya sarvasya setubhūto hi saṃvaraḥ /
śuddhājīvaviśuddhasya śāntavaktrasya karmaṇaḥ

30.114

dhyāyino vipramuktasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ /
dhūrdharasyāpramattasya śmaśānavanasevinaḥ

30.115

śāyino bhūtale nityaṃ nirvāṇaṃ nātidūrataḥ /
pāṃśuśayyāvalambāṃsapātamekaṃ sajarjaram

30.116

santoṣaḥ phalamūlaiśca sa sukhī buddhasambhavaḥ /
vipramuktasya kāmebhyaḥ santoṣo hītarasya ca

30.117

savimuktakacittasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ /
kuhakāmalamuktasya rajo vā tasya tāyinaḥ

30.118

ākāśasamacittasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ /
bahubaddhapadairyuktā vijñeyā (bhava)cārikā

30.119

nāśikā brahmacaryasya nirvāṇagatiduḥkhikā /
sevyate yā janairnityaṃ prākṛtaiḥ śīlavarjitaiḥ

30.120

ajastraṃ parivarjyā sā dhyāyibhistattvadarśibhiḥ /
daurbalyamūlamekā sā manaskārapraṇāśikā

30.121

nāśinī brahmacaryasya narakasya pradarśikā /
bhraṃśikā svargamārgasya duḥkhasāgaraśoṣikā

30.122

dūtikā pretalokasya tiryagyoninipātikā /
nāmnā saṅgaṇikā sevā saṃsāre bandhamātṛkā

30.123

dhyānādhyayanaśaktaiva varjyā nityaṃ hi bhikṣubhiḥ /
dhyānādhyayananirmukto nimittābhirataḥ sadā

30.124

paradharmo bhayāvahaḥ
vivarjitaḥ śubhairdharmairapāpagamanāya saḥ /
svadharma yaḥ parityajya paradharmeṣu rajyate

30.125

dharmadvayaparibhraṣṭo vinipātāya kalpate /
svagṛhaṃ yaḥ parityajya paraveśyāni tiṣṭhati

30.126

sadāyaṃ lāghavaṃ yāti nidhanaṃ cāśu gacchati /
tathā yo vimatirbhūto vidvanmānī janecchayā

30.127

svadharmaviratiṃ kṛtvā paradharmeṣu vartate /
adharme cāśayastasya paraliṅgopajīvinaḥ

30.128

tṛṇavidyābhilipto 'yaṃ pretaḥ pāpeṣu pacyate /
yaśo 'ntaṃ padamāsthāya pāpakarmaṇi vartate

30.129

nāsau bhikṣurihocyate
śaśvat sa patito dṛṣṭaḥ śāsanāntāt pravartate /
nispṛhaḥ kāmacaryāsu nirāmodaḥ pravarjitaḥ //
ārabdhavīryaḥ santuṣṭo dhyāyī bhikṣurihocyate

30.130

na ca kāmeṣu saṃsakto nityāhāravihāravān /
kāṣāyasaṃvṛtaḥ kṣauro nāsau bhikṣurihocyate

30.131

nimittabodhako (yastu) nakṣatragaticintakaḥ /
rājasevāpramattaśca na sa bhikṣurihocyate

30.132

vaidyakarmāṇi kurvaśca śruti saṅgrathanaṃ tathā /
saṅkīrṇā dinacaryā ca kurvan bhikṣuḥ praṇaśyati

30.133

dhyānādhyayanavidveṣī rataḥ saṅgaṇikāsu ca /
lobhasatkāralābhaṃ ca kurvan bhikṣuḥ praṇaśyati

30.134

suvarṇadhātusaṃsakto bahumitraratiśca yaḥ /
anyalābhābhilāṣito bhikṣuḥ patati śāsanāt

30.135

tapasaḥ saṅganirmukto na pāpagaṇasevakaḥ /
saktūdakena santuṣṭaḥ sa bhikṣurniṣṭhuraḥ smṛtaḥ

30.136

kaḥ śuddho bhikṣuḥ?
āgatān viṣayān sarvān tyajati jvalanopamān /
viśuddhadoṣo maṇivacchuddho bhikṣurihocyate

30.137

antarbahirviśuddhātmā jñānādibhiralaṅkṛtaḥ /
śraddhayā śīlavastreṇa kriyāvān bhikṣurucyate

30.138

lobhadharmavyatīto yaḥ sthito merurivācalaḥ /
sarvalokapriyaḥ śāntaḥ pārago bhikṣurucyate

30.139

trirātrivāsī kutrāpi kuśāsanavidhārakaḥ /
girigahvarasevī ca vimukto bhikṣurucyate

30.140

pāpabhīrurasaṃsparśī saṃvṛtaḥ ca susaṃvṛtaḥ /
jñānasevī sthiraḥ śānta ekākī bhikṣurucyate

30.141

acalaḥ priyavādī ca pāpamitravivarjitaḥ /
aśaktaḥ sarvakṛtyeṣu mukto bhikṣurihocyate

30.142

rājasevā kukaṣāyoktisevā
rājasevā vigarhyāsti bhikṣoścāraṇyavāsinaḥ /
kukaṣāyoktisevāsau mṛtyutaskarajīvikā

30.143

na hi rājasevako bhikṣuryaḥ sevyo devatairapi /
na hiṃsāsavasaṃsṛṣṭo mahate 'śucisevakaḥ

30.144

bhikṣoḥ rājasevā na śobhate
nirmalasya nirāmasya nispṛhasya ca dehinaḥ /
saṃsārabhayabhītasya rājasevā na śobhate

30.145

vanāraṇyaśmaśāneṣu palvalo giribhūmiṣu /
prāntabhūmiṣu grāmasya sthitaḥ bhikṣuḥ praśobhate

30.146

vanāraṇyaśmaśāneṣu bhikṣurna rājasevayā /
dhyānādhyayananirmuktaḥ kavalāhārabhojitā /
na bhikṣuriti vijñeyaḥ piśācasamamānasaḥ

30.147

dhyānāddhi vimalaṃ saukhyaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ /
na tatsukhātsukhaṃ cānyadasti loke kathañcana

30.148

taduttamadhyānasukhaṃ muktvā yaḥ puruṣādhamaḥ /
raseṣu ramate bālastena mūḍho vihanyate

30.149

viṣayairbhrāmitasyāsya nityaṃ tadgatacetasaḥ /
vardhante 'kuśalā dharmāḥ paralokāpakarṣakāḥ

30.150

ātmajño bhikṣurnirvāṇamadhigacchati
ātmano yānahīnaśca gurupṛcchanakastathā /
bhikṣurudyuktavīryaśca nirvāṇamadhigacchati

30.151

śrutaṃ yāvad bhavatyeva tāvadeva prabhāṣate /
ātmajño mānahīnaśca bhikṣurbhavati tattvavid

30.152

mānāpamānahīno yo mārgāmārgavicakṣaṇaḥ /
svaparārthavidhijño yaḥ sa tuṣṭo bhikṣurucyate

30.153

māninaḥ kutaḥ śāntiḥ?
māninaḥ krūramanasaścapalasyālpamedhasaḥ /
lābhasatkārayātasya kutaḥ śāntirbhaviṣyati?

30.154

prasannācārayuktasya jñānagocarasevinaḥ /
saṃsāradoṣabhītasya pravrajyā saphalā matā

30.155

svabhāvaparabhāveṣu yasya buddhirnamuñcati /
na karmaṇyavipāke ca mārgāmārge tathaiva ca

30.156

nivāsopahato bhikṣuḥ sukhaṃ na vindati
sadācāraviyuktasya sukhaduḥkhābhayasya ca /
nivāsopahato bhikṣurbālavad dṛśyate paraiḥ

30.157

tṛṇavallaghutāṃ yāti svārthācca parihīyate /
nivāsopahato bhikṣuḥ parihīṇavane sthitaḥ

30.158

dhyānādhyayanakṛtyeṣu mano naiva pravartate /
nivāsopahato bhikṣurjanasañcayatatparaḥ

30.159

sañcayavyagramanasā jīvitaṃ parihīyate /
kṣiṇoti retasaṃ svasya jīvitaṃ naiva gacchati

30.160

kaḥ durgatiṃ yāti?
na ca vindati yat kṛtvā sukhamanyatra bhujyate /
nivāsopahato bhikṣurjanasañcayatatparaḥ /
pāpāni yāti nityaṃ sa tena gacchati durgatim

30.161

śrāmaṇyadharmasya mahattvam
anabhipretamanaso nirāśasya ca dehinaḥ /
sarvasaṅgavimuktasya śrāmaṇyaṃ saphalaṃ matam

30.162

girigahvaravṛkṣeṣu nityaṃ dhyānavihāriṇaḥ /
prasīdati śubhaṃ jñānaṃ dauḥśīlyaparivarjitam

30.163

keṣāṃ saphalaṃ jīvanam?
sarvasaṅgavinirmukto viṣayairna ca vañcitaḥ /
(sa) bhikṣu niṣphalo jñeyaḥ śuṣkendhanamivānalaḥ

30.164

nirvāṇābhiratasya bhikṣoḥ praśaṃsā
nirvāṇābhirato yo hi bhītasya vibhavārṇavāt /
bhikṣurbhavati śuddhātmā na nivāsena karhicit

30.165

tṛṣṇā eva anarthakarī
lobhamoheṣu ye śaktāste śaktā tṛṣṇayā sadā /
tṛṣṇābandhanabaddhānāṃ nāyaṃ loko na cāparaḥ

30.166

dharmajño durgati na labhate
asaṃśaktā matiryasya mithyākarmasu sarvadā /
apakṣapātī dharmajño na sa gacchati durgatim

30.167

kaḥ munirucyate?
doṣapaṅkemano yasya na limpati kathañcana /
ekārāmavihārīyo nirāśo munirucyate

30.168

nirmukto vimalācāro nivṛttamalakalmaṣaḥ /
mukto yo viṣayaiḥ sarvairāraṇyo munirucyate

30.169

lokadharmairna nirvedaṃ samāyāti kathañcana /
sukhaduḥkhasamaprajño nirmalo munirucyate

30.170

santoṣaḥ paramo(dharmo) nityaṃ kāmavivarjitaḥ /
nirāmayaḥ kṛcchrajīvī śucirmunirihocyate

30.171

nayenna tena saṃśleṣaṃ yatra yatrānugacchati /
ekacārī dṛḍhamatiḥ kriyāvān munirucyate

30.172

śubhāśubhānāṃ sarveṣāṃ karmaṇāṃ phalatattvavit /
śubhāśubhaparityāgī loke 'sau munirucyate

30.173

udyukto doṣanāśāya nityakāmagatiḥ smṛtaḥ /
udayavyayatattvajño buddhimān munirucyate

30.174

deśakālavidāṃ śreṣṭho 'dvayavādī jitendriyaḥ /
saṃsārabhayabhīto 'yaṃ praśānto munirucyate

30.175

kaḥ bhikṣuḥ nirvāṇamadhigacchati?
ekārāmagato bhikṣuḥ saṃkṣiptendriyapañcakaḥ /
dehalakṣaṇatattvajño nirvāṇamadhigacchati

30.176

vīryavān (satyavāk) bhikṣurnityaṃ doṣavivarjitaḥ /
udyānamiva krīḍāyā nirvāṇamadhigacchati

30.177

kalyāṇadharmī bhava
dagdhe kleśe vayaṃ dagdhā vanaṃ dagdhaṃ yathāgninā /
kalyāṇadharme saṃraktā na raktā kāmabhojane

30.178

māyayā janāḥ vañcakāḥ bhavanti
nityaṃ prāptyutsukā ye (hi) nityaṃ svajanasaṃratāḥ /
māyayā vañcakā (ye tu) mūḍhāste dharmavartmani

30.179

śubhakarmaṇi manaḥ kāryaḥ
ramaṇīyānyaraṇyāni tatraiva ramate manaḥ /
ramante vītarāgāste na tu kāmagaveṣiṇaḥ

30.180

sa kathābhirato yastu rato viṣayatṛṣṇayoḥ /
na yāsyati puraṃ śāntaṃ yo ca mṛtyuṃ na vindati

30.181

advayavādī bhava
yo 'tyantaśāntamanasā nityaṃ dhyānaparāyaṇaḥ /
ādimadhyāntakalyāṇo nityamadvayagocaraḥ

Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc