Dharmasamuccaya · Chapter 23
// iti dānavargo dvāviṃśaḥ //
(23) śīlavargaḥ
śīlaṃ sūrya iva śobhate
dhanānāmuttamaṃ śīlaṃ sūryo jyotiṣmatāmiva /
vihāya gacchati dhanaṃ śīlaṃ sthitamivāgrataḥ
śīlena tridaśān yāti dhyānagocarameva vā /
nāsti śīlasamaṃ jyotirasmiṃlloke paratra ca
alpena hetunā svarga prāpnoti svargakāmikaḥ /
tasmād duścaritaṃ hitvā nityaṃ sucarito bhavet
cetanābhāvitaṃ dānaṃ śīlaṃ ca parirakṣitam /
nīyate devasandattaṃ pañcakāmaguṇānvitam
surakṣitena śīlenaiva sukhaṃ prāptuṃ śakyate
na mātā na pitā nārthā dayitā nāpi bāndhavāḥ /
na sukhā (ste) tathā dṛṣṭā yathā śīlaṃ surakṣitam
śīlavān puruṣo sukhamavāpnute
śīlaṃ trāṇamihāmutra śīlaṃ gatirihottamam /
śīlavān puruṣo nityaṃ sukhāt sukhamavāpnute
dānaśīlasamācārā ye narā śubhacāriṇaḥ /
te yānti devasadanaṃ racitāḥ svena karmaṇā
nidhānamavyayaṃ śīlaṃ śīlasaukhyamatarkitam /
śīlādhikā hi puruṣā nityaṃ sukhavihāriṇaḥ
śīlaṃ rakṣatu medhāvī yathā yānaṃ sukhatrayam /
praśaṃsāvṛttalābhaṃ ca pretya svarge ca modate
śīlavān nirvāṇaṃ prāpnoti
śīlavān yo hi puruṣaḥ śīlamevāti sevate /
sasukho nirvṛttiṃ yāti yatra mṛtyurna vidyate
anādimati saṃsāre tṛṣṇāmohādibhirvṛte /
jyotirbhūta sadāśīlaṃ tasmācchīlamanāvilam
śīlaṃ dhanamasaṃhārya rājacaurodakādibhiḥ /
tasmācchīlaṃ sadā sevyaṃ dauḥśīlyaṃ ca vigarhitam
śīlābhiratapuruṣaḥ nirvāṇaṃ hyantike sthitam /
śīlavān puruṣo dhanyaḥ śīlavāṃścāpi sevyate
ravivad bhrājate śīlaṃ dauḥśīlyaṃ caiva garhitam /
nirmalaṃ vītakāntāraṃ nirjvaraṃ vītakāṅkṣi ca
śīlapraśastasambuddhairnirvāṇapuragāmikam /
āyuryāti dhruvaṃ dhīmān nityaṃ śīlenaṃ vṛṃhitam
śīlarahitāḥ paśubhiḥ samāḥ
na bibhenmṛtyukāle ca śīlena parirakṣitaḥ /
śīlamādyantakalyāṇaṃ sarvasaukhyapravartakam /
śīlavān puruṣo dhanyo dauḥśīlyābhirataḥ paśuḥ
tīraṃ naiva samāyānti puruṣāḥ śīlavarjitāḥ /
kāryākārya na vindanti tasmācchīlaṃ samācaret
śīlavastreṇa ye channāste channāḥ puruṣā matāḥ /
śīlena varjitā ye tu nagnāste paśubhiḥ samāḥ
śīlavān puruṣaḥ svarga gacchati
śīlavān puruṣaḥ svagamudyānamiva gacchati /
bandhuvanmanyate tatra śīlavān (su) pramāgataḥ
śuciśīlasamācārāḥ śubhadharmasamanvitāḥ /
devalokopagāsteṣu janāḥ sukṛtakāriṇaḥ
śīlena paribṛṃhitā guṇā vardhante
yo na prārthayate kāmān śīlavān puruṣaḥ sadā /
guṇāstasya pravardhante śīlena paribṛṃhitāḥ
śīlaṃ svargasya sopānam
mahārghamuttamaṃ śīlamasmiṃlloke paratra ca /
tasmāt prahāya traiguṇyaṃ śīlameva sadā caret
devebhyo rocate taddhi trāṇaṃ śīlaṃ śubhānvitam /
bhāvitaṃ paramaṃ dhanyaṃ paralokopagāmikam
śīlavān yadi jānīyāt phalaṃ śīlasya yādṛśam
śastraṃ sutīkṣṇamādāya vāṇaṃ chindyādihātmanaḥ /
astropamasya nindyasya abhisaukhyasamanvitam
śīlasya phalaṃ sugatena pradarśitam
phalaṃ śīlasya vimalaṃ sugatena pradarśitam /
ādau śastaṃ tathā madhye nidhane śastameva tat
phalaṃ śīlasya vipulaṃ sukhāt sukhamuttamam /
śīlacaryā paraṃ saukhyaṃ dhanacaryā na tādṛśī
narā dhanena hīyante śīlena na kathañcana /
śocate puruṣastena pṛthak vā tadvirājate
śubhaṃ tasmānmunivaraiḥ praśastaṃ sārvagāmikam /
udyānamiva gacchanti puruṣāḥ śubhacāriṇaḥ /
devalokasamaṃ teṣāṃ saukhyānāmākaraṃ (param)
svargagamanārtha śīlaṃ samācaret
suśīlitasya śīlasya bhakṣitasyāpyanekaśaḥ /
phalaṃ vipacyate svargastasmācchīlaṃ samācaret
śīlaṃ svargasya sopānamākaraṃ sukhanirvṛte /
śīlavarjī hi puruṣo na kvacit sukhamedhate
śīlavān asaṃkhyāni saukhyāni labhate
śīlāmbhasā prasannena viprakīrṇena sarvadā /
snātvā gacchanti puruṣā devaloke ca nirvṛte /
yaddivyamālyābharaṇairdivyaiḥ saukhyaiḥ samanvitāḥ
ramate devabhavane tat sarva śubhahetukam /
asaṃkhyāni ca saukhyāni vardhamānāni sarvadā
labhate puruṣaḥ sarva yaḥ śīlamanuvartate /
śubhacārī sadā satyaḥ pūjyate so 'parājitaḥ
anekasaukhyadāyakaṃ śīlamācaraṇīyam
śubhena śobhate martyaḥ pūjyate rājabhiḥ sadā /
śubhena śobhate martyastasmācchīlaṃ samācaret
anekasaukhyajanakaṃ sarvamāśvāsakārakam /
śīlaṃ sucaritaṃ kārya duṣkṛtaṃ ca vivarjayet
ye dānaśīlakarttāraḥ svargatadgatamānasāḥ /
teṣāṃ sakalmaṣaṃ śīlaṃ viṣamiśraṃ yathaudanam
nānāvidhasya śīlasya rakṣitasyāpyanekaśaḥ /
śubhakāryavipākāya deveṣu paripacyate
śīlāmbhasā prasanneṣu saṅkīrṇeṣu ca sarvadā /
snātvā gacchanti manujā devāṃścātyantikaṃ sukham
dānaśīlāḥ sadā dāntāḥ sarvabhūtahite ratāḥ /
jñānayuktā maitracitā gatāste devasammitim
hatadoṣāḥ kriyāvantaḥ śīlaratnena bhūṣitāḥ /
sarvasattvadayāvantaḥ suralokeṣu te budhāḥ
viśuddhakāñcanaprakhyā nirdhmātamalakalmaṣāḥ /
samyak karma susaṃlagnā devalokeṣu te budhāḥ
sarvasattvadayāvantaḥ sarvasattvahitaiṣiṇaḥ /
sarvapāpaviraktā ye teṣāṃ vāsaḥ surālaye
ahanyahani ye śīlaṃ rakṣanti suparīkṣakāḥ /
ahanyahani teṣāṃ hi sukhaṃ bhavati naikaśaḥ
śīlavājinamārūḍhā devabhavanaṃ prayānti
śīlavājinamārūḍhāḥ puruṣāstattvacintakāḥ /
prayānti devabhavanaṃ krīḍāyuktamanekaśaḥ
yā krīḍā devabhavane yacca saukhyamanuttamam /
tat samagrasya śīlasya phalamuktaṃ tathāgataiḥ
devasukhaṃ śīlajameva
yaddivyamālyābharaṇā divyāmbaravibhūṣitāḥ /
krīḍanti vibudhāḥ sarve tatsarva śubhahetukam
padmotpalavane ramye vanopavanabhūṣite /
svarge ramanti ye devāstat sarva śubhajaṃ phalam
yadākāśa ivātasthurdivyaratnavibhūṣitāḥ /
virājante 'malā devāstacchīlasya mahat phalam
yatkānaneṣu ramyeṣu citreṣu puṣpiteṣu ca /
ramanti giripṛṣṭheṣu surāstacchīlajaṃ phalam
svagṛhaṃ hi yathā martyāḥ praviśanti gatavyathāḥ /
tathā śīlasamācārāḥ prayānti tridivaṃ narāḥ
etat sujīvitaṃ śreṣṭhaṃ yacchīlaparirakṣaṇam /
maraṇānāṃ paraṃ mṛtyuḥ yacchīlaparivarjanam
śīlamanupamaṃ kāryam
etān guṇān sadā matvā priyatvamapi cātmanaḥ /
śīlaṃ surakṣitaṃ kārya dauḥśīlyaṃ ca vivarjayet
śīlacārī sadā dāntaḥ kṣamāvāṃśca sudarśanaḥ /
sopānamiva cārūḍhaṃ prayātyānandasannidhim
śīlena plavabhūtena saṃsārottaraṇam
phalaṃ śīlasya tu sukhaṃ devalokeṣu pacyate /
śīlena plavabhūtena saṃsārāduttaranti ca
śīlāmbhasā viśuddhā ye svāyattā dhīracetasaḥ /
jāmbūnadamayaiḥ puṣpaiste 'trārcanti divaukasaḥ
ye navādātamanaso nityaṃ śīlena bhūṣitāḥ /
te yānti devasadanaṃ yatra saukhyamanantakam
saukhyāt saukhyataraṃ yānti narāḥ sukṛtakāriṇaḥ /
krīḍanti devasadane śīlena paribṛṃhitāḥ
śīlasopānamārūḍhāḥ sugatiṃ prayānti
śīlasopānamāruhya jñānena paribṛṃhitāḥ /
narāḥ prayānti sugatiṃ jñānena ca parāyaṇā
suprasannena manasāśīlaṃ yadabhirakṣitam /
tasya śīlasya śītasva sukhametadupasthitam
śīlasya pariṇāmo sukhadāyakaḥ
surakṣitasya śīlasya bhāvitasyāpyanekaśaḥ /
pariṇāme sukhībhūtvā nirvāṇaṃ cādhigacchati
śīlaṃ rakṣatyupāyena śīlaṃ nayati saṅgatim /
tasmācchīlaṃ sadā rakṣyaṃ pariṇāmo 'sya śītalaḥ
mṛtyukāle samutpanne śīlavānakutobhayaḥ /
na me durgatinā trāṇaṃ śīlaṃ hi trāṇamuttamam
kutsitaśīlasya kutsitaḥ pariṇāmaḥ
kācābhrapaṭalaṃ yasya śīlaṃ bhavati kutsitam /
sa kutsitena śīlena kutsito jāyate naraḥ
śīlavirahitaḥ mūḍho bhavati svargamapi na yāti
śīlamūlena labdhvedaṃ sukhaṃ svargeṣu dehibhiḥ /
tṛṣṇākṣayo na bhavati sa paścāt paritapyate
tasmācchīlavatā nityaṃ śīlameva viśiṣyate /
niḥśīlaḥ puruṣo mūḍho na svargamadhirohati
pañcakāmopamaṃ divyaṃ yadidaṃ bhujyate sukham /
tacchīlasya viśuddhasya prāpyate hi phalaṃ mahat
yattejaḥ kāñcanasyāsya meruparvataśālinaḥ /
tacchīlatejasastejaḥ kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm
dīpyamānaiḥ sadā śīlaiḥ nirdhātukanakatviṣā /
saṃyuktāstridivaṃ yānti paṇḍitā svena karmaṇā
trividhaśīlasya trividhaṃ phalam
hīnamadhyaviśiṣṭasya śīlasya trividhasya vai /
phalaṃ hi trividhaṃ dṛṣṭaṃ hīnamadhyottamaṃ tathā
pramādarahitaṃ śīlamapramādopabṛṃhitam /
nityaṃ tat sukhadaṃ dṛṣṭaṃ dharmateyaṃ vyavasthitā
śīlaprabhayā sūryasahastrasyādi parābhavaḥ
śīlodbhavā yā vimalā prabhā bhavati dehinām /
na sā sūryasahastrasya saṃyuktasya bhaviṣyati
śīlaṃ saptavidhaṃ ramyaṃ yo rakṣati narottamaḥ /
sa kāmaṃ bhuñjati phalaṃ sugatena ca deśitam
śīlacaryā vinā svarga na yānti
śīlacaryā samāśritya samyagdarśanatatparaḥ /
martyalokād divaṃ yānti na kaṣṭaṃ tapacāriṇaḥ
yacchīlaṃ śīlasaṃsparśa pariṇāme 'pi śītalam /
niṣevate sadāmūḍhaḥ sa paścāt paritapyate
saptavidhena śīlena devasānnidhyaṃ prāpyate
śīlaṃ saptavidhaṃ dhanyamavisaṃvādakaṃ padam /
śīlena rakṣitaḥ puruṣo devānāmantikaṃ gataḥ
śīlena śobhanaṃ phalaṃ milati
yathā pakṣairdṛḍhaiḥ pakṣī svedacchatraṃ nihanti (vai) /
tathā naro dṛḍhaḥ śīlairdevalokāya kalpyate
śrutimātraṃ ca (tacchīlaṃ) ramyād ramyataraṃ ca tat /
labhate puruṣaḥ kartā phalaṃ śīlasya śobhanam
dānaśīlataporatnaṃ hṛdayaiśca samāśritam /
devatā vā manuṣyo vā labhate paramaṃ padam
antarbahiśca niḥsārāḥ puruṣā dharmavarjitāḥ /
saṃsārāt phalakāṅkṣibhyaḥ saddharmo na (ca) rocate
antarbahiśca ye sārāste narā vastuto dṛḍhāḥ /
ye dharmacāriṇaḥ śāntāḥ parasattvahitaiṣiṇaḥ
anuttaraḥ śīlavatāṃ sugandhaḥ
na ketakī campakapuṣpagandhā, tamālake nāgarucaśca gandhaḥ /
prayānti gandhā hiṃ yathā sureṇa, anuttaraḥ śīlavatāṃ sugandhaḥ
dauḥśīlyaṃ sadā varjyam
tasmācchīlaṃ sadā kārya dānajñānatapodhanaiḥ /
dauḥśīlyaṃ ca sadā varjyaviṣaśastrānalopanam
śīlena eva sukhamavāpnute
evaṃ surakṣitaṃ śīlaṃ narān nayati saṅgatim /
na hi śīlādṛte kaścit padaṃ sukhamavāpnute
devaguṇasadṛśaṃ śīlaṃ sadācaret
tasmād devaguṇaṃ matvā śīlameva sadācaret /
na śīlasadṛśaṃ kiñcidanyat trāṇamihāsti vai
Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0