Language

ENहिગુ
Scripture Library

Dharmasamuccaya · Chapter 23

23.1

// iti dānavargo dvāviṃśaḥ //
(23) śīlavargaḥ
śīlaṃ sūrya iva śobhate
dhanānāmuttamaṃ śīlaṃ sūryo jyotiṣmatāmiva /
vihāya gacchati dhanaṃ śīlaṃ sthitamivāgrataḥ

23.2

śīlena tridaśān yāti dhyānagocarameva vā /
nāsti śīlasamaṃ jyotirasmiṃlloke paratra ca

23.3

alpena hetunā svarga prāpnoti svargakāmikaḥ /
tasmād duścaritaṃ hitvā nityaṃ sucarito bhavet

23.4

cetanābhāvitaṃ dānaṃ śīlaṃ ca parirakṣitam /
nīyate devasandattaṃ pañcakāmaguṇānvitam

23.5

surakṣitena śīlenaiva sukhaṃ prāptuṃ śakyate
na mātā na pitā nārthā dayitā nāpi bāndhavāḥ /
na sukhā (ste) tathā dṛṣṭā yathā śīlaṃ surakṣitam

23.6

śīlavān puruṣo sukhamavāpnute
śīlaṃ trāṇamihāmutra śīlaṃ gatirihottamam /
śīlavān puruṣo nityaṃ sukhāt sukhamavāpnute

23.7

dānaśīlasamācārā ye narā śubhacāriṇaḥ /
te yānti devasadanaṃ racitāḥ svena karmaṇā

23.8

nidhānamavyayaṃ śīlaṃ śīlasaukhyamatarkitam /
śīlādhikā hi puruṣā nityaṃ sukhavihāriṇaḥ

23.9

śīlaṃ rakṣatu medhāvī yathā yānaṃ sukhatrayam /
praśaṃsāvṛttalābhaṃ ca pretya svarge ca modate

23.10

śīlavān nirvāṇaṃ prāpnoti
śīlavān yo hi puruṣaḥ śīlamevāti sevate /
sasukho nirvṛttiṃ yāti yatra mṛtyurna vidyate

23.11

anādimati saṃsāre tṛṣṇāmohādibhirvṛte /
jyotirbhūta sadāśīlaṃ tasmācchīlamanāvilam

23.12

śīlaṃ dhanamasaṃhārya rājacaurodakādibhiḥ /
tasmācchīlaṃ sadā sevyaṃ dauḥśīlyaṃ ca vigarhitam

23.13

śīlābhiratapuruṣaḥ nirvāṇaṃ hyantike sthitam /
śīlavān puruṣo dhanyaḥ śīlavāṃścāpi sevyate

23.14

ravivad bhrājate śīlaṃ dauḥśīlyaṃ caiva garhitam /
nirmalaṃ vītakāntāraṃ nirjvaraṃ vītakāṅkṣi ca

23.15

śīlapraśastasambuddhairnirvāṇapuragāmikam /
āyuryāti dhruvaṃ dhīmān nityaṃ śīlenaṃ vṛṃhitam

23.16

śīlarahitāḥ paśubhiḥ samāḥ
na bibhenmṛtyukāle ca śīlena parirakṣitaḥ /
śīlamādyantakalyāṇaṃ sarvasaukhyapravartakam /
śīlavān puruṣo dhanyo dauḥśīlyābhirataḥ paśuḥ

23.17

tīraṃ naiva samāyānti puruṣāḥ śīlavarjitāḥ /
kāryākārya na vindanti tasmācchīlaṃ samācaret

23.18

śīlavastreṇa ye channāste channāḥ puruṣā matāḥ /
śīlena varjitā ye tu nagnāste paśubhiḥ samāḥ

23.19

śīlavān puruṣaḥ svarga gacchati
śīlavān puruṣaḥ svagamudyānamiva gacchati /
bandhuvanmanyate tatra śīlavān (su) pramāgataḥ

23.20

śuciśīlasamācārāḥ śubhadharmasamanvitāḥ /
devalokopagāsteṣu janāḥ sukṛtakāriṇaḥ

23.21

śīlena paribṛṃhitā guṇā vardhante
yo na prārthayate kāmān śīlavān puruṣaḥ sadā /
guṇāstasya pravardhante śīlena paribṛṃhitāḥ

23.22

śīlaṃ svargasya sopānam
mahārghamuttamaṃ śīlamasmiṃlloke paratra ca /
tasmāt prahāya traiguṇyaṃ śīlameva sadā caret

23.23

devebhyo rocate taddhi trāṇaṃ śīlaṃ śubhānvitam /
bhāvitaṃ paramaṃ dhanyaṃ paralokopagāmikam

23.24

śīlavān yadi jānīyāt phalaṃ śīlasya yādṛśam

23.25

śastraṃ sutīkṣṇamādāya vāṇaṃ chindyādihātmanaḥ /
astropamasya nindyasya abhisaukhyasamanvitam

23.26

śīlasya phalaṃ sugatena pradarśitam
phalaṃ śīlasya vimalaṃ sugatena pradarśitam /
ādau śastaṃ tathā madhye nidhane śastameva tat

23.27

phalaṃ śīlasya vipulaṃ sukhāt sukhamuttamam /
śīlacaryā paraṃ saukhyaṃ dhanacaryā na tādṛśī

23.28

narā dhanena hīyante śīlena na kathañcana /
śocate puruṣastena pṛthak vā tadvirājate

23.29

śubhaṃ tasmānmunivaraiḥ praśastaṃ sārvagāmikam /
udyānamiva gacchanti puruṣāḥ śubhacāriṇaḥ /
devalokasamaṃ teṣāṃ saukhyānāmākaraṃ (param)

23.30

svargagamanārtha śīlaṃ samācaret
suśīlitasya śīlasya bhakṣitasyāpyanekaśaḥ /
phalaṃ vipacyate svargastasmācchīlaṃ samācaret

23.31

śīlaṃ svargasya sopānamākaraṃ sukhanirvṛte /
śīlavarjī hi puruṣo na kvacit sukhamedhate

23.32

śīlavān asaṃkhyāni saukhyāni labhate
śīlāmbhasā prasannena viprakīrṇena sarvadā /
snātvā gacchanti puruṣā devaloke ca nirvṛte /
yaddivyamālyābharaṇairdivyaiḥ saukhyaiḥ samanvitāḥ

23.33

ramate devabhavane tat sarva śubhahetukam /
asaṃkhyāni ca saukhyāni vardhamānāni sarvadā

23.34

labhate puruṣaḥ sarva yaḥ śīlamanuvartate /
śubhacārī sadā satyaḥ pūjyate so 'parājitaḥ

23.35

anekasaukhyadāyakaṃ śīlamācaraṇīyam
śubhena śobhate martyaḥ pūjyate rājabhiḥ sadā /
śubhena śobhate martyastasmācchīlaṃ samācaret

23.36

anekasaukhyajanakaṃ sarvamāśvāsakārakam /
śīlaṃ sucaritaṃ kārya duṣkṛtaṃ ca vivarjayet

23.37

ye dānaśīlakarttāraḥ svargatadgatamānasāḥ /
teṣāṃ sakalmaṣaṃ śīlaṃ viṣamiśraṃ yathaudanam

23.38

nānāvidhasya śīlasya rakṣitasyāpyanekaśaḥ /
śubhakāryavipākāya deveṣu paripacyate

23.39

śīlāmbhasā prasanneṣu saṅkīrṇeṣu ca sarvadā /
snātvā gacchanti manujā devāṃścātyantikaṃ sukham

23.40

dānaśīlāḥ sadā dāntāḥ sarvabhūtahite ratāḥ /
jñānayuktā maitracitā gatāste devasammitim

23.41

hatadoṣāḥ kriyāvantaḥ śīlaratnena bhūṣitāḥ /
sarvasattvadayāvantaḥ suralokeṣu te budhāḥ

23.42

viśuddhakāñcanaprakhyā nirdhmātamalakalmaṣāḥ /
samyak karma susaṃlagnā devalokeṣu te budhāḥ

23.43

sarvasattvadayāvantaḥ sarvasattvahitaiṣiṇaḥ /
sarvapāpaviraktā ye teṣāṃ vāsaḥ surālaye

23.44

ahanyahani ye śīlaṃ rakṣanti suparīkṣakāḥ /
ahanyahani teṣāṃ hi sukhaṃ bhavati naikaśaḥ

23.45

śīlavājinamārūḍhā devabhavanaṃ prayānti
śīlavājinamārūḍhāḥ puruṣāstattvacintakāḥ /
prayānti devabhavanaṃ krīḍāyuktamanekaśaḥ

23.46

yā krīḍā devabhavane yacca saukhyamanuttamam /
tat samagrasya śīlasya phalamuktaṃ tathāgataiḥ

23.47

devasukhaṃ śīlajameva
yaddivyamālyābharaṇā divyāmbaravibhūṣitāḥ /
krīḍanti vibudhāḥ sarve tatsarva śubhahetukam

23.48

padmotpalavane ramye vanopavanabhūṣite /
svarge ramanti ye devāstat sarva śubhajaṃ phalam

23.49

yadākāśa ivātasthurdivyaratnavibhūṣitāḥ /
virājante 'malā devāstacchīlasya mahat phalam

23.50

yatkānaneṣu ramyeṣu citreṣu puṣpiteṣu ca /
ramanti giripṛṣṭheṣu surāstacchīlajaṃ phalam

23.51

svagṛhaṃ hi yathā martyāḥ praviśanti gatavyathāḥ /
tathā śīlasamācārāḥ prayānti tridivaṃ narāḥ

23.52

etat sujīvitaṃ śreṣṭhaṃ yacchīlaparirakṣaṇam /
maraṇānāṃ paraṃ mṛtyuḥ yacchīlaparivarjanam

23.53

śīlamanupamaṃ kāryam
etān guṇān sadā matvā priyatvamapi cātmanaḥ /
śīlaṃ surakṣitaṃ kārya dauḥśīlyaṃ ca vivarjayet

23.54

śīlacārī sadā dāntaḥ kṣamāvāṃśca sudarśanaḥ /
sopānamiva cārūḍhaṃ prayātyānandasannidhim

23.55

śīlena plavabhūtena saṃsārottaraṇam
phalaṃ śīlasya tu sukhaṃ devalokeṣu pacyate /
śīlena plavabhūtena saṃsārāduttaranti ca

23.56

śīlāmbhasā viśuddhā ye svāyattā dhīracetasaḥ /
jāmbūnadamayaiḥ puṣpaiste 'trārcanti divaukasaḥ

23.57

ye navādātamanaso nityaṃ śīlena bhūṣitāḥ /
te yānti devasadanaṃ yatra saukhyamanantakam

23.58

saukhyāt saukhyataraṃ yānti narāḥ sukṛtakāriṇaḥ /
krīḍanti devasadane śīlena paribṛṃhitāḥ

23.59

śīlasopānamārūḍhāḥ sugatiṃ prayānti
śīlasopānamāruhya jñānena paribṛṃhitāḥ /
narāḥ prayānti sugatiṃ jñānena ca parāyaṇā

23.60

suprasannena manasāśīlaṃ yadabhirakṣitam /
tasya śīlasya śītasva sukhametadupasthitam

23.61

śīlasya pariṇāmo sukhadāyakaḥ
surakṣitasya śīlasya bhāvitasyāpyanekaśaḥ /
pariṇāme sukhībhūtvā nirvāṇaṃ cādhigacchati

23.62

śīlaṃ rakṣatyupāyena śīlaṃ nayati saṅgatim /
tasmācchīlaṃ sadā rakṣyaṃ pariṇāmo 'sya śītalaḥ

23.63

mṛtyukāle samutpanne śīlavānakutobhayaḥ /
na me durgatinā trāṇaṃ śīlaṃ hi trāṇamuttamam

23.64

kutsitaśīlasya kutsitaḥ pariṇāmaḥ
kācābhrapaṭalaṃ yasya śīlaṃ bhavati kutsitam /
sa kutsitena śīlena kutsito jāyate naraḥ

23.65

śīlavirahitaḥ mūḍho bhavati svargamapi na yāti
śīlamūlena labdhvedaṃ sukhaṃ svargeṣu dehibhiḥ /
tṛṣṇākṣayo na bhavati sa paścāt paritapyate

23.66

tasmācchīlavatā nityaṃ śīlameva viśiṣyate /
niḥśīlaḥ puruṣo mūḍho na svargamadhirohati

23.67

pañcakāmopamaṃ divyaṃ yadidaṃ bhujyate sukham /
tacchīlasya viśuddhasya prāpyate hi phalaṃ mahat

23.68

yattejaḥ kāñcanasyāsya meruparvataśālinaḥ /
tacchīlatejasastejaḥ kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm

23.69

dīpyamānaiḥ sadā śīlaiḥ nirdhātukanakatviṣā /
saṃyuktāstridivaṃ yānti paṇḍitā svena karmaṇā

23.70

trividhaśīlasya trividhaṃ phalam
hīnamadhyaviśiṣṭasya śīlasya trividhasya vai /
phalaṃ hi trividhaṃ dṛṣṭaṃ hīnamadhyottamaṃ tathā

23.71

pramādarahitaṃ śīlamapramādopabṛṃhitam /
nityaṃ tat sukhadaṃ dṛṣṭaṃ dharmateyaṃ vyavasthitā

23.72

śīlaprabhayā sūryasahastrasyādi parābhavaḥ
śīlodbhavā yā vimalā prabhā bhavati dehinām /
na sā sūryasahastrasya saṃyuktasya bhaviṣyati

23.73

śīlaṃ saptavidhaṃ ramyaṃ yo rakṣati narottamaḥ /
sa kāmaṃ bhuñjati phalaṃ sugatena ca deśitam

23.74

śīlacaryā vinā svarga na yānti
śīlacaryā samāśritya samyagdarśanatatparaḥ /
martyalokād divaṃ yānti na kaṣṭaṃ tapacāriṇaḥ

23.75

yacchīlaṃ śīlasaṃsparśa pariṇāme 'pi śītalam /
niṣevate sadāmūḍhaḥ sa paścāt paritapyate

23.76

saptavidhena śīlena devasānnidhyaṃ prāpyate
śīlaṃ saptavidhaṃ dhanyamavisaṃvādakaṃ padam /
śīlena rakṣitaḥ puruṣo devānāmantikaṃ gataḥ

23.77

śīlena śobhanaṃ phalaṃ milati
yathā pakṣairdṛḍhaiḥ pakṣī svedacchatraṃ nihanti (vai) /
tathā naro dṛḍhaḥ śīlairdevalokāya kalpyate

23.78

śrutimātraṃ ca (tacchīlaṃ) ramyād ramyataraṃ ca tat /
labhate puruṣaḥ kartā phalaṃ śīlasya śobhanam

23.79

dānaśīlataporatnaṃ hṛdayaiśca samāśritam /
devatā vā manuṣyo vā labhate paramaṃ padam

23.80

antarbahiśca niḥsārāḥ puruṣā dharmavarjitāḥ /
saṃsārāt phalakāṅkṣibhyaḥ saddharmo na (ca) rocate

23.81

antarbahiśca ye sārāste narā vastuto dṛḍhāḥ /
ye dharmacāriṇaḥ śāntāḥ parasattvahitaiṣiṇaḥ

23.82

anuttaraḥ śīlavatāṃ sugandhaḥ
na ketakī campakapuṣpagandhā, tamālake nāgarucaśca gandhaḥ /
prayānti gandhā hiṃ yathā sureṇa, anuttaraḥ śīlavatāṃ sugandhaḥ

23.83

dauḥśīlyaṃ sadā varjyam
tasmācchīlaṃ sadā kārya dānajñānatapodhanaiḥ /
dauḥśīlyaṃ ca sadā varjyaviṣaśastrānalopanam

23.84

śīlena eva sukhamavāpnute
evaṃ surakṣitaṃ śīlaṃ narān nayati saṅgatim /
na hi śīlādṛte kaścit padaṃ sukhamavāpnute

23.85

devaguṇasadṛśaṃ śīlaṃ sadācaret
tasmād devaguṇaṃ matvā śīlameva sadācaret /
na śīlasadṛśaṃ kiñcidanyat trāṇamihāsti vai

Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc