Dharmasamuccaya · Chapter 22
// iti karuṇāvarga ekaviṃśaḥ //
(22) dānavargaḥ
śuddhāśuddhadānaparibhāṣā
guṇadvādaśasaṃyuktaṃ malairdvādaśabhirvinā /
dānaṃ bhavati śuddhaṃ tad viparītaṃ sakalmaṣam
dānarahitā eva puruṣādhamāḥ
devānāmatha (vā) nṛṇāṃ dhanasya balamuttamam /
dānena rahitā pāde patanti puruṣādhamāḥ
lobhamātsaryamalināḥ putradāravaśānugāḥ /
manujā nidhanaṃ yānti kevalāhārakāṃkṣiṇaḥ
lobhagranthivimokṣāya yāñcāvṛkṣakṣayāya ca /
tamonicayanāśāya pradānamiha dīyate
dātā paralokaṃ gacchati
aghatāṃ carate dānaṃ dātāpi tadanantaram /
mārgasandarśavad dānaṃ paralokaṃ samṛcchati
dānāmbhasi narāḥ snātvā śīlormiparibhāvite /
jñānavistīrṇa(vimalaṃ) pāraṃ duḥkhasya yānti vai
doṣanāśakāḥ trayo dīpāḥ
puruṣeṇa trayo dīpāḥ prajvālyā hitamicchatā /
dānaṃ śīlaṃ tathā jñānamete doṣavināśakāḥ
tṛṣṇāvivarṇā durgandhivitarkormijhaṣākule /
duḥkhārṇave plutā hyete jñānaśīleṣu rakṣitāḥ
kleśasya bheṣajaṃ dānaṃ, śīlaṃ, jñānam
kleśavyādhinihantārastrayo vai bheṣajāḥ smṛtāḥ /
dānaṃ śīlaṃ tathā jñānamete nityaṃ sukhāvahāḥ
pramādaviṣamaṃ (cittaṃ) saṃkalpakuṭilaṃ laghu /
vadhyate bandhanairetaistribhirjñānādibhirnṛṇām
doṣāgnibhiḥ (sadā) pluṣṭo yairidaṃ dahyate tadā /
dānādijñānayogena hatvā gacchati nirvṛtim
na dānajñāna śīleṣu yeṣāṃ sammiśritā matiḥ /
te nityaduḥkhitāḥ sattvāḥ sukhaṃ teṣāṃ na vidyate
dātāro mātsaryamalavarjitā bhavanti
adānavrīḍitasukhāścittadoṣeṇa vañcitāḥ /
bhavanti vibudhāḥ hitvā tasmād dānaparo bhavet
dānotkarṣakramairyuktāḥ mātsaryamalavarjitāḥ /
bhavanti hṛṣṭamanaso devāḥ krīḍāparāyaṇāḥ
kṣutpipāsāmayo vahnirya pradhānaṃ pradhāvati /
mātsarya vai phalaṃ sarva taduktaṃ tattvabuddhibhiḥ
dānapraśaṃsā
yo dadāti sukhaṃ tasya nīyate jāyate sukham /
sukhaṃ bhavati dānāddhi tasmād dānaṃ praśasyate
lokālokakaraṃ dānaṃ gacchantamanugacchati /
gataṃ ca mantradānena yujyate bhadravatsalaiḥ
avisaṃvādakaṃ sthānametaduktaṃ tathāgataiḥ /
avisaṃvādakatvācca nityaṃ dānaparo bhavet
dānī bhavārṇavaṃ tarati
mātsaryāriṃ vinirjitya kṛtvā cittaṃ śubhānvitam /
ye prayacchanti dānāni te taranti bhavārṇavam
kṣayaistu trividhairdānaṃ triṣukāraṃ tridhārjitam /
tasya kṣatānvitasyaivaṃ phalaṃ dṛṣṭaṃ tricakṣuṣā
kaḥ mārgaḥ sukhāvahaḥ?
dānamādau sadā deyaṃ śīlaṃ labhyaṃ prayatnataḥ /
tṛṣṇā jñānena hantavyā mārga eṣa sukhāvahaḥ
anityā pāpikā tṛṣṇā lokasyāhitakārikā /
na śakyaṃ tadvinā śreyaḥ prāptuṃ padamanuttamam
adānasya pariṇāmaḥ
adāne na manaḥ kārya nityaṃ dānarato bhavet /
adānāt kṣutpipāsābhyāṃ dahyate pretabhūmiṣu
dānena śīlarakṣā sadā kāryā
rājā bhavati dānena cakravartī sudhārmikaḥ /
dānabhūmiṃ samāśritya śīlaṃ rakṣanti paṇḍitāḥ
śīlavānapi kālajño 'jñānād (vai) parimucyate /
duḥkhanairyāṇiko mārgaḥ śasto 'yaṃ munipuṃgavaiḥ
taṃ viditvā mahāvīro nityaṃ dānarato bhavet /
adā(nā)dapi deveṣu devā hi na sukhā matāḥ
dānī yatra kutrāpi vasan sukhī bhavati
ājanmavipine martyā bhavanti sukhabhāginaḥ /
dānasya tatphalaṃ sarvacetanābhāvitasya hi
tiryakṣvapi samutpannā bhavanti sukhabhāginaḥ /
tatsarva dānajaṃ saukhyaṃ kathayanti manīṣiṇaḥ
yat pretāḥ pretabhavane bhavatyākārabhojinaḥ /
svayaṃ kṛtasya dānasya phalaṃ bhavati tādṛśam
dānavirahitasya durdaśā bhavati
(na)dadyāt kṣutpipāse ca dahyante yena dehinaḥ /
sarvadā na tapastābhyāṃ phalaṃ bhavati śītalam
pramādī mṛtyusamaye dāhaṃ prāpnoti
pūrva pramādacārī yo na dānādiṣu vartate /
sa paścānmṛtyusamaye dahyate svena cetasā
dānasya phalam
priyo bhavati dānena cetasāmapi tuṣyati /
paścād bhavati sa śrīmān dānasya phalamīdṛśam
yatra dānādi cittasyāstyupabhogāya sarvadā /
tatra nirdhanataiṣā vā dayayā parirakṣitam
yad bhujyate sadā cittaṃ gurubhyaścāpi dīyate /
yad vanaṃ śobhanaṃ dṛṣṭaṃ viparītaṃ yathā tṛṇam
durbalānāṃ sadārtānāṃ sattvānāṃ cakṣuranvitam /
dānaṃ niḥkalpasaṃyantramasmiṃlloke paratra ca
manuṣyabhūmau dānasya phalam
manuṣyabhūmau dānāni dattvā yānti śubhāṃ gatim /
na devā dānapatayaḥ phalabhūmirasau matā
karmamāhātmyam
karmabhūmirmanuṣyāṇāṃ phalabhūmiḥ surālayaḥ /
karmāyattaṃ phalaṃ sarva na phalaṃ syādahetukam
ko mṛtaiḥ samaḥ?
dhyānādhyayananirmukto dānaśīlavivarjitaḥ /
suvarṇakaṃkaṇairyukto jīvannapi mṛtaiḥ samaḥ
sa jīvati hi loke 'smin yo dharmamanuvartate /
dharmamūḍhaḥ sadā mūḍho jīvannapi mṛtaiḥ samaḥ
ajñānī tu bāliśa eva
manuṣyacarmaṇā channastiryag bhavati bāliśaḥ /
yasya jñānapradīpena hṛdayaṃ nāvabhāsitam
bhavatyetāvatā puruṣaḥ yaḥ śīlamanuvartate /
śīlabhraṣṭaḥ pumān sarvaścābhistutyo 'parākramaḥ
dānahīnaḥ pretavigrahavān
dānahīnaḥ pramādī (ca) pāpacārī calendriyaḥ /
nāsau martya iti jñeyaḥ preto vigrahavānayam
jñānena hīno mṛta eva
jñānaśīlavinirmukto dānaratnavivarjitaḥ /
jīvamāno 'pi puruṣo mṛta ityabhidhīyate
ko devaḥ?
dānaśīlatapodhyānād vīryasmṛtisamādhimān /
puruṣaḥ puruṣaireje devairapi sa vandyate
guṇavāṃstu naro vandyaḥ nirguṇaḥ paśubhiḥ samaḥ /
guṇāguṇavidhijño yaḥ sa deva iti kathyate
keṣāṃ saphalaṃ jīvanam?
sujīvitaṃ bhavettasya yasya tyāge sthitaṃ manaḥ /
nahi tyāgavinirmuktaṃ jīvitaṃ jīvanaṃ matam
dānaṃ nityaṃ sukhāvaham
pañcagatyupapannānāṃ sattvānāṃ svena karmaṇā /
mātṛvat pitṛvad dṛṣṭaṃ dānaṃ nityaṃ sukhāvaham
dānaratā bhavasaṅkaṭānmucyante
etāṃ bhūmimavasthāpya sattvo dānarato bhavet /
dānaśīlaratā nityaṃ mucyante bhavasaṅkaṭāt
Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0