Language

ENहिગુ
Scripture Library

Dharmasamuccaya · Chapter 21

21.1

// iti kausīdyavargo viṃśaḥ //
cittañca vāk tathā karma saṃyojanantu pāpakam /
narakapretatiryakkṣutkausīdyāni vidurdaśa //
// iti dvitīyam udānam //
atha tṛtīyam udānam
(karuṇādānaśīlāni kṣāntirvīryamathāpi ca /
dhyānaṃ prajñātha nirvāṇo mano bhikṣuśca te daśa // )
(21) karuṇāvargaḥ
karuṇā māteva hitakāriṇī bhavati
kṛpā sarveṣu bhūteṣu māteva hitakāriṇī /
yāṃ samāśritya puruṣāḥ prayānti sukhamuttamam

21.2

dayānveṣīha puruṣaḥ sarvasattvahite rataḥ /
pūjanīyaḥ satāṃ yāti pretya svarge ca modate

21.3

dayāvantaḥ sadāvarta sarvabhūtahite ratam /
tamevaṃ puruṣaṃ nityaṃ praṇamanti divaukasaḥ

21.4

karuṇānvito devalokaṃ gacchati
prayāti devalokaṃ ca śīlavān karuṇānvitaḥ /
kṛpānvitaḥ sa puruṣo candramā iva śobhate

21.5

sukhārthinā karuṇā sevitavyā
āśrayanti ca bhūtāni gataśokā gatavyathā /
tasmād dayāprayatnena sevitavyā sukhārthinā

21.6

kāruṇyena yaśavṛddhirbhavati
yasya vāk kāyacitte (ca) kāruṇyena vibhūṣite /
tasya mitramayā lokā bhavanti yaśasā vṛtāḥ

21.7

kāruṇyārdrasya viduṣo nirvāṇaṃ yāti
kāruṇyārdrasya viduṣo nityaṃ mṛdvindriyasya ca /
samyagdṛṣṭiprayatnasya nirvāṇaṃ nāti dūrataḥ

21.8

kāruṇyavibhūṣitā manuṣyalokaṃ devavad bhūṣayanti
manuṣyaloke te devā ye kāruṇyena vibhūṣitāḥ /
kāruṇyena daridrā ye te daridrāḥ satāṃ matāḥ

21.9

mṛdvāśayā martyāḥ sādhavaḥ
mṛdvāśayā hi ye martyāḥ sādhuvat kāñcanopamāḥ /
kāruṇyamakṣayaṃ yeṣāṃ sadā manasi vartate

21.10

ke dharmaparāyaṇā bhavanti?
te ca sattvāḥ sadodyuktā nityaṃ dharmaparāyaṇāḥ /
yeṣāṃ kāruṇyadīpena hṛdayaṃ samprakāśitam

21.11

na rātrau na divā teṣāṃ dharmo hi vinivartate /
yeṣāṃ sarvāsvavasthāsu karuṇābhirataṃ matam

21.12

kāruṇyaṃ śītalaṃ cittam
kāruṇyaśītalaṃ cittaṃ sarvasattvahite ratam /
bhuktvā saukhyaṃ nirupamaṃ paścād gacchati nirvṛtim

21.13

kāruṇyamavināśi dhanam
kāruṇyaṃ munibhiḥ śastaṃ kāruṇyaṃ nirmalaṃ saraḥ /
kāruṇyaṃ doṣanirghāti kāruṇyaṃ dhanamavyayam

21.14

guṇānāṃ bhūṣaṇaṃ cāgraṃ sarvadoṣavighātakam /
kāruṇyārdrā hi paramaṃ prayānti dhanamacyutam

21.15

kāruṇyaṃ (vai) dhanaṃ yasmānmādhuryapayasā yutam /
na dāhaḥ krodhajastasya hṛdaye sampravartate

21.16

kāruṇyanāvamāruhya janā bhavasāgaraṃ taranti
kāruṇyanāvamāruhya prītirdhairyaparāyaṇaḥ /
tridoṣormimahāvege bhrāmyate bhavasāgare

21.17

karuṇāyāḥ paribhāṣā
guṇānāmadvayaṃ śreṣṭhaṃ vinā cittena bhūṣaṇam /
sādhūnāṃ dayitaṃ nityaṃ kāruṇyamiti kathyate

21.18

mārdavaṃ yasya hṛdaye vilīnamiva kāñcanam /
sa jano hi tu kalpānte duḥkhādāśu vimucyate

21.19

dayāloḥ śreyāṃsi rohanti
yasya pātrīkṛtaṃ cittaṃ mārdaveṇa samantataḥ /
śreyāṃsi tasya rohanti kedāra iva śālayaḥ

21.20

cetogṛhe nidhānaṃ tadavyayaṃ (sarva)dehinaḥ /
nirvāsayati dāridrayaṃ nṛṇāmadhyāśayaṃ mahat

21.21

tīkṣṇendriyasyāśāntasya nidhyānasya vicāriṇaḥ /
viṣayeṣu pramattasya duḥkhaṃ naiva pradhāvati

21.22

maitreṇa cetasā nityamanukampādayā parāḥ /
te hetuphalatattvajñā duḥkhapāśād vinirgatāḥ

21.23

na saṅkalpe mano yeṣāṃ ramate doṣavarjitam /
te doṣabhayanirmuktāḥ padaṃ gacchantyanuttaram

21.24

kṣāntikriyāsamāyukte mitravānakutobhayaḥ /
priyo bhavati loke 'smin paścād deveṣu modate

21.25

dayāratnaṃ sadā sevyam
mātṛvat pitṛvaccaiva sarvalokasya te janāḥ /
dayāratnaṃ sadā yeṣāṃ manasi sthitamuttamam

21.26

kṛpaiva sukhasya mūlamasti
sukhasya ca paraṃ mūlaṃ kṛpaiva parikīrtitā /
(hṛdi) yasya kṛpā nāsti sa duḥkhī parikīrtyate

21.27

maitrī eva sukhāvahā
ekasatyottaraṃ brahma ekasyānuttaraṃ śivam /
ekavidyā paraṃ mātā maitrī caikā sukhāvahā

21.28

ahiṃsakā eva dhanyāḥ
ahiṃsakāḥ sadā dhanyāḥ saddṛṣṭiḥ paramā śubhā /
etad ṛju sadā satyaṃ pāpānāṃ cāpi varjanam

21.29

karuṇāyā māhātmyam
karttavyaḥ puruṣaistasmāt kṛpāsaṃvegamānasaiḥ /
dānaśīlakṣamāmaitrījñānābhyāsaśca nirmalaḥ

Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc