Dharmasamuccaya · Chapter 21
// iti kausīdyavargo viṃśaḥ //
cittañca vāk tathā karma saṃyojanantu pāpakam /
narakapretatiryakkṣutkausīdyāni vidurdaśa //
// iti dvitīyam udānam //
atha tṛtīyam udānam
(karuṇādānaśīlāni kṣāntirvīryamathāpi ca /
dhyānaṃ prajñātha nirvāṇo mano bhikṣuśca te daśa // )
(21) karuṇāvargaḥ
karuṇā māteva hitakāriṇī bhavati
kṛpā sarveṣu bhūteṣu māteva hitakāriṇī /
yāṃ samāśritya puruṣāḥ prayānti sukhamuttamam
dayānveṣīha puruṣaḥ sarvasattvahite rataḥ /
pūjanīyaḥ satāṃ yāti pretya svarge ca modate
dayāvantaḥ sadāvarta sarvabhūtahite ratam /
tamevaṃ puruṣaṃ nityaṃ praṇamanti divaukasaḥ
karuṇānvito devalokaṃ gacchati
prayāti devalokaṃ ca śīlavān karuṇānvitaḥ /
kṛpānvitaḥ sa puruṣo candramā iva śobhate
sukhārthinā karuṇā sevitavyā
āśrayanti ca bhūtāni gataśokā gatavyathā /
tasmād dayāprayatnena sevitavyā sukhārthinā
kāruṇyena yaśavṛddhirbhavati
yasya vāk kāyacitte (ca) kāruṇyena vibhūṣite /
tasya mitramayā lokā bhavanti yaśasā vṛtāḥ
kāruṇyārdrasya viduṣo nirvāṇaṃ yāti
kāruṇyārdrasya viduṣo nityaṃ mṛdvindriyasya ca /
samyagdṛṣṭiprayatnasya nirvāṇaṃ nāti dūrataḥ
kāruṇyavibhūṣitā manuṣyalokaṃ devavad bhūṣayanti
manuṣyaloke te devā ye kāruṇyena vibhūṣitāḥ /
kāruṇyena daridrā ye te daridrāḥ satāṃ matāḥ
mṛdvāśayā martyāḥ sādhavaḥ
mṛdvāśayā hi ye martyāḥ sādhuvat kāñcanopamāḥ /
kāruṇyamakṣayaṃ yeṣāṃ sadā manasi vartate
ke dharmaparāyaṇā bhavanti?
te ca sattvāḥ sadodyuktā nityaṃ dharmaparāyaṇāḥ /
yeṣāṃ kāruṇyadīpena hṛdayaṃ samprakāśitam
na rātrau na divā teṣāṃ dharmo hi vinivartate /
yeṣāṃ sarvāsvavasthāsu karuṇābhirataṃ matam
kāruṇyaṃ śītalaṃ cittam
kāruṇyaśītalaṃ cittaṃ sarvasattvahite ratam /
bhuktvā saukhyaṃ nirupamaṃ paścād gacchati nirvṛtim
kāruṇyamavināśi dhanam
kāruṇyaṃ munibhiḥ śastaṃ kāruṇyaṃ nirmalaṃ saraḥ /
kāruṇyaṃ doṣanirghāti kāruṇyaṃ dhanamavyayam
guṇānāṃ bhūṣaṇaṃ cāgraṃ sarvadoṣavighātakam /
kāruṇyārdrā hi paramaṃ prayānti dhanamacyutam
kāruṇyaṃ (vai) dhanaṃ yasmānmādhuryapayasā yutam /
na dāhaḥ krodhajastasya hṛdaye sampravartate
kāruṇyanāvamāruhya janā bhavasāgaraṃ taranti
kāruṇyanāvamāruhya prītirdhairyaparāyaṇaḥ /
tridoṣormimahāvege bhrāmyate bhavasāgare
karuṇāyāḥ paribhāṣā
guṇānāmadvayaṃ śreṣṭhaṃ vinā cittena bhūṣaṇam /
sādhūnāṃ dayitaṃ nityaṃ kāruṇyamiti kathyate
mārdavaṃ yasya hṛdaye vilīnamiva kāñcanam /
sa jano hi tu kalpānte duḥkhādāśu vimucyate
dayāloḥ śreyāṃsi rohanti
yasya pātrīkṛtaṃ cittaṃ mārdaveṇa samantataḥ /
śreyāṃsi tasya rohanti kedāra iva śālayaḥ
cetogṛhe nidhānaṃ tadavyayaṃ (sarva)dehinaḥ /
nirvāsayati dāridrayaṃ nṛṇāmadhyāśayaṃ mahat
tīkṣṇendriyasyāśāntasya nidhyānasya vicāriṇaḥ /
viṣayeṣu pramattasya duḥkhaṃ naiva pradhāvati
maitreṇa cetasā nityamanukampādayā parāḥ /
te hetuphalatattvajñā duḥkhapāśād vinirgatāḥ
na saṅkalpe mano yeṣāṃ ramate doṣavarjitam /
te doṣabhayanirmuktāḥ padaṃ gacchantyanuttaram
kṣāntikriyāsamāyukte mitravānakutobhayaḥ /
priyo bhavati loke 'smin paścād deveṣu modate
dayāratnaṃ sadā sevyam
mātṛvat pitṛvaccaiva sarvalokasya te janāḥ /
dayāratnaṃ sadā yeṣāṃ manasi sthitamuttamam
kṛpaiva sukhasya mūlamasti
sukhasya ca paraṃ mūlaṃ kṛpaiva parikīrtitā /
(hṛdi) yasya kṛpā nāsti sa duḥkhī parikīrtyate
maitrī eva sukhāvahā
ekasatyottaraṃ brahma ekasyānuttaraṃ śivam /
ekavidyā paraṃ mātā maitrī caikā sukhāvahā
ahiṃsakā eva dhanyāḥ
ahiṃsakāḥ sadā dhanyāḥ saddṛṣṭiḥ paramā śubhā /
etad ṛju sadā satyaṃ pāpānāṃ cāpi varjanam
karuṇāyā māhātmyam
karttavyaḥ puruṣaistasmāt kṛpāsaṃvegamānasaiḥ /
dānaśīlakṣamāmaitrījñānābhyāsaśca nirmalaḥ
Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0