Dharmasamuccaya · Chapter 2
// iti jitavargaḥ prathamaḥ //
(2) dharmopadeśavargaḥ
guruḥ kīdṛgbhavet?
yo hi deśayate dharma kṣemaṃ nirvāṇagāminam /
sa sarvabandhanacchettā gururbhavati dehinām
chittvā mohamayaṃ pāśaṃ yo hi deśayate śivam /
sanmārgadeśakaḥ prokto durmārgavinivārakaḥ
dharmasya pravaratvam yena dharmeṇa manujāstaranti bhavasāgaram /
saddharmaprabaraḥ prokto na dharmo laukiko hi saḥ
kṣetrāṇīmāni catvāri vidyante yasya dehinaḥ /
tasyedaṃ saphalaṃ janma kathitaṃ mārgadeśakaiḥ
sakalendriyatāṃ prāpya labdhvā buddhasya śāsanam /
yo na dharmarato martyaḥ sa paścādanutapyate
yamasāyujyam vyāsaktamanasāṃ nityaṃ nityaṃ kāmagaveṣiṇām /
putradāraprasaktānāmantako 'bhyeti dehinām
cittasya vaśīkaraṇam saṅkalpadoṣamanasaṃ taistairdoṣaiḥ samākulam /
cittaṃ nayatyupāyena cittabaddhā hi dehinaḥ
durdamasyāticaṇḍasya siddhiprepsorviśeṣataḥ /
na cittasya vaśaṃ gacchet śatrubhūtaṃ hi tannṛṇām
saśrutena sudiṣṭena bhāvitenāpyanekaśaḥ /
dharmeṇa śāmyate cittaṃ jālineva yathā hayaḥ
saddharmaśravaṇaphalam saddharmaśravaṇaṃ kṛtvā pāpād viramate pumān /
śreyase pratipattiṃ ca nityamevopapadyate
saddharmaśravaṇaṃ kṛtvā manaḥ prahalādamṛcchati /
kuśalaṃ cāsya sumahat sandhāne sampratīkṣate
śrutvā bhavati dharmātmā śrutvā pāpaṃ na kurvate /
śrutvā karmaphalaṃ jñātvā nirvāṇamadhigacchati
śrutvā vedayate dharma śrutvā buddhaḥ prasīdati /
śrutvā dharmaṃ vimokṣāya yatate paṇḍito naraḥ
dharmalakṣaṇatattvajñaḥ śrutvā bhavati mānavaḥ /
tasmācchrutvā prayatnena buddhiḥ kāryā prayatnataḥ
śrutvā saṃsāravimukhāṃ kathāṃ sugatadeśitām /
prahāya tṛṣṇāṃ vividhāṃ prayāti padamavyayam
caturvidhāṃ pratyayitāṃ dharmāṇāṃ codamavyayau /
śrutvā tāṃ jñāyate sarvā pumān śraddhāvibhāvitaḥ
skandhāyatanadhātūnāṃ yadetallakṣaṇadvayam /
śrutvā tajjñāyate sarva tasmāt dharmaparo bhavet
prabalā ye trayo doṣāḥ sarvasaṃsārabandhanāḥ /
te praṇaśyantyaśeṣeṇa saddharmaśravaṇena vai
pravṛtterlakṣaṇaṃ kṛtsnaṃ nivṛtteścāpyaśeṣataḥ /
śrutimāṃstat prajānāti tasmācchrutamanuttamam
mṛtyukālopapannasya vedanārtasya dehinaḥ /
na vyathā śrutamālambya svalpāpi hṛdi jāyate
samyagjñānena ye dagdhāḥ kleśavṛkṣāḥ samantataḥ /
na teṣāmudbhavo bhūyaḥ kadācidupalabhyate
apramādavidagdhaṃ hi śrutaṃ sarva sukhodayam /
śreyasaśva śrutaṃ mūlaṃ tasmācchrutaparo bhavet
saddharmaśravaṇaṃ śrutvā vṛddhāṃścopāsya paṇḍitaḥ /
prayātyanuttamaṃ sthānaṃ jarāmaraṇavarjitam
dharmeṇa vartate śrutvā duḥkhānmucyeta vai yathā /
śrutvā bhavati maitryātmā tasmācchreyaḥ paraṃ śrutam
kāyavāṅmanasāṃ buddhiḥ śrutvā bhavati dehinām /
tasmāt sadbuddhikāmo yastena śrotavyamādarāt
śrutvā bhāvaṃ samāśritya dṛḍhavīryaparākramam /
taranti puruṣāstūrṇa tribhava vipulaṃ mahat
śrutvā yaḥ puruṣaḥ sarvairdhanavānabhijāyate /
aśrutārthadhanairyuktaṃ daridraṃ prāhustaṃ budhāḥ
saddharmanāśaphalam
saddharmadhananaṣṭasya guruṇā varjitasya ca /
viphalaṃ jīvitaṃ ceṣṭaṃ pāpairupahatasya ca
pramādādīnāmaniṣṭaphalasādhanatvam
pramādinaḥ kusīdastha pāpamitrasya dehinaḥ /
jīvitaṃ niṣphalaṃ dṛṣṭaṃ bījamuptaṃ yathosare
śāstraprāmāṇyam
śrutadṛṣṭivinirmuktamarthamāhurvicakṣaṇāḥ /
na cakṣurbhyāṃ vinirmuktamarthamityabhidhīyate
dharmasevanāgrahaḥ yo hi dharma parityajya adharmamanutiṣṭhati /
sa bhaiṣajyaṃ parityajya vyādhimevopasevate
sevatāṃ sevatāṃ puṃsāṃ dharmo bhavatyanekaśaḥ /
varṣāṇāṃ samavāyena yathodyānaṃ pravardhate
iha vajrāsane bhūmirna saṃsāre 'nyathā bhavet /
bodhicittasamutthānaṃ bodhiprāptistathottamā
dharmacārī praśāntātmā kāyotthāyī samāhitaḥ /
avaśyaṃ śubhabhāgīsyāt sa pramādena vañcitaḥ
jñānasevanāgrahaḥ tasmājjñānaguṇānmatvā jñānaṃ seveta paṇḍitaḥ /
nahyajñānena saṃyuktaṃ pumān kaścit pratibhavet
dharmānusāriṇī śraddhā dharmānusāriṇī śraddhā yathā yāti sukhāvahā /
sātidurgatisanyaktā vyasaneṣu mahad balam
pradīpakalpā tamasi vyādhitānāmivauṣadham /
arthānāṃ netra bhūtā sā daridrāṇāṃ mahadbalam
bhavādyairhriyamāṇānāṃ pūrvabhūtā sukhāvahā /
pramādamadamattānāṃ sā pramādavighātikā
śāntapadaprāpteḥ phalam sa hi yattatpadaṃ śāntaṃ nirvāṇamunibhirvṛtam /
tat prāpayatyakhedena samyagjñānapuraḥsaram
Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0