Language

ENहिગુ
Scripture Library

Dharmasamuccaya · Chapter 15

15.1

// iti saṃyojanavargaścaturdaśaḥ //
(15) pāpavargaḥ
pāpaphalasya ajñātā paritāpaṃ labhate
kriyamāṇasya pāpasya vijñeyaṃ kaṭukaṃ phalam /
yo na jānāti mūḍhātmā paścāt sa paritapyate

15.2

(phalaṃ ca) labhate puruṣaḥ sarvapāpasya karmaṇaḥ /
tasmāt pāpaṃ na seveta yadīcchet sukhamātmanaḥ

15.3

alpādapi mahāghorāt narakāt pāpacetasaḥ /
muktyartha (tāni) pāpāni bhūyo mohavaśaṃ gatāḥ

15.4

na viśvaseddhi pāpasyā(lpatāṃ) narakagāmikām /
alpena vahninā śaile dahayante sarvato drumāḥ

15.5

nāsti pāpasamo śatruḥ
pāpena narakaṃ yāti pāpena paridahyate /
pāpena naiti nirvāṇaṃ nāsti pāpasamo ripuḥ

15.6

pāpācāro hi puruṣo na kvacit sukhamedhate /
(pāpaṃ) tasmānna seveta yadīcchet sukhamātmanaḥ

15.7

sādhukāraṃ ca sādhūnāṃ pāpamārgasya duṣkaram /
kurvantaḥ pāpakān sattvā modante(laghucetasaḥ)

15.8

vipākakaṭukaḥ paścāt paritāpo 'lpacetasaḥ /
kuto 'pacitagātrasya karmaṇo dṛśyate phalam

15.9

tasmāt pāpaṃ na kurvīta kaṣṭā pāpasya vedanā /
pāpaṃ pāpavipākaṃ ca pāpināṃ pacyate dhruvam

15.10

na hi pāpaṃ na pāpasya tasmāt pāpaṃ vivarjayet /
parivarjitapāpasya na pāpād bhayamasti hi

15.11

svakṛtaṃ bādhate pāpaṃ parīkṣyaṃ naiva bhujyate /
kalyāṇasya phalaṃ sādhu kaṣṭaṃ pāpasya pacyate

15.12

kṛtvā tu puruṣaḥ pāpaṃ kalyāṇaṃ nānusevate /
na śastrāgniprapātebhyo duḥkhaṃ syāt tādṛśaṃ nṛṇām

15.13

yathā niṣevitaṃ mithyāpāpaṃ pāpeṣu kalpyate /
vinivarjitapāpasya nityaṃ ca śubhacetasaḥ

15.14

śāntasya bhikṣornirvāṇaṃ nātidūram
(dehino) śāntavaktrasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ /
tīvrāt tīvrataraṃ yānti narāḥ kukṛtakāriṇaḥ

15.15

sukhāt sukhataraṃ yānti narāḥ sukṛtakāriṇaḥ /
na hi tīvrasya pāpasya sukhaṃ phalamavāpyate

15.16

sukhasya vā phala tīvraṃ viparītaṃ na pacyate /
anādimati saṃsāre sukṛtānāṃ phalaṃ sukham

15.17

karmaṇāṃ sukṛtānāṃ ca tathā duḥkhaphalaṃ smṛtam /
pāpaṃ pāpānugaṃ dṛṣṭaṃ śubhasya ca śubhaṃ tathā

15.18

pāpī narakeṣupapadyate
pāpācāraḥ śubhadveṣī narakeṣūpapadyate /
parivarjitapāpasya nityaṃ ca śubhacetasaḥ

15.19

hastāvalambi nirvāṇamadṛṣṭaṃ tadanāvilam /
ādimadhyāntakalyāṇā dharmā nityaṃ sukhodayāḥ

15.20

tasmāt pāpaṃ vivarjayet
ādimadhyāntakaṭukaṃ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ /
tasmāt pāpaṃ sadā varjyamālambyañca śubhaṃ sadā

15.21

parivarjitapāpasya nityaṃ sukhamavasthitam /
anādimati saṃsāre dagdhāḥ pāpaiḥ punarnarāḥ /
khedaṃ kasmānna gacchanti bālā mohavaśānugāḥ

15.22

āpātamadhuraṃ pāpaṃ pariṇāme 'gnisannibham /
pāpakārī tu puruṣaḥ sarvaloke vigarhitaḥ /
śubhakārī sadā śāntastasmāt pāpaṃ vivarjayet

15.23

dhīraistattvanidarśakaiḥ pāpavivarjanam
aniṣṭamahitaṃ dṛṣṭaṃ vipāke kaṭuvedanam /
pāpaṃ pāpavipākaṃ ca tasmād dhīmān vivarjayet

15.24

asti pāpaṃ dhruvaṃ pāpe pāpamasti na pātakam /
pāpāceṣṭā kṣayāpekṣā kṛpā cittasugāmitā

15.25

pāpaṃ pāpāśritaṃ nityaṃ dharmo dharmāśritastathā /
unnayatyuktametaddhi dhīraistattvanidarśakaiḥ

15.26

pāpavirahitāḥ paramaṃ sukhaṃ prāpnuvanti
acetanā dhruvaṃ bālā yeṣāṃ duścaritaṃ priyam /
vinivarjitapāpāstu gacchanti paramāṃ gatim

15.27

atīva vañcanāghorā niyatā pāpagāminī /
mānuṣyaṃ durlabhaṃ prāpya yasya pāpaṃ priyaṃ bahu

15.28

śubhāśubhaphalayoḥ pariṇāmabhedaḥ
pāpād virajyate yastu śubhe vātīva rajyate /
sa sukhāt sukhamāpnoti nivṛttiṃ vā prayāti hi

15.29

naro bhavati dhanyo 'yaṃ yaḥ śubhānyupasevate /
sa tvadhanyatamo loke yaḥ pāpamupasevate

15.30

ādimadhyāntanidhanaṃ sadbhireva vigarhitam /
pāpaṃ pāpānugaṃ dṛṣṭaṃ narakāyopakalpyate

15.31

śubhakarmā sukhamāpnoti devalokaṃ ca gacchati
atīva śobhate loke śubhakarmā jitendriyaḥ /
kāyasya bhedāt satataṃ devaloke sa jāyate

15.32

pāpasya pariṇāmaḥ sudāruṇaḥ
duṣkṛtasyānubaddhaṃ hi duṣkṛtaṃ phalamucyate
sukṛtasya tathā dṛṣṭaṃ phalaṃ sukhavipākajam /
bījasyāśuvibhītasya pariṇāmaḥ sudāruṇaḥ

15.33

nimittaṃ sadṛśaṃ dṛṣṭaṃ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ /
pāpenākṛṣyate jantuḥ durgatau baḍiśairiva

15.34

baḍiśairmucyate mīnaḥ pāpaṃ pāpānna mucyate /
dina pīḍāpi pāpasya sarvathā duḥkhakārikā

15.35

amedhyasya yathā gandhaḥ pratikūlo hi dehinām /
śubhasya vāsanā ramyā vipraṇaṣṭasya durgatau

15.36

vileṣu vāsanaṃ yadvat puṣpe naṣṭe pradṛśyate /
calatyayaṃ pāpakārī nityaṃ kāmavaśānugaḥ

15.37

ke śubhacāriṇaḥ?
ālasyānṛtiko nityaṃ nāsau kalyāṇamarhati /
anantā rajanī teṣāṃ (yeṣāṃ) pāpe sthitaṃ manaḥ

15.38

prabhātaṃ rajanī teṣāṃ yeṣāṃ pāpe sthirā matiḥ /
anīrṣyakāḥ sakalyāṇāḥ puruṣāḥ śubhacāriṇaḥ

15.39

alpapāpī sukhamāpnute
ye na pāpātmano bhūtāste nityaṃ koṭacāriṇaḥ /
alpabhārā yathā nāvā plavate na nimajjati

15.40

pāpīmitreṇa duḥkhaṃ bhavati
tathālpapāpapuruṣaḥ plavate na nimajjati /
na pāpamitrasaṃsargāt puruṣaḥ sukhavān bhavet

15.41

pāpamitraṃ samāsādya sarvānalaparo bhavet /
karmārambha vidhijño yo nityaṃ sūkṣmārtha (darśakaḥ)

15.42

nāsau limpati pāpena paṅkena gaganaṃ yathā /
aśrutaṃ puruṣaḥ śṛṇvan śrutañcāpi bhaved dṛḍham

15.43

paṇḍitalakṣaṇam
pāpaṃ ca varjayed dhīmān pretya deveṣu jāyate /
guṇadoṣaparijñānammetat paṇḍitalakṣaṇam

15.44

mūḍhalakṣaṇam
guṇadoṣāparijñānametanmūḍhasya lakṣaṇam /
guṇeṣu guṇasañcāro doṣeṣu ca tathaiva ca

15.45

mūḍhāmūḍhayorlakṣaṇam
sadoṣaguṇatattvajño nityaṃ bhavati śokabhāk /
pāpakarttā (tu) puruṣaḥ śatruvaccātmanaḥ sthitaḥ

15.46

śubhakarttā tathā puṃso mitravat pratipadyate /
tamonirayabhūmiṣvamṛto 'yaṃ pratipadyate

15.47

yasya pāparatā buddhirnityaṃ viṣayatatparā /
viṣayārāmacapalā nityaṃ rāgānucāriṇī

15.48

yasya buddhirna dharmeṣu narasya duḥkhabhāginaḥ /
hetutaśca mahāduḥkhāntahetorvahnisaṃyutāt

15.49

kṣīṇapāpā vayaṃ sarve bhūyo lokamihāgatāḥ /
sukṛtasya phalaṃ sādhu hyanekaguṇamaṇḍitam

15.50

duṣkṛtasya phalaṃ duḥkhaṃ visaṃvādakamiṣyate /
te vayaṃ sukhaduḥkhābhyāṃ bhūyāma bhavasaṅkaṭe

15.51

karmavāyusamudbhrāntāḥ samudrasya yathormayaḥ /
kṛtaṃ pāpeṣvamanasaḥ pāpaiḥ rakṣanti ye janāḥ

15.52

te tasya hetornarakaṃ prayāntyaśubhacāriṇaḥ /
tasmāttu narakānmuktāḥ te gacchanti triviṣṭapam

15.53

te hi duḥkhaṃ (na)saṃsmṛtya punaḥ kāmavaśānugāḥ /
kharībhūtamidaṃ cittaṃ dolādolaiḥ sukhāsukhaiḥ

15.54

viyogo 'yaṃ parīghāto na ca duḥkhairna vidyate /
apāradārasaṃyukta indriyaiḥ parivañcitaḥ

15.55

tṛṣṇāpāśavaśagaḥ saṃsāre bhramati
jano bhramati saṃsāre tṛṣṇāpāśavaśānugaḥ /
narakāt pretabhuvanaṃ tiryagyoniṣu pretataḥ

15.56

tiryagbhyo nākabhuvanaṃ nākād bhūyo nṛjātiṣu /
ekakarmaparibhrānto jagad bhramati cakravat

15.57

sarva duḥkham
na ca khedavaśaṃ yānti(hyabhyāsa) vaśamāgatāḥ /
rakṣanti nākabhuvanaṃ virajyante tathā sukhaiḥ

15.58

sukhāt sukhaparibhrāntā bhramanti bhramacāriṇaḥ /
duḥkhaṃ padmasahasrāṇi padmakoṭiśatāni ca

15.59

(tāni) duḥkhāni bhuṅktāni na ca kliśyanti bāliśāḥ /
na sukhaṃ vidyate loke sarvaduḥkhaiḥ pariplutam

15.60

duḥkhasya hetuḥ bhavati
udvegaṃ naiva gacchanti prāṇino mohapīḍitāḥ /
duḥkhena khidyate bālo duḥkhahetau ca vartate

15.61

hetau śataphalaṃ dṛṣṭaṃ bījaṃ prati yathā phalaiḥ /
sukhaduḥkhakaśābaddhāḥ prāṇinastribhavānugāḥ

15.62

na yānti paramaṃ kṣemaṃ sarvaduḥkhavivarjitam /
smaryate (hi) yadā duḥkhaṃ tadā vidhyati dehinam

15.63

vismṛte ca punarduḥkhe caranti vigatajvarāḥ /
nārakaṃ tu sadā duḥkhaṃ smṛtaṃ bhavati dehibhiḥ

15.64

tadā kṛṣṇamidaṃ saukhyamanumānena tiṣṭhati /
tadeva viditaṃ matvā jagat sarva samanvitam

15.65

śreyasi kriyatāṃ buddhirdoṣebhyo vinivāryate /
kṣaṇādhikāracapalaṃ jīvitaṃ veti vartate

15.66

kṣīyante cāpi karmāṇi tasmācchreyaḥparo bhavet /
cittavegaṃ manaḥ sarva jīvitaṃ veti vartate

15.67

anāgatād duḥkhāt jñānī na bibheti
tasmānna jīvikāhetau pāpaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ /
anāgatasya duḥkhasya na vibheti mahājanaḥ

15.68

yenā(sya) pacyate pāpaṃ mohapāpavaśaṅgatam /
mohitaḥ pāpakairdhamairaśubhaiḥ śuklavarjitaiḥ

15.69

mūḍhaḥ pāpavaśād narakaṃ gacchati
nīyate narakaṃ mūḍho yatra pāpaṃ vipacyate /
yasya pāpād bhayaṃ nāsti sa pāpaṃ kurute bahu

15.70

sa pāpānantasandagdhaḥ paścānnarakamāpnute /
(api) sūkṣmāgnikaṇikā yathā dāhāya kalpate

15.71

pāpavirahitāḥ sukhamicchanti
anyairapi tathā pāpairnarakaṃ yāntyabuddhayaḥ /
apāpabhīrutā tasmāt kartavyā sukhamicchatā

15.72

hiṃsā mithyāvaco 'brahmacarya bhūyaḥ sukhodayam /
āhrīkyamanapatrāpyamauddhatyaṃ pāpamitratā

15.73

viṣāgnisadṛśaṃ pāpam
viṣāgnisadṛśā hayete tebhyo rakṣet prayatnataḥ /
duḥkhaṃ hi māradharmo 'yaṃ sukhaṃ dharmasamantataḥ

15.74

sukhaduḥkhayorlakṣaṇam
lakṣaṇaṃ(sukha) duḥkhānāṃ vidustattvavido janāḥ /
satyaṃ dānaṃ tathā kṣāntiḥ sadā cāpāpamitratā /
maitrī sadābhibhūteṣu prasthānaṃ tridivasya (hi)

Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc