Dharmasamuccaya · Chapter 15
// iti saṃyojanavargaścaturdaśaḥ //
(15) pāpavargaḥ
pāpaphalasya ajñātā paritāpaṃ labhate
kriyamāṇasya pāpasya vijñeyaṃ kaṭukaṃ phalam /
yo na jānāti mūḍhātmā paścāt sa paritapyate
(phalaṃ ca) labhate puruṣaḥ sarvapāpasya karmaṇaḥ /
tasmāt pāpaṃ na seveta yadīcchet sukhamātmanaḥ
alpādapi mahāghorāt narakāt pāpacetasaḥ /
muktyartha (tāni) pāpāni bhūyo mohavaśaṃ gatāḥ
na viśvaseddhi pāpasyā(lpatāṃ) narakagāmikām /
alpena vahninā śaile dahayante sarvato drumāḥ
nāsti pāpasamo śatruḥ
pāpena narakaṃ yāti pāpena paridahyate /
pāpena naiti nirvāṇaṃ nāsti pāpasamo ripuḥ
pāpācāro hi puruṣo na kvacit sukhamedhate /
(pāpaṃ) tasmānna seveta yadīcchet sukhamātmanaḥ
sādhukāraṃ ca sādhūnāṃ pāpamārgasya duṣkaram /
kurvantaḥ pāpakān sattvā modante(laghucetasaḥ)
vipākakaṭukaḥ paścāt paritāpo 'lpacetasaḥ /
kuto 'pacitagātrasya karmaṇo dṛśyate phalam
tasmāt pāpaṃ na kurvīta kaṣṭā pāpasya vedanā /
pāpaṃ pāpavipākaṃ ca pāpināṃ pacyate dhruvam
na hi pāpaṃ na pāpasya tasmāt pāpaṃ vivarjayet /
parivarjitapāpasya na pāpād bhayamasti hi
svakṛtaṃ bādhate pāpaṃ parīkṣyaṃ naiva bhujyate /
kalyāṇasya phalaṃ sādhu kaṣṭaṃ pāpasya pacyate
kṛtvā tu puruṣaḥ pāpaṃ kalyāṇaṃ nānusevate /
na śastrāgniprapātebhyo duḥkhaṃ syāt tādṛśaṃ nṛṇām
yathā niṣevitaṃ mithyāpāpaṃ pāpeṣu kalpyate /
vinivarjitapāpasya nityaṃ ca śubhacetasaḥ
śāntasya bhikṣornirvāṇaṃ nātidūram
(dehino) śāntavaktrasya nirvāṇaṃ nātidūrataḥ /
tīvrāt tīvrataraṃ yānti narāḥ kukṛtakāriṇaḥ
sukhāt sukhataraṃ yānti narāḥ sukṛtakāriṇaḥ /
na hi tīvrasya pāpasya sukhaṃ phalamavāpyate
sukhasya vā phala tīvraṃ viparītaṃ na pacyate /
anādimati saṃsāre sukṛtānāṃ phalaṃ sukham
karmaṇāṃ sukṛtānāṃ ca tathā duḥkhaphalaṃ smṛtam /
pāpaṃ pāpānugaṃ dṛṣṭaṃ śubhasya ca śubhaṃ tathā
pāpī narakeṣupapadyate
pāpācāraḥ śubhadveṣī narakeṣūpapadyate /
parivarjitapāpasya nityaṃ ca śubhacetasaḥ
hastāvalambi nirvāṇamadṛṣṭaṃ tadanāvilam /
ādimadhyāntakalyāṇā dharmā nityaṃ sukhodayāḥ
tasmāt pāpaṃ vivarjayet
ādimadhyāntakaṭukaṃ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ /
tasmāt pāpaṃ sadā varjyamālambyañca śubhaṃ sadā
parivarjitapāpasya nityaṃ sukhamavasthitam /
anādimati saṃsāre dagdhāḥ pāpaiḥ punarnarāḥ /
khedaṃ kasmānna gacchanti bālā mohavaśānugāḥ
āpātamadhuraṃ pāpaṃ pariṇāme 'gnisannibham /
pāpakārī tu puruṣaḥ sarvaloke vigarhitaḥ /
śubhakārī sadā śāntastasmāt pāpaṃ vivarjayet
dhīraistattvanidarśakaiḥ pāpavivarjanam
aniṣṭamahitaṃ dṛṣṭaṃ vipāke kaṭuvedanam /
pāpaṃ pāpavipākaṃ ca tasmād dhīmān vivarjayet
asti pāpaṃ dhruvaṃ pāpe pāpamasti na pātakam /
pāpāceṣṭā kṣayāpekṣā kṛpā cittasugāmitā
pāpaṃ pāpāśritaṃ nityaṃ dharmo dharmāśritastathā /
unnayatyuktametaddhi dhīraistattvanidarśakaiḥ
pāpavirahitāḥ paramaṃ sukhaṃ prāpnuvanti
acetanā dhruvaṃ bālā yeṣāṃ duścaritaṃ priyam /
vinivarjitapāpāstu gacchanti paramāṃ gatim
atīva vañcanāghorā niyatā pāpagāminī /
mānuṣyaṃ durlabhaṃ prāpya yasya pāpaṃ priyaṃ bahu
śubhāśubhaphalayoḥ pariṇāmabhedaḥ
pāpād virajyate yastu śubhe vātīva rajyate /
sa sukhāt sukhamāpnoti nivṛttiṃ vā prayāti hi
naro bhavati dhanyo 'yaṃ yaḥ śubhānyupasevate /
sa tvadhanyatamo loke yaḥ pāpamupasevate
ādimadhyāntanidhanaṃ sadbhireva vigarhitam /
pāpaṃ pāpānugaṃ dṛṣṭaṃ narakāyopakalpyate
śubhakarmā sukhamāpnoti devalokaṃ ca gacchati
atīva śobhate loke śubhakarmā jitendriyaḥ /
kāyasya bhedāt satataṃ devaloke sa jāyate
pāpasya pariṇāmaḥ sudāruṇaḥ
duṣkṛtasyānubaddhaṃ hi duṣkṛtaṃ phalamucyate
sukṛtasya tathā dṛṣṭaṃ phalaṃ sukhavipākajam /
bījasyāśuvibhītasya pariṇāmaḥ sudāruṇaḥ
nimittaṃ sadṛśaṃ dṛṣṭaṃ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ /
pāpenākṛṣyate jantuḥ durgatau baḍiśairiva
baḍiśairmucyate mīnaḥ pāpaṃ pāpānna mucyate /
dina pīḍāpi pāpasya sarvathā duḥkhakārikā
amedhyasya yathā gandhaḥ pratikūlo hi dehinām /
śubhasya vāsanā ramyā vipraṇaṣṭasya durgatau
vileṣu vāsanaṃ yadvat puṣpe naṣṭe pradṛśyate /
calatyayaṃ pāpakārī nityaṃ kāmavaśānugaḥ
ke śubhacāriṇaḥ?
ālasyānṛtiko nityaṃ nāsau kalyāṇamarhati /
anantā rajanī teṣāṃ (yeṣāṃ) pāpe sthitaṃ manaḥ
prabhātaṃ rajanī teṣāṃ yeṣāṃ pāpe sthirā matiḥ /
anīrṣyakāḥ sakalyāṇāḥ puruṣāḥ śubhacāriṇaḥ
alpapāpī sukhamāpnute
ye na pāpātmano bhūtāste nityaṃ koṭacāriṇaḥ /
alpabhārā yathā nāvā plavate na nimajjati
pāpīmitreṇa duḥkhaṃ bhavati
tathālpapāpapuruṣaḥ plavate na nimajjati /
na pāpamitrasaṃsargāt puruṣaḥ sukhavān bhavet
pāpamitraṃ samāsādya sarvānalaparo bhavet /
karmārambha vidhijño yo nityaṃ sūkṣmārtha (darśakaḥ)
nāsau limpati pāpena paṅkena gaganaṃ yathā /
aśrutaṃ puruṣaḥ śṛṇvan śrutañcāpi bhaved dṛḍham
paṇḍitalakṣaṇam
pāpaṃ ca varjayed dhīmān pretya deveṣu jāyate /
guṇadoṣaparijñānammetat paṇḍitalakṣaṇam
mūḍhalakṣaṇam
guṇadoṣāparijñānametanmūḍhasya lakṣaṇam /
guṇeṣu guṇasañcāro doṣeṣu ca tathaiva ca
mūḍhāmūḍhayorlakṣaṇam
sadoṣaguṇatattvajño nityaṃ bhavati śokabhāk /
pāpakarttā (tu) puruṣaḥ śatruvaccātmanaḥ sthitaḥ
śubhakarttā tathā puṃso mitravat pratipadyate /
tamonirayabhūmiṣvamṛto 'yaṃ pratipadyate
yasya pāparatā buddhirnityaṃ viṣayatatparā /
viṣayārāmacapalā nityaṃ rāgānucāriṇī
yasya buddhirna dharmeṣu narasya duḥkhabhāginaḥ /
hetutaśca mahāduḥkhāntahetorvahnisaṃyutāt
kṣīṇapāpā vayaṃ sarve bhūyo lokamihāgatāḥ /
sukṛtasya phalaṃ sādhu hyanekaguṇamaṇḍitam
duṣkṛtasya phalaṃ duḥkhaṃ visaṃvādakamiṣyate /
te vayaṃ sukhaduḥkhābhyāṃ bhūyāma bhavasaṅkaṭe
karmavāyusamudbhrāntāḥ samudrasya yathormayaḥ /
kṛtaṃ pāpeṣvamanasaḥ pāpaiḥ rakṣanti ye janāḥ
te tasya hetornarakaṃ prayāntyaśubhacāriṇaḥ /
tasmāttu narakānmuktāḥ te gacchanti triviṣṭapam
te hi duḥkhaṃ (na)saṃsmṛtya punaḥ kāmavaśānugāḥ /
kharībhūtamidaṃ cittaṃ dolādolaiḥ sukhāsukhaiḥ
viyogo 'yaṃ parīghāto na ca duḥkhairna vidyate /
apāradārasaṃyukta indriyaiḥ parivañcitaḥ
tṛṣṇāpāśavaśagaḥ saṃsāre bhramati
jano bhramati saṃsāre tṛṣṇāpāśavaśānugaḥ /
narakāt pretabhuvanaṃ tiryagyoniṣu pretataḥ
tiryagbhyo nākabhuvanaṃ nākād bhūyo nṛjātiṣu /
ekakarmaparibhrānto jagad bhramati cakravat
sarva duḥkham
na ca khedavaśaṃ yānti(hyabhyāsa) vaśamāgatāḥ /
rakṣanti nākabhuvanaṃ virajyante tathā sukhaiḥ
sukhāt sukhaparibhrāntā bhramanti bhramacāriṇaḥ /
duḥkhaṃ padmasahasrāṇi padmakoṭiśatāni ca
(tāni) duḥkhāni bhuṅktāni na ca kliśyanti bāliśāḥ /
na sukhaṃ vidyate loke sarvaduḥkhaiḥ pariplutam
duḥkhasya hetuḥ bhavati
udvegaṃ naiva gacchanti prāṇino mohapīḍitāḥ /
duḥkhena khidyate bālo duḥkhahetau ca vartate
hetau śataphalaṃ dṛṣṭaṃ bījaṃ prati yathā phalaiḥ /
sukhaduḥkhakaśābaddhāḥ prāṇinastribhavānugāḥ
na yānti paramaṃ kṣemaṃ sarvaduḥkhavivarjitam /
smaryate (hi) yadā duḥkhaṃ tadā vidhyati dehinam
vismṛte ca punarduḥkhe caranti vigatajvarāḥ /
nārakaṃ tu sadā duḥkhaṃ smṛtaṃ bhavati dehibhiḥ
tadā kṛṣṇamidaṃ saukhyamanumānena tiṣṭhati /
tadeva viditaṃ matvā jagat sarva samanvitam
śreyasi kriyatāṃ buddhirdoṣebhyo vinivāryate /
kṣaṇādhikāracapalaṃ jīvitaṃ veti vartate
kṣīyante cāpi karmāṇi tasmācchreyaḥparo bhavet /
cittavegaṃ manaḥ sarva jīvitaṃ veti vartate
anāgatād duḥkhāt jñānī na bibheti
tasmānna jīvikāhetau pāpaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ /
anāgatasya duḥkhasya na vibheti mahājanaḥ
yenā(sya) pacyate pāpaṃ mohapāpavaśaṅgatam /
mohitaḥ pāpakairdhamairaśubhaiḥ śuklavarjitaiḥ
mūḍhaḥ pāpavaśād narakaṃ gacchati
nīyate narakaṃ mūḍho yatra pāpaṃ vipacyate /
yasya pāpād bhayaṃ nāsti sa pāpaṃ kurute bahu
sa pāpānantasandagdhaḥ paścānnarakamāpnute /
(api) sūkṣmāgnikaṇikā yathā dāhāya kalpate
pāpavirahitāḥ sukhamicchanti
anyairapi tathā pāpairnarakaṃ yāntyabuddhayaḥ /
apāpabhīrutā tasmāt kartavyā sukhamicchatā
hiṃsā mithyāvaco 'brahmacarya bhūyaḥ sukhodayam /
āhrīkyamanapatrāpyamauddhatyaṃ pāpamitratā
viṣāgnisadṛśaṃ pāpam
viṣāgnisadṛśā hayete tebhyo rakṣet prayatnataḥ /
duḥkhaṃ hi māradharmo 'yaṃ sukhaṃ dharmasamantataḥ
sukhaduḥkhayorlakṣaṇam
lakṣaṇaṃ(sukha) duḥkhānāṃ vidustattvavido janāḥ /
satyaṃ dānaṃ tathā kṣāntiḥ sadā cāpāpamitratā /
maitrī sadābhibhūteṣu prasthānaṃ tridivasya (hi)
Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0