Language

ENहिગુ
Scripture Library

Dharmasamuccaya · Chapter 14

14.1

// iti karmavargastrayodaśaḥ //
(14) saṃyojanavargaḥ
jñānena nirvāṇādhigamaḥ
jñānaśastre(ṇa)tāṃ chitvā nirmuktā vigatajvarā /
prayānti nirvṛttiṃ dhanyā yatra jñānyeva vidyate

14.2

sadṛśaṃ hi phalaṃ hetoḥ kathayanti manīṣiṇaḥ /
hetorasadṛśaṃ naiva phalaṃ pacati dehinām

14.3

hetupratyayasambaddhajanmapratyayasaṅgatāḥ /
yathā baddhā hi saṃsāre pramucyante (na)dehinaḥ

14.4

paramaśānterūpāyaḥ
tāṃ viśliṣya susambaddhāṃ gāḍhāṃ durviṣehāṃ parām /
gacchanti paramāṃ śānti yatra duḥkhaṃ na vidyate

14.5

karmaṇā niyataṃ jantuḥ karmaṇā paripacyate /
sūpagaṃ (nanu) saṃsāre sukhaṃ naivopalabhyate

14.6

duḥkhe duḥkhābhiṣaktānāṃ jantūnāṃ mūḍhacetasām /
sanmārgadeśiko nāsti yo 'smād duḥkhāt pramocayet

14.7

ye na dharmaparā nityaṃ ye na satyaparāḥ sadā /
ye ca yoniratā nityaṃ teṣāṃ duḥkhaṃ na hīyate

14.8

dharma iha paratra ca sukhāvahaḥ
mātṛvat pitṛvaccaiva (mitravad) bandhuvat sadā /
dharmo vai deśito buddhairiha loke paratra ca

14.9

trigatyavasthitāḥ sattvāstridoṣavaśamāgatāḥ /
tridhātugatikā nityaṃ trilokyāṃ patitāḥ (janāḥ)

14.10

trikarmopāntavaśagāḥ strīpānādiparāśca ye /
na bhavānmuktigatikāḥ syurbhūmau vicaranti te

14.11

keṣāṃ duḥkhaṃ na vidyate?
triratne (na) pramādyanti tribodhivaśagāśca ye /
tridṛṣṭivarjakā ye tu teṣāṃ duḥkhaṃ na vidyate

14.12

trikālasthitisaṃlagnā vijvarāstattvadarśinaḥ /
tribhāgakṛtisantuṣṭā vītaśokā nivṛttigāḥ

14.13

trirāśisamavetā ye trikarmapravicāriṇaḥ /
na te vatsyanti saṃsāre vītadoṣā gatajvarāḥ

14.14

mārgāmārgavidhijñā ye bhāvābhāvavicintakāḥ /
maitrībhāvaviviktā ye te yānti paramāṃ gatim

14.15

naraḥ kān bhajet?
anāvilena(manasā) viprasannena (cetasā) /
sarvadā dharmavaśagān dhīrān viprān bhajennaraḥ

14.16

satyameva prapannā ye smṛtyā (hitvā) manomalam /
bhāvābhilāṣād viratā muktā niḥsaṃśayaṃ hi te

14.17

nityaṃ duḥkhasukhairbaddhā vipralabdhā hyanekaśaḥ /
narā nidhanatāṃ yānti prāṇino mohavañcitāḥ

14.18

kairdurguṇaiḥ svargo na labhyate?
nāhrīkyamanapatrāpyaṃ kausīdyaṃ pāpamitratā /
naitāni nākabījāni tebhyo rajyenna paṇḍitaḥ

14.19

āhrīkyamanapatrāpyaṃ nityaṃ pāpānucāriṇaḥ /
naraḥ prapātāt patati sa paścāt pratibudhyate

14.20

krodherṣyādibhayagrastāḥ svarga na gacchanti
krodherṣyāstyānamiddhaṃ hi tvaśraddhaṃ yanmanastathā /
mohaśokabhayagrastā na svarga prabhavanti te

14.21

amṛtaṃ madyapānaṃ ca mithyādṛṣṭiśca lubdhatā /
kāraṇāni karaṇasya vyāpādakrūrakarmatā

14.22

kudṛṣṭeḥ kuphalam
adarśanaṃ paraṃ śreyo na kudṛṣṭiḥ kathañcana /
kudarśanena saṃmūḍhāḥ prayānti narakaṃ narāḥ

14.23

ahetuṃ hetumāpaśyantya (nityaṃ) nityavannarāḥ /
prayānti narakaṃ tīvraṃ mithyāvādena vañcitāḥ

14.24

kaṣṭena tejasā teṣāṃ mithyādarśanatatparāḥ /
prajñābhimānino bhūtā mohayantyaparān janān

14.25

mohāndhakāragahane patantyeva mahārṇave /
loke prakṛtiduḥkhe 'smin hetubhūtā hi te janāḥ

14.26

śarāṇāṃ tāpanaṃ kṣepaṃ kathayanti manīṣiṇaḥ /
cittatā yā tudatyante sarvataḥ kleśaparvataḥ

14.27

kleśanāgād vimokṣo yo yasya jñānapuraḥ saraḥ /
prāpyate vītakai rūpaiḥ puruṣaistattvadarśibhiḥ

14.28

anyo 'nyamatibhiḥ sarvā loko 'yaṃ vipralobhitaḥ /
na yāti paramāṃ śāntiṃ yatra mithyā na kathyate

14.29

narakahetavaḥ
auddhatyapāpasaṃsargaḥ kausīdyaṃ lubdhatā tathā /
hetavo narakasyaite śīlasya hi vivarjanam

14.30

madyapānaṃ sadā hiṃsā paradārābhidarśanam /
lobhaḥ kūrā matiścaiva hetavo narakasya te

14.31

nāśahetavaḥ
paiśunyaṃ pāpasaṃsargo mithyādṛṣṭirasaṃyamaḥ /
cāpalyaṃ manasaścaiva nāśayanti naraṃ sadā

14.32

avidyayā saha pāruṣyaiḥ mithyāvāgabhimānitā /
na sukhāya bhavantyete asmiṃlloke na cāpare

14.33

ke parivarjanīyāḥ?
yadyasau bhramati prāyo lokesmin kinna cāpare /
yadyasambhrāmite loke ye ca duḥkhe nimajjati

14.34

tacceṣṭitamavidyāyāḥ kathayanti tathāgatāḥ /
mithyāmāno 'timānī ca sarvathā (parivarjyatām) /
parivarjyāḥ sadā hyete duḥkhavṛkṣasya hetavaḥ

14.35

jñāninaḥ paramodārā nityaṃ kleśavadhe ratāḥ /
chitvā (tad) bandhanaṃ sarva gacchanti padamacyutam /
ādimadhyāntakalyāṇamasmiṃlloke na cāpare

14.36

doṣasevanaiḥ nāśo bhavati
doṣāṇāṃ sevanaṃ dṛṣṭamavidyāsampravartakam /
varjanīyāḥ sadā kleśāḥ sevyaṃ jñānamanuttamam

14.37

jñānena muktirbhavati
jñānena muktirbhavati na ca kleśairihocyate /
jñānāgninā hi dahayante kleśakāṣṭhā na śeṣataḥ

14.38

kāmamayajñānaṃ kleśajanakam
kleśaiḥ kimartha saṃruddhā jālinī viṣa(yai) ratā /
punaḥ kāmamayaṃ jñānaṃ cakṣuḥpaṭalabādhakam

14.39

rāganindā
nirvāṇayati sambuddhavākyabhaiṣajyabhojanaiḥ /
saddharmasenāpatinā rāgasenā vigarhitāḥ

14.40

śubhā vāṇī prayoktavyā
udīritā śubhā vāṇī niścetavyā prayatnataḥ /
catvāro hi viparyāsā budbudavaccakāsate /
lokadharmāstathā cāṣṭau nāśayantyakhilaṃ jagat

14.41

jñānaplavaḥ santaraṇasamarthaḥ
jālinīprabhavā nadyo vitarkaśatadustarāḥ /
jñānaplavaṃ samāruhya taranti munayaḥ śivāḥ

14.42

keṣāṃ muktirna vidyate?
mūḍhā ye bhūtamanaso narāḥ kāmasya sevinaḥ /
sadā ca pañcabhiḥ sthānairmuktisteṣāṃ na vidyate

14.43

ayoniśomanaskārairyo vahniḥ samudīryate /
sa yoniśomanaskāravarṣaṇaiḥ pratikalpate

14.44

avidyāsaṃbhavam andhatvaṃ kathaṃ dūrībhavet?
andhatvaṃ cirakālotthamavidyāsambhavaṃ nṛṇām /
tadalpakāle jātena pradīpena na paśyati

14.45

jñānalokena trayo doṣāḥ vinaśyanti
rāgamūḍhā vipacyante narake mandamedhasaḥ /
jñāninastu na naśyanti nirvāṇagamanā yathā /
trayo do(ṣā) vinaśyanti jñānalokena dehinām

14.46

tasmādaśeṣavijñānaśīlakṣāntirato bhavet /
amūḍhānāṃ praṇaśyanti trayo doṣāḥ śarīriṇām

14.47

jñānānalena mandaśca kleśendhana mahāttviṣaḥ /
vyādhinirmagnatanavaḥ śayyāveṣṭanagocarāḥ

14.48

yatra yāti paraṃ vedaṃ manomohamayaṃ phalam /
yāni duḥkhānyanekānyanekā bhujyate gatiḥ

14.49

pañcakaiḥ prāṇibhinityametanmohasya ceṣṭitam /
trayo vā nirjitā doṣā yairidaṃ dahyate jagat

14.50

jñānayogena sukhaṃ bhavati
tamagniṃ jñānayogena nirvāpya sukhito bhavet /
tasmājjñānāgninā nityaṃ nirdahet kleśaparvatam /
kleśaparvatadagdhasya sukhaṃ padamavasthitam

Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc