Dharmasamuccaya · Chapter 13
// iti vāgvargo dvādaśaḥ //
(13) karmavargaḥ
śubhāśubhakarmaṇāṃ phalabhogaḥ
śubhānāmaśubhānāṃ ca karmaṇāṃ phalaniścayaḥ /
bhujyate sukṛtaṃ sarva karmabaddhā hi dehinaḥ
(yadaṅgī)kriyate karma tatkṛdbhiranubhūyate /
cittamānena mūḍhena tṛṣṇānagaravāsinā
svayameva phalaṃ bhuṅkte
sahāyairbahubhiḥ sārdha kurute karma duṣkṛtam /
ekākī karmaṇastasya phalaṃ bhuṅkte bhave bhave
karmaṇāmavisaṃyogaḥ sarvaiḥ svajanabāndhavaiḥ /
śubhāśubhaṃ paraṃ loke gacchantamanugacchati
yatra prayānti puṇyāni gandhastatrānudhāvati /
tathā śubhāśubhaṃ karma gacchantamanugacchati /
svakarmaphaladāyādā prāṇena karmayojinaḥ
sukṛtaiḥ suralokaṃ gacchanti
sukṛtaiḥ suralokeṣu duṣkṛtaiśca tathāpyadhaḥ /
yadduḥkhaṃ karmaphalajaṃ jāyate kaṭukodayam
tasyopamānamasuraṃ triṣu dhātuṣu jāyate /
tridoṣajaṃ tricittotthaṃ triṣu dhātuṣu pacyate
tasya karmavipākasya triṣu dhātuṣu lakṣyate /
hetupratyayasāmagrīsamutthaṃ ca prameva tat
anyakṛtakarmaṇaḥ phalaṃ nānyo bhuṅkte
na hyanyena kṛtaṃ pāpamanyena paripacyate /
sukarmaphaladāyādaḥ prāṇināṃ sarva eva hi
pūrvoktānāṃ trividhānāṃ svasya kṛta eva vipāko bhavati
karmaṇastrividhasyāsya na cāpyanyasya pacyate /
catvāriṃśadvipākasya ghoraṃ bhavati ceṣṭitam
karmaphalavarṇanam
ekaḥ karoti karmāṇi ekaśca phalamaśnute /
ekastarati durgāṇi sahāyo jāyate 'paraḥ
jalāpekṣī jano yastu kurute karma duṣkṛtam /
na jano janaśatānāṃ bhuṅkte hi vyañjanaṃ (kvacit)
na hyanyena kṛtaṃ karma saṅkrāmatyaparasya tat /
na manye 'nādinidhanamasmiṃlloke na cāparaiḥ
duḥkhāsvādaṃ sukhodbhūtaṃ yena duścaritaṃ kṛtam /
tena carati saṃsāre prerite karmavāyunā
kasya dharmo vardhate?
anapekṣitatattvasya vyākulīkṛtacetasaḥ /
vardhate sakalo (dharmaḥ) dharmāvṛtamanoharaḥ
ke narakaṃ gacchanti?
manasā vañcitāḥ sattvā manasā vipramohitāḥ /
gacchanti narakaṃ pāpāstamastamaparāyaṇāḥ
tamovṛte hi saṃsāre durlabhaṃ buddhaśāsanam /
duḥkhād duḥkhataraṃ yānti yebhyaḥ dharmo na rocate
anādimati saṃsāre karmajālāvṛtā prajā /
jāyate bhriyate cai(va) svakarmaphalahetunā
jāyante narake devā nārakeyāstathāvidhāḥ /
manuṣyāḥ pretaviṣaye narakaṃ vā prayānti hi
sukarmaṇaiva sukham
anyonyaprabhavaṃ dṛṣṭaṃ duḥkhaṃ vā yadi vā sukham /
kleśadharmodbhave janmanyaparādikṛtaṃ ca tat
asaṅkhyeyakṛtaṃ karma saṃsāre prāṇibhiḥ sadā /
tatra śakyaṃ budhairgantuṃ varjayitvā tathāgataiḥ
nādharmasya phalaṃ sādhu viparītaṃ na pacyate /
hetoḥ sadṛśatā dṛṣṭā jalasya vividhasya vai
sādṛśyasya hetuphalaṃ viparītaṃ na jātu hi /
saṃskṛtānāmarūpāṇāṃ hetuḥ pratyayasambhavaḥ
sahetukaṃ sarva karmaphalam
nāhetukaṃ phalaṃ dṛṣṭaṃ narake tu viśeṣataḥ /
hetusaṅghātasaṃsaktaṃ narakeṣu vipacyate
kṛtoparatagāḍhānāṃ niyataṃ pāpagāminām /
karmaṇā phalasambandho narakeṣu vipacyate
deśānāṃ prati kālaṃ tu yat karma (vi)nivartate /
tasya neṣṭaṃ phalaṃ dṛṣṭaṃ tattvamārgavidarśakaiḥ
udāharaṇapradarśanapūrvakaṃ phalasya karmādhīnatvameveti
dīpādhīnā prabhā yadvat karmādhīnaṃ phalaṃ tathā /
anyo 'nyaphalasambhūtaḥ saṃskṛtaḥ sarva eva hi
pratītyasamutpādasamarthanam
anyonyahetukā dṛṣṭā hyanyonyavaśavartinaḥ /
sādṛśyasyānubandhena dṛśyante tattvadarśakaiḥ
nāhetuphalasandhānamīśvarādibhirāsthitam /
bhavanti saṃskṛtā dharmā deśitāstattvadarśibhiḥ
anādimatisaṃsāre hetupratyayasambhave /
sādṛśyaṃ karmaṇā dṛṣṭaṃ viparītaṃ na kalpyate
buddhasya svarūpam
tatstheṣu karmavaśagāḥ prāṇinaḥ karmahetujāḥ /
sa karmaphalatattvajño (buddha) ityabhidhīyate
keṣāṃ śāntiḥ na vidyate?
mārgāmārgaviruddhā ye mūḍhā buddhasya śāsane /
(na) teṣāṃ vidyate śāntirādityasya tamo yathā
karmāyattaṃ sukham
karmāyattaṃ sukhaṃ dṛṣṭaṃ sukhāyattaṃ manastathā /
mano 'vaboddhayā(ste)dharmā ye vyutpattivicāriṇaḥ
sucaritasya karmaṇaḥ phalam
anityāḥ sarvasaṃskārā jalabud budasannibhāḥ /
tasmāt sucaritaṃ karma loke martya paratra ca
dṛṣṭaṃ karmaphalaṃ loke dṛṣṭā eva vicitratā /
yaḥ pramādaparaḥ puṃsāstasyātmā dhruvamapriyaḥ
karmarajjvātidṛḍhayā duṣpramokṣasugāḍhayā /
baddhā bālā na gacchanti nirvāṇapuramuttamam
Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0