Dharmasamuccaya · Chapter 12
// iti cittavarga ekādaśaḥ //
(12) vāgvargaḥ
nirvāṇābhilāṣukaḥ pāruṣyaṃ varjayet
pāruṣyaṃ varjayet dhīmān samyagvāg bhīrato bhavet /
mādhuryābhirato jarntunirvāṇasyāntike sthitaḥ
vācaṃ paśyan sadābhāṣenmalināṃ ca vivarjayet /
vāṅmanenābhibhūtā ye te yānti narakaṃ narāḥ
ekadharmavyatītasya mṛṣāvādasya dehinaḥ /
pratīrṇapratilokasya nākārya pāpamastiha
mṛṣāvāg na prayoktavyā
mṛṣāvācaṃ na bhāṣeta sarvā pratyayakārikām /
yathā badhyati saṃsāre sugatiṃ naiva paśyati
sādhupratyayatenīhā sarvavidveṣakārikā /
kāntāraḥ sarvādharmāṇāṃ mṛṣāvāca pravartate
jātamātrasya martyasya kaṭhārī jāyate mukhe /
paścāt chinattyātmānaṃ vācā durbhāṣitaṃ vadan
sarvā kāryapatākā sā sarvapāpaprasūtikā /
tamasāṃ yonirekā sā yāṃ vācaṃ bhāṣate mṛṣā
satyena hīnāḥ puruṣāḥ sarvasādhuvivarjitāḥ /
tṛṇavad yānti loke 'smin pratyapāyeṣu duḥkhitāḥ
na vadedanṛtaṃ dhīraḥ kaṣṭā hyanṛtavāditā /
pūtigandhyasukhī cāpi paścāttāpena tapyate
satyamahimā
satyaṃ ca na vivarjeta tasya dharmo na vidyate /
vinivartitadharmasya sthitaṃ duḥkhamanekajam
satyaṃ sarvadharmāṇāṃ pradīpabhūtam
pradīpaḥ sarvadharmāṇāṃ sādhūnāṃ ratnavat priyam /
svargasya ca paraṃ vartma satyamuktaṃ gatajvaraiḥ
satyaṃ na hi divaṃ yāti mokṣasyāsatyavādinaḥ /
satyahīnā hi puruṣāḥ paśutulyāḥ prakīrtitāḥ
jaghanyānāṃ jaghānyāste yeṣāṃ na vidyate /
satyaṃ dharmasya sopānaṃ jyotiṣāmākaro mahān
panthāśca mokṣadharmāṇāṃ dhanānāṃ dhanamuttamam /
pāpakaiśca (pari)trāṇāṃ satyamuktaṃ manīṣibhiḥ
satyabhūṣitaṃ vāg bhūṣaṇasyāpi bhūṣaṇam
jyotiṣāṃ paramaṃ jyotiścakṣuścakṣuṣmatāmapi /
draviṇena vinā satyaṃ bhūṣaṇasyāpi bhūṣaṇam
nidhānamatulaṃ satyamahārya (sarvasādhakam) /
gacchanti (satyā yiṇaḥ) puruṣāḥ paramāṃ gatim
na tathā bhāsate rājā nānālaṅkārabhūṣitaḥ /
satyena bhūṣito dhīmān śobhate devavad yathā
na mātā na pitā cātha mitrāṇi na ca bāndhavāḥ /
trāṇamevaṃ yathā śrutvā tasmāt satyaparo bhavet
anṛtanindā
vahnīnāṃ paramo vahnirviṣāṇāṃ paramaṃ viṣam /
durgatīnāṃ ca sopānamanṛtaṃ parikīrtitam
viṣāgnitulyasaṃsparśa vartayedanṛtaṃ pumān /
anṛtena hi yo deva dagdhaityabhidhīyate
satyāsatyayoḥ parasparavirodhitvam
tasmāt sarvābhisāreṇa (na vadeda) nṛtaṃ pumān /
sarva bhayādikaṃ kaṣṭamanṛtaṃ kīrtitaṃ budhaiḥ
vahnīnāṃ paramo vahnirnirdahedapi sāgaram /
kiṃ punaryo mṛṣāvādī kāṣṭhaloṣṭhasamākṛtiḥ
satyaṃ tyaktvā mṛṣāvādaṃ yo naraḥ pratipadyate /
ratnaṃ tyaktvā sa pāpātmā pāṣāṇaṃ pratipadyate
yasyātmā na bhavet dviṣṭo yasya vā narakaṃ priyam /
mṛṣāvādaṃ svadehāgnim abuddhiḥ sa niṣevate
sadedaṃ satyavacanaṃ bhūṣaṇaṃ sarvadehinām /
satyaṃ tyaktvā mṛṣāvāde kasmād yānti kubuddhayaḥ
satyaṃ guṇānāmagryaṃ vai doṣāṇāmanṛtaṃ smṛtam /
guṇāṃstyaktvā kathaṃ mūḍho doṣeṣu paridhāvati
bījaṃ sarvasya duḥkhasya mṛṣāvādaḥ prakīrtitaḥ /
tathā satyaṃ sukhasyaiva tasmānnānṛtako bhavet
satyavādī hi puruṣaḥ priyaḥ sarvasya dehinaḥ /
cakṣurdoṣaimṛṣāvādī tasmānnānṛtako bhavet
devakalpāḥ sadā kṛṣṭāḥ puruṣāḥ satyavādinaḥ /
nārakeyāstathā mūḍhā janā hyanṛtacetasaḥ
kalyāṇānāṃ paraṃ satyaṃ doṣāṇāmanṛtaṃ tathā /
doṣavarjī guṇadveṣī puruṣaḥ puruṣottamaḥ
sukhodayaṃ sukhodarkaṃ sukhena paripacyate /
sukhena labhate satyaṃ(satyaṃ) nirvāṇagāmikam
duḥkhodayaṃ kaṭuphalaṃ duḥkhena saha pacyate /
anṛtaṃ sarvaduḥkhāntaṃ kaḥ pumān na vivarjayet
nānyadeśāgataṃ satyaṃ nānyasmāt prārthyate hi tat /
sarvatīrthottamaṃ satyaṃ na tīrthasalilāvṛtam
dīpānāṃ ca paro dīpaḥ satyaṃ buddhena deśitam /
auṣadhānāṃ paraṃ tacca sadā duḥkhaniṣūdanam
amṛtañca viṣañcaiva jihvāpāśe sthitaṃ nṛṇām /
amṛtaṃ satyamityuktaṃ viṣaṃ tūktaṃ mṛṣāvacaḥ
yasyānṛtamabhipretaṃ tasya satyaṃ dhruvaṃ sthitam /
viṣantu yasyābhimataṃ tasyeṣṭaṃ syānmṛṣāvacaḥ
viṣeṇa niścitaṃ nāśo mṛṣāvādena niścitaḥ /
mṛtavat sa pumānasti yo mithyātvabhibhāṣate
nātmano hi hitaṃ pathyaṃ (para)sya na kathañcana /
paścāttu paraduḥkhāya tat kathaṃ sevyate nṛbhiḥ
deśe deśe mayā dṛṣṭaṃ janmamṛtyusahasrakam /
paraḥ sahastraṃ janayennāśayedanṛtaṃ vacaḥ
abhijātasa niṣkarṣo dvijātīnāṃ ca bhūṣaṇam /
darśanaṃ mokṣamārgasya satyamityabhidhīyate
tṛṣṇānadī hayamārāṇāṃ satāṃ satyena karmaṇām /
pūrvavat satyamityuktaṃ paraṃ sugatadeśikam
anādinidhane loke tṛṣṇāpāraṅgatā (narāḥ) /
nāstyatrāṇaṃ yathā satyamiti dharmavido viduḥ
abhidhyāpāśo na sevanīyaḥ
satyavadhyā sadā kleśā vajravadhyā yathā nagāḥ /
hatā(ste) puruṣā (jñeyā ye ') bhidhyā parivañcitāḥ
paracittasamenedaṃ rūpādyaiḥ parivañcyate /
abhidhyāmānasaṃ pāśaṃ sevitaṃ na vicakṣaṇaiḥ
dahyate 'vikṛta ātmā tailadīptirivānalaḥ /
abhidhyādagdhamanasaḥ kāraṇaṃ nopalabhyate
vyāpādaḥ sattvān mohayatyeva
yasmāt tat sarvadā varjyaṃ kaṭukāśāviṣodayam /
vyāpādamohitāḥ sattvā nityaṃ tadgatamānasāḥ
na śāntimadhigacchanti sarpā iva bileśayāḥ /
atha kūrasvabhāvā ye vyāpādaparamā narāḥ
na teṣāṃ vidyate saukhyamādityena yathā tamaḥ /
na dharme nārthanikaro na dharmā na ca bāndhavāḥ
rakṣanti puruṣān sarvān vyāpādāhatacetasaḥ /
tamasāmākaro hyeṣa vyāpāda iha kathyate
vyāpādayati janakaṃ vyāpādaḥ parikīrtitaḥ /
avyāpādaḥ paraṃ śreyo na vyāpādaḥ kathañcana
avyāpādaparā ye tu te yānti padamacyutam /
niyatātathavādī yo 'dharmavādī na dhārmikaḥ
sa cauraḥ sarvalokasya na cauraḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ /
dharmavādī naro yastu carate dharmameva yaḥ
sa yāti śāśvataṃ sthānaṃ yatra gatvā na śocyate /
mithyāvacohata (pumān) laukikaḥ samprakīrtyate
lokottaraiḥ kalpaśataiḥ kadācit kathyate na vā /
tasmāt lokottaraṃ vākyaṃ laukikaṃ na kathañcana
saṃsārabandhanaṃ dṛṣṭaṃ laukikaṃ viṣavad vacaḥ /
tṛṣṇārataḥ sadā puṇyānmucyateti suniścitam
lokottaro (naro) dhanyo vidvadbhiḥ samudāhṛtaḥ /
hitaṃ tattvaṃ ca yo mūḍho na gṛhṇāti gurorvacaḥ
satyavādī sadā devatābhiḥ puraskṛtaḥ
sa paścād vyasane prāpte tapyate svena cetasā /
satyavādī sadā dānto devatābhiḥ puraskṛtaḥ
priyo bhavati lokasya paścād deveṣu modati /
priyo bhavati lokasya paścād svāntena(vardhate) /
darśanīyaṃ mukhaṃ cāsya devalokeṣu jāyate
abhūtavādī puruṣaḥ sarvasattvopapātakaḥ /
tamonicayasaṅkāśo jīvannapi mṛtaḥ samaḥ
kathaṃ na jihvā patitā vākyasaṃstutikattṛkā /
mṛṣā vadati yo vācaṃ sadbhūtaguṇanāśikām
mukhe sannihito byālo mukhe sannihito 'phalaḥ /
(mukhe)sañjvalito vahniryo vācā bhāṣate mṛṣā
jihvā saṅgrathitaiḥ pāśaiḥ narakasyāgrahetukaiḥ /
chettā ca dharmahetūnāṃ mṛṣāvādaḥ pravartate
na tasya mātā na pitā buddho nāpi samvaraḥ /
yaḥ pāpabuddhiḥ patito mṛṣāvādaṃ prabhāṣateḥ
akasmāllaghutāṃ yāti ṣaḍbhiśca parivartate /
mucyate devatābhiśca yo vācaṃ bhāṣate mṛṣā
asaṅgṛhītavākyasyāvicārya krodhanasya ca /
capalasyālpabhāgyasya sthitaṃ duḥkhamanantakam
parasya duḥkhaṃ dṛṣṭvāpi sattvaḥ sattvopapātakaḥ /
paravyasanavat tajjñaḥ pumān narakagāmikaḥ
ye yathāvādino marttyā na ca tatkāriṇaḥ sadā
satyameva svargasya nirvāṇasya ca sopānam
satyaṃ svargasya sopānaṃ nirvāṇadvārameva tat /
tasmāt satyaparo nityaṃ nityaṃ dharmagatiḥ smṛtiḥ
anṛtaṃ na vadet
aśokamajaraṃ sthānaṃ prayāti puruṣottamaḥ /
varjayedanṛtaṃ dhīmān ninditaṃ tattvadarśibhiḥ
Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0