Language

ENहिગુ
Scripture Library

Dharmasamuccaya · Chapter 12

12.1

// iti cittavarga ekādaśaḥ //
(12) vāgvargaḥ
nirvāṇābhilāṣukaḥ pāruṣyaṃ varjayet
pāruṣyaṃ varjayet dhīmān samyagvāg bhīrato bhavet /
mādhuryābhirato jarntunirvāṇasyāntike sthitaḥ

12.2

vācaṃ paśyan sadābhāṣenmalināṃ ca vivarjayet /
vāṅmanenābhibhūtā ye te yānti narakaṃ narāḥ

12.3

ekadharmavyatītasya mṛṣāvādasya dehinaḥ /
pratīrṇapratilokasya nākārya pāpamastiha

12.4

mṛṣāvāg na prayoktavyā
mṛṣāvācaṃ na bhāṣeta sarvā pratyayakārikām /
yathā badhyati saṃsāre sugatiṃ naiva paśyati

12.5

sādhupratyayatenīhā sarvavidveṣakārikā /
kāntāraḥ sarvādharmāṇāṃ mṛṣāvāca pravartate

12.6

jātamātrasya martyasya kaṭhārī jāyate mukhe /
paścāt chinattyātmānaṃ vācā durbhāṣitaṃ vadan

12.7

sarvā kāryapatākā sā sarvapāpaprasūtikā /
tamasāṃ yonirekā sā yāṃ vācaṃ bhāṣate mṛṣā

12.8

satyena hīnāḥ puruṣāḥ sarvasādhuvivarjitāḥ /
tṛṇavad yānti loke 'smin pratyapāyeṣu duḥkhitāḥ

12.9

na vadedanṛtaṃ dhīraḥ kaṣṭā hyanṛtavāditā /
pūtigandhyasukhī cāpi paścāttāpena tapyate

12.10

satyamahimā
satyaṃ ca na vivarjeta tasya dharmo na vidyate /
vinivartitadharmasya sthitaṃ duḥkhamanekajam

12.11

satyaṃ sarvadharmāṇāṃ pradīpabhūtam
pradīpaḥ sarvadharmāṇāṃ sādhūnāṃ ratnavat priyam /
svargasya ca paraṃ vartma satyamuktaṃ gatajvaraiḥ

12.12

satyaṃ na hi divaṃ yāti mokṣasyāsatyavādinaḥ /
satyahīnā hi puruṣāḥ paśutulyāḥ prakīrtitāḥ

12.13

jaghanyānāṃ jaghānyāste yeṣāṃ na vidyate /
satyaṃ dharmasya sopānaṃ jyotiṣāmākaro mahān

12.14

panthāśca mokṣadharmāṇāṃ dhanānāṃ dhanamuttamam /
pāpakaiśca (pari)trāṇāṃ satyamuktaṃ manīṣibhiḥ

12.15

satyabhūṣitaṃ vāg bhūṣaṇasyāpi bhūṣaṇam
jyotiṣāṃ paramaṃ jyotiścakṣuścakṣuṣmatāmapi /
draviṇena vinā satyaṃ bhūṣaṇasyāpi bhūṣaṇam

12.16

nidhānamatulaṃ satyamahārya (sarvasādhakam) /
gacchanti (satyā yiṇaḥ) puruṣāḥ paramāṃ gatim

12.17

na tathā bhāsate rājā nānālaṅkārabhūṣitaḥ /
satyena bhūṣito dhīmān śobhate devavad yathā

12.18

na mātā na pitā cātha mitrāṇi na ca bāndhavāḥ /
trāṇamevaṃ yathā śrutvā tasmāt satyaparo bhavet

12.19

anṛtanindā
vahnīnāṃ paramo vahnirviṣāṇāṃ paramaṃ viṣam /
durgatīnāṃ ca sopānamanṛtaṃ parikīrtitam

12.20

viṣāgnitulyasaṃsparśa vartayedanṛtaṃ pumān /
anṛtena hi yo deva dagdhaityabhidhīyate

12.21

satyāsatyayoḥ parasparavirodhitvam
tasmāt sarvābhisāreṇa (na vadeda) nṛtaṃ pumān /
sarva bhayādikaṃ kaṣṭamanṛtaṃ kīrtitaṃ budhaiḥ

12.22

vahnīnāṃ paramo vahnirnirdahedapi sāgaram /
kiṃ punaryo mṛṣāvādī kāṣṭhaloṣṭhasamākṛtiḥ

12.23

satyaṃ tyaktvā mṛṣāvādaṃ yo naraḥ pratipadyate /
ratnaṃ tyaktvā sa pāpātmā pāṣāṇaṃ pratipadyate

12.24

yasyātmā na bhavet dviṣṭo yasya vā narakaṃ priyam /
mṛṣāvādaṃ svadehāgnim abuddhiḥ sa niṣevate

12.25

sadedaṃ satyavacanaṃ bhūṣaṇaṃ sarvadehinām /
satyaṃ tyaktvā mṛṣāvāde kasmād yānti kubuddhayaḥ

12.26

satyaṃ guṇānāmagryaṃ vai doṣāṇāmanṛtaṃ smṛtam /
guṇāṃstyaktvā kathaṃ mūḍho doṣeṣu paridhāvati

12.27

bījaṃ sarvasya duḥkhasya mṛṣāvādaḥ prakīrtitaḥ /
tathā satyaṃ sukhasyaiva tasmānnānṛtako bhavet

12.28

satyavādī hi puruṣaḥ priyaḥ sarvasya dehinaḥ /
cakṣurdoṣaimṛṣāvādī tasmānnānṛtako bhavet

12.29

devakalpāḥ sadā kṛṣṭāḥ puruṣāḥ satyavādinaḥ /
nārakeyāstathā mūḍhā janā hyanṛtacetasaḥ

12.30

kalyāṇānāṃ paraṃ satyaṃ doṣāṇāmanṛtaṃ tathā /
doṣavarjī guṇadveṣī puruṣaḥ puruṣottamaḥ

12.31

sukhodayaṃ sukhodarkaṃ sukhena paripacyate /
sukhena labhate satyaṃ(satyaṃ) nirvāṇagāmikam

12.32

duḥkhodayaṃ kaṭuphalaṃ duḥkhena saha pacyate /
anṛtaṃ sarvaduḥkhāntaṃ kaḥ pumān na vivarjayet

12.33

nānyadeśāgataṃ satyaṃ nānyasmāt prārthyate hi tat /
sarvatīrthottamaṃ satyaṃ na tīrthasalilāvṛtam

12.34

dīpānāṃ ca paro dīpaḥ satyaṃ buddhena deśitam /
auṣadhānāṃ paraṃ tacca sadā duḥkhaniṣūdanam

12.35

amṛtañca viṣañcaiva jihvāpāśe sthitaṃ nṛṇām /
amṛtaṃ satyamityuktaṃ viṣaṃ tūktaṃ mṛṣāvacaḥ

12.36

yasyānṛtamabhipretaṃ tasya satyaṃ dhruvaṃ sthitam /
viṣantu yasyābhimataṃ tasyeṣṭaṃ syānmṛṣāvacaḥ

12.37

viṣeṇa niścitaṃ nāśo mṛṣāvādena niścitaḥ /
mṛtavat sa pumānasti yo mithyātvabhibhāṣate

12.38

nātmano hi hitaṃ pathyaṃ (para)sya na kathañcana /
paścāttu paraduḥkhāya tat kathaṃ sevyate nṛbhiḥ

12.39

deśe deśe mayā dṛṣṭaṃ janmamṛtyusahasrakam /
paraḥ sahastraṃ janayennāśayedanṛtaṃ vacaḥ

12.40

abhijātasa niṣkarṣo dvijātīnāṃ ca bhūṣaṇam /
darśanaṃ mokṣamārgasya satyamityabhidhīyate

12.41

tṛṣṇānadī hayamārāṇāṃ satāṃ satyena karmaṇām /
pūrvavat satyamityuktaṃ paraṃ sugatadeśikam

12.42

anādinidhane loke tṛṣṇāpāraṅgatā (narāḥ) /
nāstyatrāṇaṃ yathā satyamiti dharmavido viduḥ

12.43

abhidhyāpāśo na sevanīyaḥ
satyavadhyā sadā kleśā vajravadhyā yathā nagāḥ /
hatā(ste) puruṣā (jñeyā ye ') bhidhyā parivañcitāḥ

12.44

paracittasamenedaṃ rūpādyaiḥ parivañcyate /
abhidhyāmānasaṃ pāśaṃ sevitaṃ na vicakṣaṇaiḥ

12.45

dahyate 'vikṛta ātmā tailadīptirivānalaḥ /
abhidhyādagdhamanasaḥ kāraṇaṃ nopalabhyate

12.46

vyāpādaḥ sattvān mohayatyeva
yasmāt tat sarvadā varjyaṃ kaṭukāśāviṣodayam /
vyāpādamohitāḥ sattvā nityaṃ tadgatamānasāḥ

12.47

na śāntimadhigacchanti sarpā iva bileśayāḥ /
atha kūrasvabhāvā ye vyāpādaparamā narāḥ

12.48

na teṣāṃ vidyate saukhyamādityena yathā tamaḥ /
na dharme nārthanikaro na dharmā na ca bāndhavāḥ

12.49

rakṣanti puruṣān sarvān vyāpādāhatacetasaḥ /
tamasāmākaro hyeṣa vyāpāda iha kathyate

12.50

vyāpādayati janakaṃ vyāpādaḥ parikīrtitaḥ /
avyāpādaḥ paraṃ śreyo na vyāpādaḥ kathañcana

12.51

avyāpādaparā ye tu te yānti padamacyutam /
niyatātathavādī yo 'dharmavādī na dhārmikaḥ

12.52

sa cauraḥ sarvalokasya na cauraḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ /
dharmavādī naro yastu carate dharmameva yaḥ

12.53

sa yāti śāśvataṃ sthānaṃ yatra gatvā na śocyate /
mithyāvacohata (pumān) laukikaḥ samprakīrtyate

12.54

lokottaraiḥ kalpaśataiḥ kadācit kathyate na vā /
tasmāt lokottaraṃ vākyaṃ laukikaṃ na kathañcana

12.55

saṃsārabandhanaṃ dṛṣṭaṃ laukikaṃ viṣavad vacaḥ /
tṛṣṇārataḥ sadā puṇyānmucyateti suniścitam

12.56

lokottaro (naro) dhanyo vidvadbhiḥ samudāhṛtaḥ /
hitaṃ tattvaṃ ca yo mūḍho na gṛhṇāti gurorvacaḥ

12.57

satyavādī sadā devatābhiḥ puraskṛtaḥ
sa paścād vyasane prāpte tapyate svena cetasā /
satyavādī sadā dānto devatābhiḥ puraskṛtaḥ

12.58

priyo bhavati lokasya paścād deveṣu modati /
priyo bhavati lokasya paścād svāntena(vardhate) /
darśanīyaṃ mukhaṃ cāsya devalokeṣu jāyate

12.59

abhūtavādī puruṣaḥ sarvasattvopapātakaḥ /
tamonicayasaṅkāśo jīvannapi mṛtaḥ samaḥ

12.60

kathaṃ na jihvā patitā vākyasaṃstutikattṛkā /
mṛṣā vadati yo vācaṃ sadbhūtaguṇanāśikām

12.61

mukhe sannihito byālo mukhe sannihito 'phalaḥ /
(mukhe)sañjvalito vahniryo vācā bhāṣate mṛṣā

12.62

jihvā saṅgrathitaiḥ pāśaiḥ narakasyāgrahetukaiḥ /
chettā ca dharmahetūnāṃ mṛṣāvādaḥ pravartate

12.63

na tasya mātā na pitā buddho nāpi samvaraḥ /
yaḥ pāpabuddhiḥ patito mṛṣāvādaṃ prabhāṣateḥ

12.64

akasmāllaghutāṃ yāti ṣaḍbhiśca parivartate /
mucyate devatābhiśca yo vācaṃ bhāṣate mṛṣā

12.65

asaṅgṛhītavākyasyāvicārya krodhanasya ca /
capalasyālpabhāgyasya sthitaṃ duḥkhamanantakam

12.66

parasya duḥkhaṃ dṛṣṭvāpi sattvaḥ sattvopapātakaḥ /
paravyasanavat tajjñaḥ pumān narakagāmikaḥ

12.67

ye yathāvādino marttyā na ca tatkāriṇaḥ sadā

12.68

satyameva svargasya nirvāṇasya ca sopānam
satyaṃ svargasya sopānaṃ nirvāṇadvārameva tat /
tasmāt satyaparo nityaṃ nityaṃ dharmagatiḥ smṛtiḥ

12.69

anṛtaṃ na vadet
aśokamajaraṃ sthānaṃ prayāti puruṣottamaḥ /
varjayedanṛtaṃ dhīmān ninditaṃ tattvadarśibhiḥ

Original text: Dharmasamuccaya · Edition: Vijayasankar Caube: Dharmasamuccaya. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc