Devi Gita · Chapter 4
iti devīgītāyāṃ tṛtīyo 'dhyāyaḥ -
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe saptamaskandhe devīgītāyāṃ trayastriṃśo 'dhyāyaḥ
atha caturtho 'dhyāyaḥ -
saptamaḥ skandhaḥ
atha catustriṃśo 'dhyāyaḥ
śrī devyuvāca
kva yūyaṃ mandabhāgyā vai kvedaṃ rūpaṃ mahādbhutam /
tathāpi bhaktavātsalyādīdṛśaṃ darśitaṃ mayā
na vedādhyayanairyogair na dānaistapasejyayā /
rūpaṃ draṣṭum idaṃ śakyaṃ kevalaṃ matkṛpāṃ vinā
prakṛtaṃ śṛṇu rājendra paramātmātra jīvatām /
upādhiyogāt samprāptaḥ kartṛtvādikam apyuta
kriyāḥ karoti vividhā dharmādharmaika hetavaḥ /
nānā yonīstataḥ prāpya sukhaduḥkhaiśca yujyate
punastatsaṃskṛtivaśānnānā karmarataḥ sadā /
nānā dehān samāpnoti sukhaduḥkhaiśca yujyate
ghaṭīyantravadetasya na virāmaḥ kadāpi hi /
ajñānam eva mūlaṃ syāt tataḥ kāmaḥ kriyāstataḥ
tasmād ajñānanāśāya yateta niyataṃ naraḥ /
etaddhi janmasāphalyaṃ yadajñānasya nāśanam
puruṣārthasamāptiśca jīvanmuktadaśāpi ca /
ajñānanāśane śaktā vidyaiva tu paṭīyasī
na karma tajjannopāstirvirodhābhāvato gire /
pratyutāśājñānanāśe karmaṇā naiva bhāvyatām
anarthadāni karmāṇi punaḥ punaruśanti hi /
tato rāgastato doṣastato 'nartho mahānbhavet
tasmāt sarva prayatnena jñānaṃ sampādayennaraḥ /
kurvanneveha karmāṇītyataḥ karmāpyavaśyakam
jñānādeva hi kaivalyam ataḥ syāt tatsamuccayaḥ /
sahāyatāṃ vrajet karma jñānasya hitakāri ca
iti kecidvadantyatra tadvirodhānna sambhavet /
jñānādhṛdgranthibhedaḥ syādhṛdgranthau karmasambhavaḥ
yaugapadyaṃ na sambhāvyaṃ virodhāt tu tatastayoḥ /
tamaḥ prakāśayoryadvadyaugapadyaṃ na sambhavi
tasmāt sarvāṇi karmāṇi vaidikāni mahāmate /
cittaśuddhyantam eva syustāni kuryāt prayatnataḥ
śamo damastitikṣā ca vairāgyaṃ sattvasambhavaḥ /
tāvat paryantam eva syuḥ karmāṇi na tataḥ param
tadante caiva saṃnyasya saṃśrayedgurum ātmavān /
śrotriyaṃ brahmaniṣṭhaṃ ca bhaktyā nirvyājayā punaḥ
vedāntaśravaṇaṃ kuryānnityam evam atandritaḥ /
tat tvam asyādi vākyasya nityam arthaṃ vicārayet
tat tvam asyādi vākyaṃ tu jīvabrahmaikyabodhakam /
aikye jñāte nirbhayastu madrūpo hi prajāyate
padārthāvagatiḥ pūrvaṃ vākyārthāvagatistataḥ /
tat padasya ca vākyārtho gire 'haṃ parikīrtitaḥ
tvaṃ padasya ca vākyārtho jīva eva na saṃśayaḥ /
ubhayor aikyam asinā padena procyate budhaiḥ
vācyārthayorviruddhatvāt aikyaṃ naiva ghaṭeta ha /
lakṣaṇātaḥ prakartavyā tattvamoḥ śrutisaṃsthayoḥ
cinmātraṃ tu tayorlakṣyaṃ tayoraikyasya sambhavaḥ /
tayoraikyaṃ tathā jñātvā svābhedenādvayo bhavet
devadattaḥ sa evāyam iti vallakṣaṇā smṛtā /
sthūlādi deharahito brahma sampadyate naraḥ
pañcīkṛtamahābhūtasambhūtaḥ sthūladehakaḥ /
bhogālayo jarāvyādhisaṃyutaḥ sarvakarmaṇām
mithyā bhūto 'yam ābhāti sphuṭaṃ māyāmayatvataḥ /
so 'yaṃ sthūla upādhiḥ syādātmano me nageśvara
jñānakarmendriyayutaṃ prāṇapañcakasaṃyutam /
manobuddhiyutaṃ caitat sūkṣmaṃ tatkavayo viduḥ
apañcīkṛtabhūtotthaṃ sūkṣmadeho 'yam ātmanaḥ /
dvitīyo 'yam upādhiḥ syāt sukhāderavabodhakaḥ
anādyanirvācyam idam ajñānaṃ tu tṛtīyakaḥ /
deho 'yam ātmano bhāti kāraṇātmā nageśvara
upādhivilaye jāte kevalātmāvaśiṣyate /
dehatraye pañcakośā antaḥsthāḥ santi sarvadā
pañcakośaparityāge brahma pucchaṃ hi labhyate /
neti neti iti ādivākyair mama rūpaṃ yaducyate
na jāyate mriyate tat kadācinnāyaṃ bhūtvā na babhūva kaścit /
ajo nityaḥ śāśvato 'yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre
hataṃ cenmanyate hantuṃ hataścenmanyate hatam /
ubhau tau na vijānītau nāyaṃ hanti na hanyate
aṇoraṇīyān mahato mahīyān ātmāsya jantornihito guhāyām /
tam akratuḥ paśyati vītaśoko dhātuḥ prasādān mahimānam asya
ātmānaṃ rathinaṃ viddhi śarīraṃ ratham eva tu /
buddhiṃ tu sārathiṃ viddhi manaḥ pragraham eva ca
indriyāṇi hayān āhur viṣayāṃs teṣu gocarān /
ātmendriyamanoyuktaṃ bhoktetyāhurmanīṣiṇaḥ
yastvavidvān bhavati cāmanaskaśca sadāśuciḥ /
na tatpadam avāpnoti saṃsāraṃ cādhigacchati
yastu vijñānavān bhavati samanaskaḥ sadā śuciḥ /
sa tu tatpadam āpnoti yasmād bhūyo na jāyate
vijñānasārathiryastu manaḥ pragrahavān naraḥ /
so 'dhvanaḥ pāram āpnoti madīyaṃ yatparaṃ padam
itthaṃ śrutyā ca matyā ca niścityātmānam ātmanā /
bhāvayenmām ātmarūpāṃ nididhyāsanato 'pi
yogavṛtteḥ purā svasmin bhāvayedakṣaratrayam /
devīpraṇavasañjñasya dhyānārthaṃ mantravācyayoḥ
hakāraḥ sthūladehaḥ syād rakāraḥ sūkṣmadehakaḥ /
īkāraḥ kāraṇātmāsau hrīṅkāro 'haṃ turīyakam
evaṃ samaṣṭidehe 'pi jñātvā bījatrayam kramāt /
samaṣṭivyaṣṭyorekatvaṃ bhāvayenmatimān naraḥ
samādhikālātpūrvaṃ tu bhāvayitvaivam ādṛtaḥ /
tato dhyāyennilīnākṣo devīṃ māṃ jagadīśvarīm
prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau /
nivṛttaviṣayākāṅkṣo vītadoṣo vimatsaraḥ
bhaktyā nirvyājayā yukto guhāyāṃ niḥsvane sthale /
hakāram viśvam ātmānaṃ rakāre pravilāpayet
rakāraṃ taijasaṃ devam īkāre pravilāpayet /
īkāraṃ prājñam ātmānaṃ hrīṅkāre pravilāpayet
vācyavācakatāhīnaṃ dvaitabhāvavivarjitam /
akhaṇḍaṃ saccidānandaṃ bhāvayet tacchikhāntare
iti dhyānena māṃ rājan sākṣātkṛtya narottamaḥ /
madrūpa eva bhavati dvayorapyekatā yataḥ
yogayuktyānayā dṛṣṭvā mām ātmānaṃ parātparam /
ajñānasya sakāryasya tat kṣaṇo nāśako bhavet
Original text: Devīgītā (= Devībhāgavata-Purāṇa 7,31-40) · Data entry Ursula Honegger · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0