Language

ENहिગુ
Scripture Library

Devi Gita · Chapter 4

4.1

iti devīgītāyāṃ tṛtīyo 'dhyāyaḥ -
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe saptamaskandhe devīgītāyāṃ trayastriṃśo 'dhyāyaḥ
atha caturtho 'dhyāyaḥ -
saptamaḥ skandhaḥ
atha catustriṃśo 'dhyāyaḥ
śrī devyuvāca
kva yūyaṃ mandabhāgyā vai kvedaṃ rūpaṃ mahādbhutam /
tathāpi bhaktavātsalyādīdṛśaṃ darśitaṃ mayā

4.2

na vedādhyayanairyogair na dānaistapasejyayā /
rūpaṃ draṣṭum idaṃ śakyaṃ kevalaṃ matkṛpāṃ vinā

4.3

prakṛtaṃ śṛṇu rājendra paramātmātra jīvatām /
upādhiyogāt samprāptaḥ kartṛtvādikam apyuta

4.4

kriyāḥ karoti vividhā dharmādharmaika hetavaḥ /
nānā yonīstataḥ prāpya sukhaduḥkhaiśca yujyate

4.5

punastatsaṃskṛtivaśānnānā karmarataḥ sadā /
nānā dehān samāpnoti sukhaduḥkhaiśca yujyate

4.6

ghaṭīyantravadetasya na virāmaḥ kadāpi hi /
ajñānam eva mūlaṃ syāt tataḥ kāmaḥ kriyāstataḥ

4.7

tasmād ajñānanāśāya yateta niyataṃ naraḥ /
etaddhi janmasāphalyaṃ yadajñānasya nāśanam

4.8

puruṣārthasamāptiśca jīvanmuktadaśāpi ca /
ajñānanāśane śaktā vidyaiva tu paṭīyasī

4.9

na karma tajjannopāstirvirodhābhāvato gire /
pratyutāśājñānanāśe karmaṇā naiva bhāvyatām

4.10

anarthadāni karmāṇi punaḥ punaruśanti hi /
tato rāgastato doṣastato 'nartho mahānbhavet

4.11

tasmāt sarva prayatnena jñānaṃ sampādayennaraḥ /
kurvanneveha karmāṇītyataḥ karmāpyavaśyakam

4.12

jñānādeva hi kaivalyam ataḥ syāt tatsamuccayaḥ /
sahāyatāṃ vrajet karma jñānasya hitakāri ca

4.13

iti kecidvadantyatra tadvirodhānna sambhavet /
jñānādhṛdgranthibhedaḥ syādhṛdgranthau karmasambhavaḥ

4.14

yaugapadyaṃ na sambhāvyaṃ virodhāt tu tatastayoḥ /
tamaḥ prakāśayoryadvadyaugapadyaṃ na sambhavi

4.15

tasmāt sarvāṇi karmāṇi vaidikāni mahāmate /
cittaśuddhyantam eva syustāni kuryāt prayatnataḥ

4.16

śamo damastitikṣā ca vairāgyaṃ sattvasambhavaḥ /
tāvat paryantam eva syuḥ karmāṇi na tataḥ param

4.17

tadante caiva saṃnyasya saṃśrayedgurum ātmavān /
śrotriyaṃ brahmaniṣṭhaṃ ca bhaktyā nirvyājayā punaḥ

4.18

vedāntaśravaṇaṃ kuryānnityam evam atandritaḥ /
tat tvam asyādi vākyasya nityam arthaṃ vicārayet

4.19

tat tvam asyādi vākyaṃ tu jīvabrahmaikyabodhakam /
aikye jñāte nirbhayastu madrūpo hi prajāyate

4.20

padārthāvagatiḥ pūrvaṃ vākyārthāvagatistataḥ /
tat padasya ca vākyārtho gire 'haṃ parikīrtitaḥ

4.21

tvaṃ padasya ca vākyārtho jīva eva na saṃśayaḥ /
ubhayor aikyam asinā padena procyate budhaiḥ

4.22

vācyārthayorviruddhatvāt aikyaṃ naiva ghaṭeta ha /
lakṣaṇātaḥ prakartavyā tattvamoḥ śrutisaṃsthayoḥ

4.23

cinmātraṃ tu tayorlakṣyaṃ tayoraikyasya sambhavaḥ /
tayoraikyaṃ tathā jñātvā svābhedenādvayo bhavet

4.24

devadattaḥ sa evāyam iti vallakṣaṇā smṛtā /
sthūlādi deharahito brahma sampadyate naraḥ

4.25

pañcīkṛtamahābhūtasambhūtaḥ sthūladehakaḥ /
bhogālayo jarāvyādhisaṃyutaḥ sarvakarmaṇām

4.26

mithyā bhūto 'yam ābhāti sphuṭaṃ māyāmayatvataḥ /
so 'yaṃ sthūla upādhiḥ syādātmano me nageśvara

4.27

jñānakarmendriyayutaṃ prāṇapañcakasaṃyutam /
manobuddhiyutaṃ caitat sūkṣmaṃ tatkavayo viduḥ

4.28

apañcīkṛtabhūtotthaṃ sūkṣmadeho 'yam ātmanaḥ /
dvitīyo 'yam upādhiḥ syāt sukhāderavabodhakaḥ

4.29

anādyanirvācyam idam ajñānaṃ tu tṛtīyakaḥ /
deho 'yam ātmano bhāti kāraṇātmā nageśvara

4.30

upādhivilaye jāte kevalātmāvaśiṣyate /
dehatraye pañcakośā antaḥsthāḥ santi sarvadā

4.31

pañcakośaparityāge brahma pucchaṃ hi labhyate /
neti neti iti ādivākyair mama rūpaṃ yaducyate

4.32

na jāyate mriyate tat kadācinnāyaṃ bhūtvā na babhūva kaścit /
ajo nityaḥ śāśvato 'yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre

4.33

hataṃ cenmanyate hantuṃ hataścenmanyate hatam /
ubhau tau na vijānītau nāyaṃ hanti na hanyate

4.34

aṇoraṇīyān mahato mahīyān ātmāsya jantornihito guhāyām /
tam akratuḥ paśyati vītaśoko dhātuḥ prasādān mahimānam asya

4.35

ātmānaṃ rathinaṃ viddhi śarīraṃ ratham eva tu /
buddhiṃ tu sārathiṃ viddhi manaḥ pragraham eva ca

4.36

indriyāṇi hayān āhur viṣayāṃs teṣu gocarān /
ātmendriyamanoyuktaṃ bhoktetyāhurmanīṣiṇaḥ

4.37

yastvavidvān bhavati cāmanaskaśca sadāśuciḥ /
na tatpadam avāpnoti saṃsāraṃ cādhigacchati

4.38

yastu vijñānavān bhavati samanaskaḥ sadā śuciḥ /
sa tu tatpadam āpnoti yasmād bhūyo na jāyate

4.39

vijñānasārathiryastu manaḥ pragrahavān naraḥ /
so 'dhvanaḥ pāram āpnoti madīyaṃ yatparaṃ padam

4.40

itthaṃ śrutyā ca matyā ca niścityātmānam ātmanā /
bhāvayenmām ātmarūpāṃ nididhyāsanato 'pi

4.41

yogavṛtteḥ purā svasmin bhāvayedakṣaratrayam /
devīpraṇavasañjñasya dhyānārthaṃ mantravācyayoḥ

4.42

hakāraḥ sthūladehaḥ syād rakāraḥ sūkṣmadehakaḥ /
īkāraḥ kāraṇātmāsau hrīṅkāro 'haṃ turīyakam

4.43

evaṃ samaṣṭidehe 'pi jñātvā bījatrayam kramāt /
samaṣṭivyaṣṭyorekatvaṃ bhāvayenmatimān naraḥ

4.44

samādhikālātpūrvaṃ tu bhāvayitvaivam ādṛtaḥ /
tato dhyāyennilīnākṣo devīṃ māṃ jagadīśvarīm

4.45

prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau /
nivṛttaviṣayākāṅkṣo vītadoṣo vimatsaraḥ

4.46

bhaktyā nirvyājayā yukto guhāyāṃ niḥsvane sthale /
hakāram viśvam ātmānaṃ rakāre pravilāpayet

4.47

rakāraṃ taijasaṃ devam īkāre pravilāpayet /
īkāraṃ prājñam ātmānaṃ hrīṅkāre pravilāpayet

4.48

vācyavācakatāhīnaṃ dvaitabhāvavivarjitam /
akhaṇḍaṃ saccidānandaṃ bhāvayet tacchikhāntare

4.49

iti dhyānena māṃ rājan sākṣātkṛtya narottamaḥ /
madrūpa eva bhavati dvayorapyekatā yataḥ

4.50

yogayuktyānayā dṛṣṭvā mām ātmānaṃ parātparam /
ajñānasya sakāryasya tat kṣaṇo nāśako bhavet

Original text: Devīgītā (= Devībhāgavata-Purāṇa 7,31-40) · Data entry Ursula Honegger · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc