Devi Gita · Chapter 5
iti devīgītāyāṃ caturtho 'dhyāyaḥ -
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe saptamaskandhe devīgītāyāṃ catustriṃśo 'dhyāyaḥ
atha pañcamo 'dhyāyaḥ -
saptamaḥ skandhaḥ
atha pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ
himālaya uvāca
yogaṃ veda maheśāni sāṅgaṃ saṃvitpradāyakam /
kṛtena yena yogyo 'haṃ bhaveyaṃ tattvadarśane
śrīdevyuvāca
na yogo nabhasaḥ pṛṣṭhe na bhūmau na rasātale /
aikyaṃ jīvātmanor āhur yogaṃ yogaviśāradāḥ
tatpratyūhāḥ ṣaḍākhyātā yogavighnakarānagha /
kāmakrodhau lobhamohau madamātsaryasañjñakau
yogāṅgaireva bhittvā tānyogino yogamāpnuyuḥ /
yamaṃ niyamamāsanaprāṇāyāmau tataḥ param
pratyāhāraṃ dhāraṇākhyaṃ dhyānaṃ sārdhaṃ samādhinā /
aṣṭāṅgānyāhuretāni yogināṃ yogasādhane
ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryaṃ dayārjavam /
kṣamā dhṛtirmitāhāraḥ śaucaṃ ceti yamā daśa
tapaḥ santoṣa āstikyaṃ dānaṃ devasya pūjanam /
siddhāntaśravaṇaṃ caiva hrīrmatiśca japo hutam
daśaite niyamāḥ proktā mayā parvatanāyaka /
padmāsanaṃ svastikaṃ ca bhadraṃ vajrāsanaṃ tathā
vīrāsanamiti proktaṃ kramādāsanapañcakam /
ūrvorupari vinyasya samyakpādatale śubhe
aṅguṣṭhau ca nibadhnīyāddhastābhyāṃ vyutkramāt tataḥ /
padmāsanamiti proktaṃ yogināṃ hṛdayaṅgamam
jānūrvorantare samyak kṛtvā pādatale śubhe /
kṛjukāyo viśedyogī svastikaṃ tatpracakṣate
sīvanyāḥ pārśvayornyasya gulphayugmaṃ suniścitam /
vṛṣaṇādhaḥ pādapārṣṇī pārṣṇibhyāṃ paribandhayet
bhadrāsanamiti proktaṃ yogibhiḥ paripūjitam /
urvoḥ pādau kramānnyasya jānvoḥ pratyaṅmukhāṅgulī
karau vidadhyādākhyātaṃ vajrāsanamanuttamam /
ekaṃ pādamadhaḥ kṛtvā vinyasyoruṃ tathottare
kṛjukāyo viśedyogī vīrāsanamitīritam /
iḍayākarṣayet vāyuṃ bāhyaṃ ṣoḍaśamātrayā
dhārayetpūritaṃ yogī catuḥṣaṣṭyā tu mātrayā /
suṣumnāmadhyagaṃ samyagdvātriṃśanmātrayā śanaiḥ
nāḍyā piṅgalayā caiva recayedyogavittamaḥ /
prāṇāyāmamimaṃ prāhūryogaśāstraviśāradāḥ
bhūyobhūyaḥ kramāt tasya bāhyamevaṃ samācaret /
mātrāvṛddhiḥ krameṇaiva samyagdvādaśa ṣoḍaśa
japadhyānādibhiḥ sārdhaṃ sagarbhaṃ taṃ vidurbudhāḥ /
tadapetaṃ vigarbhaṃ ca prāṇāyāmaṃ pare viduḥ
kramādabhyasyataḥ puṃso dehe svedodgamo 'dhamaḥ /
madhyamaḥ kampasaṃyukto bhūmityāgaḥ paro mataḥ
uttamasya guṇāvāptiryāvacchīlanam iṣyate /
indriyāṇāṃ vicaratāṃ viṣayeṣu nirargalam
balādāharaṇaṃ tebhyaḥ pratyāhāro 'bhidhīyate /
aṅguṣṭhagulphajānūrumūlādhāraliṅganābhiṣu
hṛdgrīvākaṇṭhadeśeṣu lambikāyāṃ tato nasi /
bhrūmadhye mastake mūrdhni dvādaśānte yathāvidhi
dhāraṇaṃ prāṇamaruto dhāraṇeti nigadyate /
samāhitena manasā caitanyāntaravartinā
ātmanyabhīṣṭadevānāṃ dhyānaṃ dhyānamihocyate /
samatvabhāvanā nityaṃ jīvātmaparamātmanoḥ
samādhimāhurmunayaḥ proktam aṣṭāṅgalakṣaṇam /
idānīṃ kathaye te 'haṃ mantrayogamanuttamam
viśvaṃ śarīramityuktaṃ pañcabhūtātmakaṃ naga /
candrasūryāgnitejobhirjīvabrahmaikyarūpakam
tisraḥ koṭyastadardhena śarīre nāḍayo matāḥ /
tāsu mukhyā daśa proktāstābhyastisro vyavasthitāḥ
pradhānā merudaṇḍe 'tra candrasūryāgrarūpiṇī
iḍā vāme sthitā nāḍī śubhrā tu candrarūpiṇī
śaktirūpā tu sā nāḍī sākṣādamṛtavigrahā /
dakṣiṇe yā piṅgalākhyā puṃrūpā sūryavigrahā
sarvatejomayī sā tu suṣumnā vahnirūpiṇī /
tasyā madhye vicitrākhye icchājñānakriyātmakam
madhye svayaṃbhūliṅgaṃ tu koṭisūryasamaprabham /
tadūrdhvaṃ māyābījaṃ tu harātmā bindunādakam
tadūrdhvaṃ tu śikhākārā kuṇḍalī raktavigrahā /
devyātmikā tu sā proktā madabhinnā nagādhipa
tadbāhye hemarūpābhaṃ vādisāntacaturdalam /
drutahemasamaprakhyaṃ padmaṃ tatra vicintayet
tadūrdhvaṃ tvanalaprakhyaṃ ṣaḍdalaṃ hīrakaprabham /
bādilāntaṣaḍvarṇena svādhiṣṭhānamanuttamam
mūlamādhāraṣaṭkoṇaṃ mūlādhāraṃ tato viduḥ /
svaśabdena paraṃ liṅgaṃ svādhiṣṭhānaṃ tato viduḥ
tadūrdhvaṃ nābhideśe tu maṇipūraṃ mahāprabham /
meghābhaṃ vidyudābhaṃ ca bahutejomayaṃ tataḥ
maṇivadbhinnaṃ tatpadmaṃ maṇipadmaṃ tathocyate /
daśabhiśca dalairyuktaṃ ḍādiphāntākṣarānvitam
viṣṇunādhiṣṭhitaṃ padmaṃ viṣṇvālokanakāraṇam /
tadūrdhve 'nāhataṃ padmamudyadādityasannibham
kādiṭhāntadalairekaṃ patraiśca samadhiṣṭhitam /
tanmadhye bāṇaliṅgaṃ tu sūryāyutasamaprabham
śabdabrahmamayaṃ śabdānāhataṃ tatra dṛśyate /
anāhatākhyaṃ tatpadmaṃ munibhiḥ parikīrtitam
ānandasadanaṃ tattu puruṣādhiṣṭhitaṃ param /
tadūrdhvaṃ tu viśuddhākhyaṃ dalaṃ ṣoḍaśapaṅkajam
svaraiḥ ṣoḍaśabhiryuktaṃ dhūmravarṇam mahāprabham /
viśuddhaṃ tanute yasmājjīvasya haṃsalokanāt
viśuddhaṃ padmamākhyātamākāśākhyaṃ mahādbhutam /
ājñācakraṃ tadūrdhve tu ātmanādhiṣṭhitaṃ param
ājñāsaṃkramaṇaṃ tatra tenājñeti prakīrtitam /
dvidalaṃ hakṣasaṃyuktaṃ padmaṃ tatsumanoharam
kailāsākhyaṃ tadūrdhvaṃ tu rodhinī tu tadūrdhvataḥ /
evaṃ tvādhāracakrāṇi proktāni tava suvrata
sahasrārayutaṃ bindusthānaṃ tadūrdhvamīritam /
ityetatkathitaṃ sarvam yogamārgamanuttamam
ādau pūrakayogenāpyādhāre yojayenmanaḥ /
gudameḍhrāntare śaktistāmākuñcya prabodhayet
liṅgabhedakrameṇaiva binducakraṃ ca prāpayet /
śambhunā tāṃ parāṃ śaktimekībhūtāṃ vicintayet
tatrotthitāmṛtam yattu drutalākṣārasopamam /
pāyayitvā tu tāṃ śaktiṃ māyākhyāṃ yogasiddhidam
ṣaḍcakradevatāstatra santarpyāmṛtadhārayā /
ānayettena mārgeṇa mūlādhāraṃ tataḥ sudhī
evamabhyasyamānasyāpyahanyahani niścitam /
pūrvoktadūṣitā mantrāḥ sarve sidhyanti nānyathā
jarāmaraṇaduḥkhādyairmucyate bhavabandhanāt /
ye guṇāḥ santi devyā me jaganmāturyathā tathā
te guṇāḥ sādhakavare bhavantyeva na cānyathā /
ityevaṃ kathitaṃ tāta vāyudhāraṇamuttamam
idānīṃ dhāraṇākhyaṃ tu śṛṇuṣvāvahito mama /
dikkālādyanavacchinnadevyāṃ ceto vidhāya ca
tanmayo bhavati kṣipraṃ jīvabrahmaikyayojanāt /
athavā samalaṃ ceto yadi kṣipraṃ na siddhyati
tadāvayavayogena yogī yogānsamabhyaset /
madīyahastapādādāvaṅge tu madhure naga
cittaṃ saṃsthāpayenmantrī sthānasthānajayātpunaḥ /
viśuddhacittaḥ sarvasminrūpe samsthāpayenmanaḥ
yāvanmano layaṃ yāti devyāṃ saṃvidi parvata /
tāvadiṣṭamanuṃ mantrī japahomaiḥ samabhyaset
mantrābhyāsena yogena jñeyajñānāya kalpate /
na yogena vinā mantro na mantreṇa vinā hi saḥ
dvayorabhyāsayogo hi brahmasaṃsiddhikāraṇam /
tamaḥ parivṛte gehe ghaṭo dīpena dṛśyate
evaṃ māyāvṛto hyātmā manunā gocarīkṛtaḥ /
iti yogavidhiḥ kṛtsnaḥ sāṅgaḥ prokto mayā 'dhunā
gurūpadeśato jñeyo nānyathā śāstrakoṭibhiḥ
Original text: Devīgītā (= Devībhāgavata-Purāṇa 7,31-40) · Data entry Ursula Honegger · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0