Devi Bhagavata Purana · Chapter 7.10

satyavratākhyānavarṇanam
vyāsa uvāca //
babhūva cakravartī sa nṛpatiḥ satyasaṃgaraḥ //
māṃdhātā pṛthivīṃ sarvāmajayannṛpatīśvaraḥ

dasyavo'sya bhayatrastā yayurgiriguhāsu ca //
iṃdreṇāsya kṛtaṃ nāma trasadasyuriti sphuṭam

tasya biṃdumatī bhāryā śaśabiṃdoḥ sutā'bhavat //
pativratā surūpā ca sarvalakṣaṇasaṃyutā

tasyāmutpādayāmāsa māṃdhātā dvau sutau nṛpa //
purukutsaṃ suvikhyātaṃ mucukuṃdaṃ tathā'param

purukutsāttato'raṇyaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ //
pitṛbhaktirataścābhūd bṛhadaśvastadātmajaḥ

haryaśvastasya putro'bhūddhārmikaḥ paramārthavit //
tasyā''tmajastridhanvā bhūdaruṇastasya cātmajaḥ

aruṇasya sutaḥ śrīmānsatyavrata iti śrutaḥ //
so'bhūdicchācaraḥ kāmī maṃdātmā hyatilolupaḥ

sa pāpātmā viprabhāryāṃ hṛtavānkāmamohitaḥ //
vivāhe tasya vighnaṃ sa cakāra nṛpateḥ sutaḥ

militā brāhmaṇāstatra rājānamaruṇaṃ nṛpa //
ūcurbhṛśaṃ suduḥkhārtā hā hatāḥ smeti cāsakṛt

papraccha rājā tānviprānduḥkhitānpuravāsinaḥ //
kiṃ kṛtaṃ mama putreṇa bhavatāmaśubhaṃ dvijāḥ

tanniśamya dvijā vākyaṃ rājño vinayapūrvakam //
tadocustvaruṇaṃ viprāḥ kṛtāśīrvacanā bhṛśam

brāhmaṇā ūcuḥ //
rājaṃstava sutenādya vivāhe prahṛtā kila //
vivāhitā viprakanyā balena balināṃ vara

vyāsa uvāca //
śrutvā teṣāṃ vacastathyaṃ rājā paramadhārmikaḥ //
putramāha vṛthā nāma kṛtaṃ te duṣṭakarmaṇā

gaccha dūraṃ sumaṃdātmandurācāra gṛhānmama //
na sthātavyaṃ tvayā pāpa viṣaye mama sarvathā

kupitaṃ pitaraṃ prāha kva gacchāmiti vai muhuḥ //
aruṇāstamathovāca śvapākaiḥ saha vartaya

śvapacasya kṛtaṃ karma dvijadārāpahāraṇam//
tasmāttaiḥ saha saṃsargaṃ kṛtvā tiṣṭha yathāsukham

nahi putreṇa putrārthī tvayā ca kulapāṃsanā //
yatheṣṭaṃ vraja duṣṭātmankītanāśaḥ kṛtastvayā

sa niśamya piturvākyaṃ kupitasya mahātmanaḥ //
niścakrāma purāttasmāttarasā śvapacānyayau

satyavratastadā tatra śvapākaiḥ saha vartate //
dhanurbāṇadharaḥ śrīmānkavacī karuṇālayaḥ

yadā niṣkāsitaḥ pitrā kupitena mahātmanā //
guruṇā'tha vasiṣṭhena prerito'sau mahīpatiḥ

tasmātsatyavratastasminbabhūva krodhasaṃyutaḥ //
vasiṣṭhe dharmaśāstrajñe nivāraṇaparāṅmukhe

kenacitkāraṇenātha pitā tasya mahīpatiḥ //
putrarthe'sau tapastaptuṃ puraṃ tyaktvā vanaṃ gata

na vavarṣa tadā tasminviṣaye pākaśāsanaḥ //
samā dvādaśa rājeṃdra tenā'dharmeṇa sarvathā

viśvāmitrastadā dārāṃstasmiṃstu viṣaye nṛpa //
saṃnyasya kauśikītīre cacāra vipulaṃ tapaḥ

kātarā tatra saṃjātā bhāryā kauśikasya ha //
kuṭuṃbabharaṇārthāya duḥkhitā varavarṇinī

bālakānkṣudhayā''krāṃtānrudataḥ paśyatī bhṛśam //
yācāmānāṃśca nīvārānkaṣṭamāpa pati vratā

ciṃtayāmāsa duḥkhārtā tokānvīkṣya kṣudhā''turān //
nṛpo nāsti pure hyadya kaṃ yāce vā karomi kim

na me trātā'sti putrāṇāṃ patirme nāsti sannidhau //
rudaṃti bālakāḥ kāmaṃ dhiṅme jīvanamadya vai

dhanahīnā ca māṃ tyaktvā tapastaptaṃ gataḥ patiḥ //
na jānāti samartho'pi duḥkhitāṃ dhanavarjitām

bālānāṃ bharaṇaṃ kena karomi patinā vinā //
mariṣyaṃti sutāḥ sarve kṣudhayā pīḍitā bhṛśam

ekaṃ sutaṃ tu vikrīya dravyeṇa kiyatā punaḥ//
pālayāmi sutānanyāneṣa me vihito vidhiḥ

sarveṣāṃ māraṇaṃ nāddhā yuktaṃ mama viparyaye //
kālasya kalanāyāhaṃ vikrīṇāmi tathā''tmajam

hṛdayaṃ kaṭhinaṃ kṛtvā saṃciṃtya manasā satī //
sā darbharajjvā baddhātha gale putraṃ vinirgatā

munipatnī gale baddhvā madhyamaṃ putramaurasam //
śeṣasya bharaṇārthāya gṛhītvā calitā gṛhāt

dṛṣṭā satyavratenā''rtā tāpasī śokasaṃyutā //
papraccha nṛpatistāṃ tu kiṃ cikīrṣasi śobhane

rudaṃtaṃ bālakaṃ kaṃṭhe baddhvā nayasi kā'dhunā //
kimarthaṃ cārusarvāṃgi satyaṃ brūhi mamā'grataḥ //

ṛṣipatnyuvāca //
viśvāmitrasya bhāryā'haṃ putro'yaṃ me nṛpātmaja //
vikretumaurasaṃ kāmaṃ gamiṣye viṣame' sutam

annaṃ nāsti patirmuktvā gatastaptaṃ nṛpa kvacit //
vikrīṇāmi kṣudhārtena śeṣasya bharaṇāya vai

rājovāca //
pativrate rakṣa putraṃ dāsyāmi bharaṇaṃ tava //
tāvadeva patiste'tra vanāccaivā''gamiṣyati

vṛkṣe tavā''śramābhyāśe bhakṣyaṃ kiṃcinniraṃtaram //
vaṃdhayitvā gamiṣyāmi satyametadbravīmyaham

ityuktā sā tadā tena rājñā kauśikakāminī //
vibaṃdhaṃ tayayaṃ kṛtvā jagāmā''śramamaṃḍalam

so'bhavadgālavo nāma galabaṃdhānmahātapāḥ //
sā tu svasyā''śrame gatvā mumoda bālakairvṛtā

satyavratastu bhaktyā ca kṛpayā ca pariplutaḥ //
viśvāmitrasya ca muneḥ kalatraṃ tadbabhāra ha

vane sthitānmṛgānhatvā varāhānmahiṣāṃstathā //
viśvāmitravanābhyāśe māṃsaṃ vṛkṣe babaṃdha ha

ṛṣipatnī gṛhītvā tanmāṃsaṃ putrānadā ttataḥ //
nirvṛtiṃ paramāṃ prāpa prāpya bhakṣyamanuttamam

ayodhyāṃ caiva rājyaṃ ca tathaivāṃtaḥ puraṃ muniḥ //
gate taptuṃ nṛpe tasminva siṣṭhaḥ paryarakṣata

satyavrato'pi dharmātmā hyatiṣṭhannagarādbahiḥ //
piturājñāṃ samāsthāya paśughnavratavānvane

satyavrato hyakasmācca kasyacitkāraṇānnṛpaḥ //
vasiṣṭhe cā'dhikaṃ manyuṃ dhārayāmāsa nityadā

tyājyamānaṃ vane pitrā dharmiṣṭhaṃ ca priyaṃ sutam //
na vārayāmāsa munirvasiṣṭhaḥ kāraṇena ha

pāṇigrahaṇamaṃtrāṇāṃ niṣṭhā syātsaptame pade //
jānannapi sa dharmātmā vipradāraparigrahe

kasmiṃściddivase'raṇye mṛgābhāvaṃ mahīpatiḥ //
vasiṣṭhasya ca gāṃ dogdhrīmapaśyadvanamadhyagām

tāṃ jaghāna kṣudhārtasya krodhānmohācca dasyuvat //
vṛkṣe babaṃdha tanmāṃsaṃ nītvā svayama bhakṣayat

ṛṣiṣatnī sutānsarvānbhojayāmāsa tattadā //
śaṃkamānā mṛgasyeti na goriti ca suvratā

vasiṣṭhastu hatāṃ dogdhrīṃ jñātvā kuddhastamabravīt //
durātmankiṃ kṛtaṃ pāpaṃ dhenughātātpiśācavat

evaṃ te śaṃkavaḥ krūrā pataṃtu tvaritāstrayaḥ //
govadhāhāraharaṇātpituḥ krodhāttathā bhṛśam

triśaṃkuriti nāmnā vai bhuvi khyāto bhaviṣyasi //
piśācarūpamātmānaṃ darśayansarva dehinām

vyāsa uvāca //
evaṃ śapto vasiṣṭhena tadā satyavrato nṛpaḥ//
cacāra ca tapastīvraṃ tasminnevā''śrame thitaḥ

kasmāccinmuniputrāttu prāpya maṃtramanuttamam //
dhyāyanbhagavatīṃ devīṃ prakṛtiṃ paramāṃ śivām

iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe saptamaskaṃdhe daśamo'dhyāyaḥ