Devi Bhagavata Purana · Chapter 2.5

devavratapratijñāvarṇanam
ṛṣaya ūcuḥ
vasūnāṃ sambhavaḥ sūta kathitaḥ śāpakāraṇāt /
gāṅgeyasya tathotpattiḥ kathitā lomaharṣaṇe

mātā vyāsasya dharmajña nāmnā satyavatī satī /
kathaṃ śantanunā prāptā bhāryā gandhavatī śubhā

tanmamācakṣva vistāraṃ dāśaputrī kathaṃ dhṛtā /
rājñā dharmavariṣṭhena saṃśayaṃ chindhi suvrata

sūta uvāca
śantanurnāma rājarṣirmṛgayānirataḥ sadā /
vanaṃ jagāma nighnanvai mṛgāṃśca mahiṣān rurūn

catvāryeva tu varṣāṇi putreṇa saha bhūpatiḥ /
ramamāṇaḥ sukhaṃ prāpa kumāreṇa yathā haraḥ

ekadā vikṣipanbāṇānvinighnankhaḍgasūkarān /
sa kadācidvanaṃ prāptaḥ kālindīṃ saritāṃ varām

mahīpatiranirdeśyamājighrad‌gandhamuttamam /
tasya prabhavamanvicchansajañcacāra vanaṃ tadā

na mandārasya gandho'yaṃ mṛganābhimadasya na /
campakasya na mālatyā na ketakyā manoharaḥ

na cānubhūtapūrvo'yaṃ vāti gandhavahaḥ śubhaḥ /
kuto'yameti vāyurvai mama ghrāṇavimohanaḥ

iti sañcintyamāno'sau babhrāma vanamaṇḍalam /
mohito gandhalobhena śantanuḥ pavanānugaḥ

sa dadarśa nadītīre saṃsthitāṃ cārudarśanām /
śṛṅgārarahitāṃ kāntāṃ susthitāṃ malināmbarām

dṛṣṭvā tāmasitāpāṅgīṃ vismitaḥ sa mahīpatiḥ /
asyā dehasya gandho'yamiti sañjātaniścayaḥ

tadad‌bhutaṃ rūpamatīva sundaraṃ
tathaiva gandho'khilalokasammataḥ /
vayaśca tādṛṅ navayauvanaṃ śubhaṃ
dṛṣṭvaiva rājā kila vismito'bhavat

keyaṃ kuto vā samupāgatādhunā
devāṅganā vā kimu mānuṣī vā /
gandharvaputrī kila nāgakanyā
jāne kathaṃ gandhavatīṃ nu kāminīm

sañcintya caivaṃ manasā nṛpo'sau
na niścayaṃ prāpa yadā tataḥ svayam /
gaṅgāṃ smarankāmavaśaṃ gato'tha
papraccha kāntāṃ taṭasaṃsthitāṃ ca

kāsi priye kasya sutāsi kasmā-
diha sthitā tvaṃ vijane varoru /
ekākinī kiṃ vada cārunetre
vivāhitā vā na vivāhitāsi

sañjātakāmo'hamarālanetre
tvāṃ vīkṣya kāntāṃ ca manoramāṃ ca /
brūhi priye yāsi cikīrṣasi tvaṃ
kiṃ ceti sarvaṃ mama vistareṇa

ityevamuktā sudatī nṛpeṇa
provāca taṃ sasmitamambujekṣaṇā /
dāśasya putrīṃ tvamavehi rājan
kanyāṃ pituḥ śāsanasaṃsthitāṃ ca

tarīmimāṃ dharmanimittameva
saṃvāhayāmīha jale nṛpendra /
pitā gṛhe me'dya gato'sti kāmaṃ
satyaṃ bravīmyarthapate tavāgre

ityevamuktvā virarāma bālā
kāmāturastāṃ nṛpatirbabhāṣe /
kurupravīraṃ kuru māṃ patiṃ tvaṃ
vṛthā na gacchennanu yauvanaṃ te

na cāsti pat‍nī mama vai dvitīyā
tvaṃ dharmapat‍nī bhava me mṛgākṣi /
dāso'smi te'haṃ vaśagaḥ sadaiva
manobhavastāpayati priye mām

gatā priyā māṃ parihṛtya kāntā
nānyā vṛtāhaṃ vidhuro'smi kānte /
tvāṃ vīkṣya sarvāvayavātiramyāṃ
mano hi jātaṃ vivaśaṃ madīyam

śrutvāmṛtāsvādarasaṃ nṛpasya
vaco'tiramyaṃ khalu dāśakanyā /
uvāca taṃ sāttvikabhāvayuktā
kṛtvātidhairyaṃ nṛpatiṃ sugandhā

yadāttha rājan mayi tattathaiva
manye'hametattu yathā vacaste /
nāsmi svatantrā tvamavehi kāmaṃ
dātā pitā me'rthaya taṃ tvamāśu

na svairiṇīhāsmyapi dāśaputrī
piturvaśe'haṃ satataṃ carāmi /
sa ceddadāti prathitaḥ pitā me
gṛhāṇa pāṇiṃ vaśagāsmi te'ham

manobhavastvāṃ nṛpa kiṃ dunoti
yathā punarmāṃ navayauvanāṃ ca /
dunoti tatrāpi hi rakṣaṇīyā
dhṛtiḥ kulācāraparamparāsu

sūta uvāca
ityākarṇya vacastasyā nṛpati kāmamohitaḥ /
gato dāśapatergehaṃ tasyā yācanahetave

dṛṣṭvā nṛpatimāyāntaṃ dāśo'tivismayaṃ gataḥ /
praṇāmaṃ nṛpateḥ kṛtvā kṛtāñjalirabhāṣata

dāśa uvāca
dāso'smi tava bhūpāla kṛtārtho'haṃ tavāgame /
ājñāṃ dehi mahārāja yadarthamiha cāgamaḥ

rājovāca
dharmapat‍nīṃ kariṣyāmi sutāmetāṃ tavānagha /
tvayā ceddīyate mahyaṃ satyametad‌bravīmi te

dāśa uvāca
kanyārat‍naṃ madīyaṃ cedyattvaṃ prārthayase nṛpa /
dātavyaṃ tu pradāsyāmi na tvadeyaṃ kadācana

tasyāḥ putro mahārāja tvadante pṛthivīpatiḥ /
sarvathā cābhiṣektavyo nānyaḥ putrastaveti vai

sūta uvāca
śrutvāvākyaṃ tu dāśasya rājā cintāturo'bhavat /
gāṅgeyaṃ manasā kṛtvā novāca nṛpatistadā

kāmāturo gṛhaṃ prāptaścintāviṣṭo mahīpatiḥ /
na sasnau bubhuje nātha na suṣvāpa gṛhaṃ gataḥ

cintāturaṃ tu taṃ dṛṣṭvā putro devavratastadā /
gatvāpṛcchanmahīpālaṃ tadasantoṣakāraṇam

durjayaḥ ko'sti śatruste karomi vaśagaṃ tava /
kā cintā nṛpaśārdūla satyaṃ vada nṛpottama

kiṃ tena jātena sutena rājan
duḥkhaṃ na jānāti na nāśayedyaḥ /
ṛṇaṃ grahītuṃ samupāgato'sau
prāgjanmajaṃ nātra vicāraṇāsti

vimucya rājyaṃ raghunandano'pi
tātājñayā dāśarathistu rāmaḥ /
vanaṃ gato lakṣmaṇajānakībhyāṃ
sahaiva śailaṃ kila citrakūṭam

suto hariścandranṛpasya rājan
yo rohitaśceti prasiddhanāmā /
krīto'tha pitrā vipaṇodyataśca
dāsārpito vipragṛhe tu nūnam

tathājigartasya suto variṣṭho
nāmnā śunaḥśepa iti prasiddhaḥ /
krītastu pitrāpyatha yūpabaddhaḥ
sammocito gādhisutena paścāt

pitrājñayā jāmadagnyena pūrvaṃ
chinnaṃ śiro māturiti prasiddham /
akāryamapyācaritaṃ ca tena
guroranujñā ca garīyasī kṛtā

idaṃ śarīraṃ tava bhūpate na
kṣamo'smi nūnaṃ vada kiṃ karomyaham /
na śocanīyaṃ mayi vartamāne-
'pyasādhyamarthaṃ pratipādayāmyadaḥ

prabrūhi rājaṃstava kāsti cintā
nivārayāmyadya dhanurgṛhītvā /
dehena me ceccaritārthatā vā
bhavatvamoghā bhavataścikīrṣā

dhik taṃ sutaṃ yaḥ piturīpsitārthaṃ
kṣamo'pi sanna pratipādayedyaḥ /
jātena kiṃ tena sutena kāmaṃ
piturna cintāṃ hi samuddharedyaḥ

sūta uvāca
niśamyeti vacastasya putrasya śantanurnṛpaḥ /
lajjamānastu manasā tamāha tvaritaṃ sutam

rājovāca
cintā me mahatī putra yastvameko'si me sutaḥ /
śūro'tibalavānmānī saṃgrāmeṣvaparāṅ‌mukhaḥ

ekāpatyasya me tāta vṛthedaṃ jīvitaṃ kila /
mṛte tvayi mṛdhe kvāpi kiṃ karomi nirāśrayaḥ

eṣā me mahatī cintā tenādya duḥkhito'tmyaham /
nānyā cintāsti me putra yāṃ tavāgre vadāmyaham

sūta uvāca
tadākarṇyātha gāṅgeyo mantrivṛddhānapṛcchata /
na māṃ vadati bhūpālo lajjayādya pariplutaḥ

vitta vārtāṃ nṛpasyādya pṛṣṭvā yūyaṃ viniścayāt /
satyaṃ bruvantu māṃ sarvaṃ tatkaromi nirākulaḥ

tacchrutvā te nṛpaṃ gatvā saṃvijñāya ca kāraṇam /
śaśaṃsurviditārthastu gāṅgeyastadacintayat

sahitastairjagāmāśu dāśasya sadanaṃ tadā /
premapūrvamuvācedaṃ vinamro jāhnavīsutaḥ

gāṅgeya uvāca
pitre dehi sutāṃ te'dya prārthayāmi sumadhyamām /
mātā me'stu suteyaṃ te dāso'tmyasyāḥ parantapa

dāśa uvāca
tvaṃ gṛhāṇa mahābhāga pat‍nīṃ kuru nṛpātmaja /
putro'syā na bhaved‌rājā vartamāne tvayīti vai

gāṅgeya uvāca
māteyaṃ mama dāśeyī rājyaṃ naiva karomyaham /
putro'syāḥ sarvathā rājyaṃ kariṣyati na saṃśayaḥ

dāśa uvāca
satyaṃ vākyaṃ mayā jñātaṃ putraste balavānbhavet /
so'pi rājyaṃ balānnūnaṃ gṛhṇīyāditi niścayaḥ

gāṅgeya uvāca
na dārasaṃgrahaṃ nūnaṃ kariṣyāmi hi sarvathā /
satyaṃ me vacanaṃ tāta mayā bhīṣmaṃ vrataṃ kṛtam

sūta uvāca
evaṃ kṛtāṃ pratijñāṃ tu niśamya jhaṣajīvakaḥ /
dadau satyavatīṃ tasmai rājñe sarvāṅgaśobhanām

anena vidhinā tena vṛtā satyavatī priyā /
na jānāti paraṃ janma vyāsasya nṛpasattamaḥ

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
dvitīyaskandhe devavratapratijñāvarṇanaṃ nāma pañcamo'dhyāyaḥ