Devi Bhagavata Purana · Chapter 2.4

devavratotpativarṇanam
sūta uvāca //
pratīpe'tha divaṃ yāte śaṃtanuḥ satyavikramaḥ //
babhūva mṛgayāśīlo nighnanvyāghrānmṛgānnṛpaḥ

sa kadācidvane ghore gaṃgātīre carannṛpaḥ //
dadarśa mṛgaśāvākṣīṃ suṃdarīṃ cārubhūṣaṇām

dṛṣṭvā tāṃ nṛpatirmagnaḥ pitrokteyaṃ varānanā //
rūpayauvanasaṃpannā sākṣāllakṣmīrivāparā

pibanmukhāṃbujaṃ tasyā na tṛptimagmannṛpaḥ //
hṛṣṭaromā'bhavattatra vyāptacitta ivānagha

mahābhiṣaṃ sā'pi matvā premayuktā babhūva ha //
kiṃcinmaṃdasmitaṃ kṛtvā tasthāvagre nṛpasya ca

vīkṣya tāmasitāpāṃgīṃ rājā prītamanā bhṛśam //
uvāca madhuraṃ vākyaṃ sāṃtvayañchlakṣṇayā girā

devī vā tvaṃ ca vāmoru mānuṣī vā varānane //
gaṃdharvī vā'tha yakṣī vā nāgakanyā'psarā'pi vā

yā'si kā'si varārohe bhāryā me bhava suṃdari //
premayuktasmitaiva tvaṃ dharmapatnī bhavādya me

sūta uvāca //
rājā tāṃ nābhijānāti gaṃgeyamiti niścitam //
mahābhiṣaṃ samutpannaṃ nṛpaṃ jānāti jāhnavī

pūrvapremasamāyogācchrutvā vācaṃ nṛpasya tām //
uvāca nārī rājānaṃ smitapūrvamidaṃ vacaḥ

stryuvāca //
jānāmi tvāṃ nṛpaśreṣṭha pratīpatanayaṃ śubham //
kā na vāṃchati cārvaṃgī bhāvitvātsadṛśaṃ patim

vāgbaṃdhena nṛpaśreṣṭha cariṣyāmi patiṃ kila //
śṛṇu me samayaṃ rājanvṛṇomi tvāṃ nṛpottama

yacca kuryāmahaṃ kāryaṃ śubhaṃ vā yadi vā'śubham //
na niṣedhyā tvayā rājanna vaktavyaṃ tathā'priyam

yadā ca tvaṃ nṛpaśreṣṭha na kariṣyasi me vacaḥ //
tadā muktvā gamiṣyāmi yatheṣṭaṃ deśa māriṣa

smṛtvā janma vasūnāṃ sā prārthanāpūrvakaṃ hṛdi //
mahābhiṣasya premārthaṃ viciṃtyaiva ca jāhnavī

tathetyuktā'tha sā devī cakāra nṛpatiṃ patim //
evaṃ vṛtā nṛpeṇātha gaṃgā mānuṣarūpiṇī

nṛpasya maṃdiraṃ prāptā subhagā varavarṇinī //
nṛpatistāṃ samāsādya cikrīḍopavane śubhe

sā'pi taṃ ramayāmāsa bhāvajñā vai varāṃganā //
na bubodha nṛpaḥ krīḍangatānvarṣagaṇānatha

sa tayā mṛgaśāvākṣyā śacyā śatakraturyathā //
sā sarvaguṇasaṃpanna so'pi kāmavicakṣaṇaḥ

remāte maṃdire divye ramānā rāyaṇāviva //
evaṃ gacchati kāle sā dadhāra nṛpatestadā

garbhaṃ gaṃgā vasuṃ putraṃ suṣuve cārulocanā //
jātamātraṃ sutaṃ vāri cikṣepaivaṃ dvitīyake

tṛtīye'tha caturthe'tha paṃcame ṣaṣṭha eva ca //
saptame vā hate putre rājā ciṃtāparo'bhavat

kiṃ karomyadya vaṃśo me kathaṃ syātsusthiro bhuvi //
sapta putrā hatā nūnamanayā pāparūpayā

nivārayāmi yadi māṃ tyaktvā yāsyati sarvathā //
aṣṭamo'yaṃ susaṃprāpto garbho me manasīpsitaḥ

na vārayāmi cedadya sarvatheyaṃ jale kṣipet //
bhavitā vā na vā cāgre saṃśayo'yaṃ mamādbhutaḥ

saṃbhave'pi ca duṣṭeyaṃ rakṣayedvā na rakṣayet //
evaṃ saṃśayite kārye kiṃ kartavyaṃ mayā'dhunā

vaṃśasya rakṣaṇārthaṃ hi yatnaḥ kāryaḥ paro mayā //
tataḥ kāle yadā jātaḥ putro'yamaṣṭamo vasuḥ

muneryena hṛtā dhenurnaṃdinī strījitena hi //
taṃ dṛṣṭvā nṛpatiḥ putraṃ tāmuvāca patanpade

dāso'smi tava tanvaṃgi prārthayāmi śucismite //
putramekaṃ puṣāmyadya dehi jīvaṃtamadya me

hiṃsitāḥ sapta putrā me karabhoru tvayā śubhāḥ //
aṣṭamaṃ rakṣa suśroṇi patāmi tava pādayoḥ

anyadvai prārthitaṃ te'dya dadāmyatha ca durlabham //
vaṃśo me rakṣaṇīyo'dya tvayā paramaśobhane

aputrasya gatirnāsti svarge vedavido viduḥ //
tasmādadya varārohe prārthayāmyaṣṭamaṃ sutam

ityuktā'pi gṛhītvā taṃ yadā gaṃtuṃ samutsukā //
tadā'pi kupito rājā tāmuvācātiduḥkhitaḥ

pāpiṣṭhe kiṃ karomyadya nirayānna bibheṣi kim //
kā'si pāpakarāṇāṃ tvaṃ putrī pāparatā sadā

yathecchaṃ gaccha vā tiṣṭha putro me sthīyatāmiha //
kiṃ karomi tvayā pāpe vaṃśāṃtakarayā'nayā

evaṃ vadati bhūpāle sā gṛhītvā sutaṃ śiśum //
gacchaṃtī vacanaṃ kopasaṃyuktā tamuvāca ha

putrakāmā sutaṃ tvenaṃ pālayāmi vane gatā //
samayo me gamiṣyāmi vacanaṃ hyanyathā kṛtam

gagāṃ māṃ vai vijānīhi devakāryārthamāgatām //
vasavastu purā śaptā vasiṣṭhena mahātmanā

vrajaṃtu mānuṣī yoniṃ sthitāṃ ciṃtāturāstu mām //
dṛṣṭvedaṃ prārthayāmāsurjananī no bhavānagha

tebhyo dattvā varaṃ jātā patnī te nṛpasattama //
devakāryārthasiddhyartha jānīhi saṃbhavo mama

sapta te vasavaḥ putrā muktāḥ śāpādṛṣestu te //
kiyaṃtaṃ kālameko'yaṃ tava putro bhaviṣyati

gaṃgādattamimaṃ putraṃ gṛhāṇa śaṃtano svayam //
vasu devaṃ viditvainaṃ sukhaṃ bhuṃkṣva sutodbhavam

gāṃgeyo'yaṃ mahābhāga bhaviṣyati balādhikaḥ //
adya tatra nayāmyenaṃ yatra tva vai mayā vṛtaḥ

dāsyāmi yauvanaprāptaṃ pālayitvā mahīpate //
na mātṛrahitaḥ putro jīvenna ca sukhī bhavet

ityuktā'ntardadhe gaṃgā taṃ gṛhītvā ca bālakam //
rājā cātīva duḥkhārtaḥ saṃsthito nijamaṃdire

bhāryāvirahajaṃ duḥkhaṃ tathā putrasya cādbhutam //
sarvadā ciṃtayannāste rājyaṃ kurvanmahīpatiḥ

evaṃ gacchati kāle'tha nṛpatirmṛgayāṃ gataḥ //
nighnanmṛgagaṇānbāṇairmahiṣānsūkarānapi

gaṃgātīramanuprāptaḥ sa rājā śaṃtanustadā //
nadīṃ stokajalāṃ dṛṣṭvā vismitaḥ sa mahīpatiḥ //

tatrāpaśyatkumāraṃ taṃ muṃcaṃtaṃ viśikhānbahūn //
ākṛṣya ca mahācāpaṃ krīḍaṃtaṃ saritastaṭe

taṃ vīkṣya vismito rājā na sma jānāti kiṃcana //
nopalebhe smṛtiṃ bhūpaḥ putro'yaṃ mama vā na vā

dṛṣṭvā'pyamānuṣaṃ karma bāṇeṣu laghuhastatām //
vidyāṃ vā'pratimāṃ rūpaṃ tasya vai smarasannibham

papraccha vismito rājā kasya putro'si cānagha //
novāca kiṃcidvīro'sau muṃcañchilīmukhānatha

aṃtardhānaṃ gataḥ so'tha rājā ciṃtāturo'bhavat //
ko'yaṃ mama suto bālaḥ kiṃ karomi vrajāmi kam

gaṃgāṃ tuṣṭāva bhūpālaḥ sthitastatra samāhitaḥ //
darśanaṃ sā dadau cātha cārurūpā yathā purā

dṛṣṭvā tāṃ cārusarvāṃgīṃ babhāṣe nṛpatiḥ svayam //
ko'yaṃ gaṃge gato bālo mama tvaṃ darśayādhunā

gaṃgovāca // putro'yaṃ tava rājendra rakṣitaścāṣṭamo vasuḥ //
dadāmi tava haste tu gāṃgeyo'yaṃ mahātapāḥ

kīrtikartā kulasyāsya bhavitā tava suvrataḥ //
pāṭhitastvakhilānvedāndhanurvedaṃ ca śāśvatam

vasiṣṭhasyāśrame divye saṃsthito'yaṃ sutastava//
sarvavidyāvidhānajñaḥ sarvārthakuśalaḥ śuciḥ

yadveda jāmadagnyo'sau tadvedāyaṃ sutastava //
gṛhāṇa gaccha rājeṃdra sukhī bhava narādhipa

ityukvāṃ'tardadhe gaṃgā dattvā putraṃ nṛpāya vai //
nṛpatistu mudā yukto babhūvātisukhānvitaḥ

samāliṃgya sutaṃ rājā samāghrāya ca mastakam //
samāropya rathe putraṃ svapuraṃ sa pracakrame

gatvā gajāhvayaṃ rājā cakārotsavamuttamam //
daivajñaṃ ca samāhūya papraccha ca śubhaṃ dinam

samāhṛtya prajāḥ sarvāḥ sacivānsarvaśaḥ śubhān //
yauvarājye'tha gāṃgeyaṃ sthāpayāmāsa pārthivaḥ

kṛtvā taṃ yuvarājānaṃ putraṃ sarvaguṇānvitam //
sukhamāsa sa dharmātmā na sasmāra ca jāhnavīm

sūta uvāca //
etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ kāraṇaṃ vasuśāpajam //
gāṃgeyasya tathotpattiṃ jāhnavyāḥ saṃbhavaṃ tathā

gaṃgāvataraṇaṃ puṇyaṃ vasūnāṃ saṃbhavaṃ tathā //
yaḥ śṛṇoti naraḥ pāpānmucyate nātra saṃśayaḥ

puṇyaṃ pavitramākhyānaṃ kathitaṃ munisattamaḥ //
yathāśrutaṃ vyāsātpurāṇaṃ vedasaṃmitam

śrīmadbhāgavataṃ puṇyaṃ nānākhyānakathānvitam //
dvaipāyanamukhodbhūtaṃ paṃca lakṣaṇasaṃyutam

śṛṇvatāṃ sarvapāpaghnaṃ śubhadaṃ sukhadaṃ tathā //
itihāsamimaṃ puṇyaṃ kīrtitaṃ munisattamaḥ

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ
dvitīyaskandhe devavratotpattivarṇanaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ