Darpadalana · Chapter 6

jagatyeko bhadradvirada iva dānārdrasaraṇir yaśasvī niḥsvānāmahamabhimatāśāphalataruḥ
iti tyāgodagraṃ vahati kila darpaṃ manasi yas tadudbhūtaṃ sarvaṃ sukṛtamapahāya vrajati saḥ //

svargādisaṃbhogaphalābhilāṣāt pātrāya pūjāṃ pratipadyate yaḥ
dharmārthapaṇyakrayavikrayo 'sau kastena dānaprabhavo 'bhimānaḥ //

yadvidyādiguṇotkarṣa viśeṣaparitoṣitaiḥ
dīyate prītidhanayoḥ sa paṇyakrayavikrayaḥ //

lokaprasiddhisiddhyai yaḥ prayacchati guṇastavaiḥ
karoti vittayaśasoḥ sa tadā krayavikrayam //

avamānahataṃ yacca dattamaśraddhayā dhanam
ūṣare niṣphalaṃ bījaṃ kṣiptamakṣiptameva tat //

tyāgino 'nyasya saṃgharṣe kīrtyutkarṣajigīṣayā
dattaṃ kāraṇabhūtasya tasyaivānte phalapradam //

parārtiśamanaṃ vittam ajñātamanudīritam
aphalākāṅkṣayā yuktaṃ prayātyalpamanalpatām //

kurukṣetrādideśeṣu kāleṣvarkagrahādiṣu
ātmopakāramātreṇa pātre dānena kiṃ madaḥ //

deśakālakriyāpātrāṇy avicāryaiva kevalam
pareṣāmārtiśamanaṃ dayārdraṃ dānamucyate //

rakṣāyai saṃpadāṃ putra kalatrasukhasiddhaye
dīyate yatprayatnena lobhadānena tena kim //

vāde khalaiḥ khalīkṛtya vedhadrutaparīkṣayā
dīyate yaccirakliṣṭaṃ kaṣṭadānena tena kim //

tyaktvāśāgatasatpātraṃ pūrṇāyābhyarthya dīyate
yattaducchvāsasaṃtaptaṃ dagdhadānena tena kim //

anyadābhāṣitaṃ pūrvaṃ dattamanyattato 'lpakam
yatsadoṣamayogyaṃ vā kūṭadānena tena kim //

cirasevānurodhena lobhakṛcchrādanicchayā
aprasādena yaddattaṃ balādānena tena kim //

yatpuṣpadhūpatilaka pratipattipradarśitam
dattamatyalpaniḥsāraṃ dambhadānena tena kim //

prabhūtabhārasaṃbhāraṃ rājacaurādiviplave
dattvā yadduṣṭamudghuṣṭaṃ śalyadānena tena kim //

anāsvādyamavikreyam anādeyamanīpsitam
dattaṃ nirupakāraṃ yad vandhyadānena tena kim //

ṛṇavaccirasaṃśodhyaṃ vacasā pratipāditam
yannityayācanadveṣaṃ yācyadānena tena kim //

ekasmai pūrṇamanyasmai kṛśaṃ tulyaguṇodaye
bhedādyadarpitaṃ rāga dveṣadānena tena kim //

ṛṇadaiḥ svajanaiḥ putrair labdhakṣāmapratigrahaḥ
nityamāyāsyate yena kalidānena tena kim //

na parasyārtiśanamaṃ nātmanaḥ puṇyakāraṇam
dattālpamūlyenāptaṃ yat svalpadānena tena kim //

durgraheṣu viruddheṣu daśāpāke 'tidāruṇe
dīyate doṣaśāntyai yad bhayadānena tena kim //

mumūrṣastyaktasarvāśaḥ śayanastho dadāti yat
mūrcchāsthānena manasā mohadānena tena kim //

dattaṃ priyaviyogogra śokaśalyārtacetasā
yatpaścāttāpajananaṃ bāṣpadānena tena kim //

purohitāya gurave śāntisvastividhāyine
dīyate yatprasaṅgena bhṛtidānena tena kim //

yatsaṃtyaktaphalaspṛhaṃ yaducitaṃ sarvasvabhūtaṃ ca yan nānyāyena yadarjitaṃ paradhanasparśena śaptaṃ na yat
dattvā duḥkhaśataṃ na yatsvavacasā paścānna yadgaṇyate taddānaṃ dhanabījavāpanipuṇaḥ śeṣaḥ prakāraḥ kṛṣeḥ //

prāptuṃ svargavarāṅganāstanataṭasparśātiriktaṃ sukhaṃ datto merurapi prayāti tṛṇatāmātmopakārecchayā
āpannārtivilokane karuṇayā śraddhāsudhāpūritaṃ sattvotsāhasamanvitaṃ tṛṇamapi trailokyadānādhikam //

yudhiṣṭhirasya bhūbhartuḥ purā kanakavarṣiṇaḥ
aśvamedhe vidhānena vartamāne mahākratau //

sajjāsu rājabhojyāsu vividhāsvannapāliṣu
aniśaṃ ratnapātreṣu bhuñjāneṣu dvijanmasu //

vipreṣu pūryamāṇeṣu maṇikāñcanaśāsanaiḥ
ucchiṣṭabhūmiṃ nakulaḥ svabilātsamupāyayau //

dīptakāñcanavarṇena pārśvenaikena śobhitaḥ
apareṇāsuvarṇena vitīrṇajanakautukaḥ //

so 'bhyetya tūrṇamucchiṣṭa hemapātracyute 'mbhasi
luloṭha śapharotphāla parivartavivartanaiḥ //

suvarṇapārśvaṃ nakulaṃ dṛṣṭvā sarve kutūhalāt
majjantamucchiṣṭajale kṣitipāya nyavedayan //

prāptena bhūbhujā dṛṣṭvā dṛṣṭyā pṛṣṭa iveṣṭayā
so 'vadadvismayabhuvā suspaṣṭākṣarayā girā //

rājannasyātidānasya na paśyāmyucitaṃ phalam
asmātprabhūtasaṃbhārāt saktupātraṃ varaṃ param //

pravṛtte 'sminmahādāne mahataste mahīpate
vitte vṛtte ca citte ca śuddhiṃ ko vetti tattvataḥ //

saṃbhāro 'yaṃ bhuvanabhavanavyāptiparyāptabhogaḥ sarvāśāsu pratatajanatāpūraṇe 'tyantatucchaḥ
āpannārtipraśamanavidhau sattvaśuddhipradāne saṃnaddhānāmapi tṛṇakaṇaḥ kāñcanādritvameti //

śrūyatām yanmayā dṛṣṭaṃ bhūpate svayamadbhutam
udetyudīrite yasmin kāye romāñcakañcukaḥ //

śiloñchavṛttinā pūrvaṃ vipreṇa kṣetracāriṇā
upavāsakṛśenāptaṃ yavastokaṃ kalatriṇā //

saktupātre tataḥ siddhe kṛtadevapitṛkriyaḥ
jāyāputravibhāgena svaṃ bhāgaṃ bhoktumudyayau //

sa prāṇāhutitoyārthī dadarśātithimāgatam
kṣutkṣāmakukṣiṃ saṃkṣipta sarvāṅgaśithilākṛtim //

tasmai vihitasatkāraḥ saprasādena cetasā
śraddhāsudhāvasiktaṃ tat sa dadau nijabhojanam //

nigīrṇo 'tithinā tasminn akṣīṇakṣudvikāriṇā
tadbhāryāpyādaravatī tasmai svamaśanaṃ dadau //

tenāpyatṛptimālokya tatsūnuḥ śraddhayātithim
svabhojanena vidadhe saṃpūrṇāśananirvṛttam //

gate bhuktvātithau tasminn upavāsakṛśo dvijaḥ
sattvotsāhayutastasthau klānto 'pi niśi nirvyathaḥ //

athāhaṃ saktugandhena nirgataḥ kṣudhito bilāt
prāptastatparṇakuṭikām utsṛṣṭocchiṣṭavartinīm //

tatrācamanatoyena spṛṣṭamātrasya me nṛpa
pasya me dakṣiṇaṃ pārśvaṃ jataṃ hemamayacchavi //

tato 'haṃ vāmapārśvasya hemacchāyāptaye sadā
nirnidraścintayā yātaḥ kṛśatāmeva kevalam //

yadyatprāpnoti puruṣaḥ karmayogātsamīhitam
tattatsaṃpūraṇāyaiva yāti cintāvidheyatām //

adhunā vartamāne 'sminn aśvamedhe tava kratau
hemapārśvāśayāyāto viprocchiṣṭāmahīmaham //

ratnakāñcanapātrāmbu siktasya luṭhataściram
mama kāntilavo 'pyaṅge na kaścidiha dṛśyate //

sarvathā sattvaśuddhāya dānāyātilaghīyase
namo mahāphalāyaiva na bhogāṅgaprasaṅgine //

ityuktvā nakule yāte tattatheti yudhiṣṭhiraḥ
vicintya saṃtatocchvāsaḥ kṣaṇaṃ stimitatāṃ yayau //

tasmātsuvarṇāmbararatnabhūmi dānairna darpaḥ puruṣeṇa kāryaḥ
bhavatyudāraṃ karuṇārdrasattvaṃ dānaṃ sadā kasyacideva puṇyaiḥ //