Darpadalana · Chapter 5

ahaṃ śūraḥ krūrapratibhaṭaghaṭāpāṭanapaṭus tarasvī senāyāṃ hayagajaghaṭānāmadhipatiḥ
iti prauḍhaḥ puṃsāṃ nijabhujabalākrāntajagatāṃ bhavatyantardarpaḥ paribhavapadaṃ kālagalitaḥ //

śauryeṇa darpaḥ puruṣasya ko 'yaṃ dṛṣṭastiraścāmapi śūrabhāvaḥ
aucityahīnaṃ vinayavyapetaṃ dayādaridraṃ na vadanti śauryam //

bālasya śauryaṃ kusumopamasya mātuḥ prahāre praṇayasmiteṣu
vṛddhasya śauryaṃ śithilāṅgasaṃdheḥ svaślāghayā pūrvakathāpatheṣu //

vayastribhāge taruṇasya śauryaṃ yadeva darpaprabhavābhibhūtam
taccittavṛttervividhasvabhāvāt paryāyaśo yātyativaiparītyam //

........... ...........
cittasya jātyānilacañcalasya nānāguṇatvātkriyate kimasya //

hyo yena bhagnāḥ purato 'risenā bhītaḥ sa evādya bhavatyadhīraḥ
vṛtreṇa śakraḥ samare nigīrṇaḥ phenena śakraḥ sa jaghāna vṛtram //

........ ........
ekaṃ samāliṅgati darpalolā kṣībeva veśyā nahi rājalakṣmīḥ //

yaḥ kārtavīryasya ca doḥsahasraṃ viccheda vīro nahi yudhi jāmadagnyaḥ /
sa sāyake rāmakarādhirūḍhe brāhmaṇyadainyapraṇayī babhūva //

rāmo 'pi sāhāyakalābhalobhāccakre kapeḥ saṃśrayadainyasevām /
śūrapratāpaḥ śiśirartuneva kālena līḍhastanutāmupaiti //

vālī prasahya plavagaḥ kareṇa sollāsakailāsasahaṃ daśāsyam
nikṣipya kakṣāñcalasaṃdhibandhe saptābdhisaṃdhyāvidhimanvatiṣṭhat //

yuddhoddhatā bhūpatayaḥ prasiddhā baddhā jarāsaṃdhanṛpeṇa pūrvam
sabhīmasenena bhujāyudhena dvidhā kṛtaḥ saṃdhividāraṇena //

bhīmo 'pi karṇena vikīrṇadhairyaḥ pramūḍhaśaktiḥ kṛpayā vimuktaḥ
karṇe 'rjunasyātatakārmukasya kṣaṇātkṣaṇaṃ yācakatāṃ prayātaḥ //

tyaktvārjunaḥ kṛṣṇakalatravargaṃ jagāma gopālabalābhibhūtaḥ
na jñāyate daivapathānuyātā śauryasya vṛttiḥ karikarṇalolā //

bhīruḥ śūratvamāyāti śūro 'pyāyāti bhīrutām
na kvaciccapalasyāsya śauryasya niyatā sthitiḥ //

bāṇastryakṣeṇa kaṃsāri cakradhārāpathātithiḥ
ājanmabhaktipraṇayī rakṣaṇārho na rakṣitaḥ //

vegāpte kālayavane mucukundamaśiśriyat
śauriḥ śayanaparyaṅka talasaṃkucitākṛtiḥ //

śiśupālasya śirasi cchinne cakreṇa cakriṇā
dṛṣṭiḥ kṛtā na cāpeṣu nṛpaistatpakṣipātibhiḥ //

bhīmaniṣpīyamāṇasṛg dṛṣṭo duryodhanānujaḥ
aśastrābhireva strībhir droṇakarṇakṛpādibhiḥ //

sphārājagarasaṃruddha bhujadvandvo vṛkodaraḥ
jananīkaruṇākranda ninādamukharo 'bhavat //

mahatāmapi pūrveṣām evaṃrūpā madakṣitiḥ
sāmānyavikramoddāma ślāghā kenābhinandyate //

aśakte raudratātaikṣṇyaṃ tīvrapāpeṣu dhīratā
chadmadhīrvāci pāruṣyaṃ nīcānāṃ śauryamīdṛśam //

niṣkāraṇanṛśaṃsasya śauryaṃ hiṃsratvamucyate
yaḥ sarpa iva saṃnaddhaḥ prāṇabhādhāya dehinām //

etadeva paraṃ śauryaṃ yatparaprāṇarakṣaṇam
nahi prāṇaharaḥ śūraḥ śūraḥ prāṇaprado 'rthinām //

na kaścidbuddhihīnasya śauryeṇa kriyate guṇaḥ
parjanyagarjitāmarṣī śvabhre patati kesarī //

kiṃ śauryeṇa sarāgasya madakṣībasya dantinaḥ
bandhakīlābhalobhena yaḥ kṣipatyavaṭe tanum //

śauryaṃ vikrītakāyasya sevakasya kimadbhutam
meṣasyeva vadho yasya sūnābaddhasya niścitaḥ //

na darpavikṛtaṃ śauryaṃ na māyāmalinaṃ manaḥ
na dveṣoṣṇaṃ śrutaṃ yeṣāṃ gaṇyante tadguṇā budhaiḥ //

kulaṃ kutanayeneva lobheneva guṇodayaḥ
aiśvaryaṃ durnayeneva śauryaṃ darpeṇa naśyati //

prabhāvabhavanastambha iva dambhodbhavo 'bhavat
saptābdhiparikhālekha mekhalāyāḥ prabhurbhuvaḥ //

tasya niḥśeṣitārāteḥ sadā yuddhamanorathaḥ
aprāptapratimallasya yayau hṛdayaśalyatām //

sa surāsurayuddhāpta darpadarpitamānasaḥ
kaḥ ko 'sti śūraḥ saṃrambhād ityapṛcchatsadājanam //

darpakaṇḍūladordaṇḍaṃ pṛcchantaṃ rabhasena tam
sarvāvamānasaṃnaddhaṃ jagādābhyetya nāradaḥ //

nāsti tvatsadṛśaḥ śūras trailokye satyamucyate
kiṃ tu jāne raṇārhau te naranārāyaṇāvṛṣī //

badaryāśramasaṃsaktau tīvre tapasi niṣṭhitau
yuddhecchau tau yadi syātāṃ tatpūrṇaste manorathaḥ //

nāradenetyabhihite sa badaryāśramaṃ yayau
vilokayannijabhujau pratyāsannaraṇotsavau //

dṛṣṭvā tejonidhī tatra naranārāyaṇau nṛpaḥ
manorathapathābhyastaṃ yayāce yuddhamuddhataḥ //

taṃ yuddhakāmukaṃ tiryag dṛśā gambhīradhīrayā
vilokyovāca sāvajña smitadigdhādharaṃ naraḥ //

mahīpate nivartasva na vayaṃ yuddhakovidāḥ
yuktastaireva saṅgrāmas tava ye bhūmyanantarāḥ //

ityukto 'pi yadā rājā na cacāla raṇādarāt
tadā taṃ dṛptamaiṣīka niśitāstrairapūrayat //

pradīptajvalanākāraiḥ śarairākīrṇavigrahaḥ
vinaṣṭavigraharucir nṛpastatyāja dhīratām //

akāṇḍakhaṇḍitoccaṇḍa darpajvarabharo nṛpaḥ
kṛpaṇaḥ prāṇarakṣāyai tameva śaraṇaṃ yayau //

vāritāstrastatastena bhagnamānamanorathaḥ
lajjāvikuṇṭhakaṇṭhaḥ svāṃ rājadhānīṃ yayau nṛpaḥ //

iti mānasya mahatām api ghorāśanirmadaḥ
lohasya svamaleneva kṣayo darpeṇa tejasaḥ //

tasmātsadā mānadhanena puṃsā darpaḥ prayatnena nivāraṇīyaḥ
darpogravaktrasya suhṛjjano 'pi sarvātmanā tivranipātasajjaḥ //

adarpaśauryaspṛhaṇīyasattvā goviprarakṣākṣapitasvadehāḥ
prayānti vīrāḥ sukṛtāmṛtādrair yaśaḥśarīrairajarāmaratvam //