Darpadalana · Chapter 7

tapaḥ sadā rāgadhanābhimāna mohaprahāṇāya satāmabhīṣṭam
tenaiva darpo yadi kiṃ vṛthaiva tyakto nikāyaḥ kṣapitaśca kāyaḥ //

sarvātmanā śuddhadhiyā vidheyaḥ saṃsāradoṣapraśamāya yatnaḥ
kopopataptaṃ dhanarāgadigdhaṃ karoti tīvraṃ na tapaḥ praśāntim //

cittaṃ viraktaṃ yadi kiṃ tapobhiś cittaṃ sarāgaṃ yadi kiṃ tapobhiḥ
cittaṃ prasannaṃ yadi kiṃ tapobhiś cittaṃ sakopaṃ yadi kiṃ tapobhiḥ //

kopena śāpaśpuritādharāṇāṃ kāmena kampasphuritādharāṇām
svedāmbhasā tulyasamudbhavena nistejasāṃ kiṃ tapasā munīnām //

bhāryāpyahalyā kila gautamasya kruddhasya śāpena śilā babhūva
nīto vasiṣṭhena ruṣābhiśaptaś caṇḍālatāṃ bhūmipatistraśaṅkuḥ //

bhūmagnamūrtirvararatnalobhād vipāṭayantīṃ nayane sukanyām
tatpāṇisaṃsparśasukhādareṇa sehe nikāraṃ cyavanaḥ sarāgaḥ //

pāṇḍuḥ priyākaṇṭhavilambibāhur yayau stananyastatanuryadastam
dagdhaḥ parīkṣitphaṇiphūtkṛtairyat tapasvikopasya vijṛmbhitaṃ tat //

visārasaṃsāratarorna yena niḥśeṣamunmūlitameva mūlam
śāpopatāpaprabhuṇā pareṣāṃ kiṃ tena mithyātapasā munīnām //

na rājasevārajasā viluptaṃ na bhūmividyādivivādataptam
na dambhadīkṣākuhakākulaṃ yat kalyāṇamittraṃ vimalaṃ vrataṃ tat //

sasaṃcayaṃ guptakalatraputraṃ punargṛhītavyavāharabhāram
dambhābhimānodbhavakaṣṭabhūtaṃ mithyāvrataṃ jīvitavṛttyupāyaḥ //

sarāgarogaṃ bahulapramohaṃ sarogasaṃbhāramakharvagarvam
pradveṣadoṣoṣṇamameyamāyaṃ saṃsāracihnaṃ vratametadagryam //

jaṭākṣasūtrājinayogapaṭṭa kanyādṛḍhagranthinipīḍyamānam
vivekahīnaṃ virataprakāśaṃ vrataṃ bṛhadbandhanamāmananti //

sarāgakāṣāyakaṣāyacittaṃ śīlāṃśukatyāgadigambaraṃ vā
laulyodbhavadbhasmabharaprahāsaṃ vrataṃ na veṣodbhaṭatulyavṛttam //

niḥsaṅgayogaṃ dhanabhogasaṅgaṃ vilambikaṅkālakapālamālam
kopākulaṃ sparśavivarjanīyaṃ bhāravrataṃ tatkathayanti pāpam //

bālastapasvī kimato 'sti hāsyaṃ yuvā vanaiṣī kimato 'styayogyam
vṛddha sarāgaḥ kimato 'sti nindyaṃ mūrkhaḥ pramātā kimato 'sti śocyam //

kṣamā śamaḥ śāsanamindriyāṇāṃ manaḥ prasiktaṃ karuṇāmṛtena
tapo 'rhametatsajane vane vā kāyasya saṃśoṣaṇamanyadāhuḥ //

himācale śyāmaladevadāru vane purā nirjharacāruhāsye
tapasyatāṃ śoṣajuṣāṃ munīnāṃ kālo yayau varṣasahasrasaṃkhyaḥ //

tataḥ kadācidbhagavānbhavārti hārī vihārāya nabhaḥpathena
samaṃ bhavānyā vṛṣabhādhirūḍhaḥ samāyayau śītamayūkhamauliḥ //

tasyoditānāṃ vadanaprabhāṇāṃ dīrghīkṛtānekaśaśiprabhāṇām
vilāsahāsyena nabho babhūva vibhaktisaṃsaktasitottarīyam //

devī vilokyātha tapaḥprayatna tīvraprayāsaprakaṭāsthiśeṣān
munīnkṛpāveśaviṣaṇṇacittā śaśāṅkalekhābharaṇaṃ babhāṣe //

deva tvadārādhananiścalānāṃ saṃtyaktasarvāgrahanigrahāṇām
tapa kriyāśoṣitavigrahāṇāṃ nādyāpi muktiḥ kimaho munīnām //

kasmādamī varṣasahasralagna kleśāvalagnāstanuśoṣamagnāḥ
bhavatpadaṃ nityasukhāya naiva nirāmayaṃ tanmunayaḥ prayānti //

pṛthuḥ prasādaḥ prathamāgateṣu nirādaratvaṃ cirasaṃśriteṣu
svācchandyalīlāvipulāvalepād eṣu svabhāvaḥ sulabhaḥ prabhūṇām //

iti priyāyāḥ praṇayopapannam ākarṇya vākyaṃ giriśo 'bravīttām
kurvanviṣaśyāmalakaṇṭhakāntiṃ dantaprabhābhiḥ pratibhāvihīnam //

devi tvayoktam dayayā munīnāṃ bhaktānurodhāducitaṃ mamaitat
eṣāṃ bhavollaṅganavighnabhūtau śāntiṃ gatau kiṃ tu na kāmakopau //

vanapraveśairniyamairaśeṣaiḥ kriyāviśeṣaiḥ kṛtakāyaśoṣaiḥ
na nirvikāraṃ padamāpnuvanti kopena kāmena ca kṛṣyamāṇāḥ //

pratyakṣameṣāṃ manaso vikāraṃ saṃdarśayāmyeṣa niṣaktamantaḥ
tīvravrataiḥ śuṣyati kāya eva na vāsanālīnaghanapramohaḥ //

saṃtyaktabhogāḥ spṛhayā vimuktāḥ snehe 'pyarāgāḥ sujane 'pyasaṅgāḥ
bhajantyavikleśatapaḥprasaktā yuktāḥ prakāmaṃ padamavyayaṃ tat //

uktveti śaṃbhurvṛṣabhātsalīlaṃ girerivāgrādavatīrya bhūmim
kṣaṇādabhūdadbhutarūparāśir nagnavrataḥ kāntisudhāvadātaḥ //

tasyāmarādhīśakirīṭaratna śoṇaprabhārdrāviva pādapadmau
pracakraturvidrumabālavallī navaprarohādbhutagarvamurvyām //

suspaṣṭajānu pracitoruśobhi nābhihradāvartavibhaktamadhyam
tattasya rūpaṃ pravilambibāhoḥ pīnāṃsamāsīnmukhapūrṇacandram //

ananyalāvaṇyasudhābdhimadhya snātairivāṅgaiḥ sphaṭikāvadātaiḥ
cakre daśāśāḥ sa pṛthuprakāśā digambaratvādiva jātahāsāḥ //

pāṇisthitaśyāmamayūrapicchacchāyācchaṭāvicchurito 'sya kaṇṭhaḥ /
rarāja līnāntarakālakūṭamiṣāgninevārpitadhūmalekhaḥ //

sa locanābhyāṃ pṛthupakṣmalābhyām āraktaparyantamanoharābhyām
vyadhādivānaṅganavāṅgasaṅge digaṅganānāmanurāgadīkṣām //

dṛṣṭvā trilokīkalitābhilāṣaṃ vapuḥ smarārerjanitasmaraṃ tat
pūrvāpakārasmṛtijātalajjaṃ cakṣuḥ kṣaṇaṃ kvāpi yayau tṛtīyam //

babhau sa kāntaḥ kuṭilāsitena skandhaspṛśā kuntalasaṃcayena
anveṣṭumiṣṭāṃ mukuṭendulekhāṃ niśāgaṇeneva samāgatena //

latāvadhūpallavapāṇimuktaiḥ smitāvadātairvibabhau ca puṣpaiḥ
rūpāntare nihnutajahnukanyā phenāvaśeṣairiva kīrṇakeśaḥ //

tenānyarūpeṇa kṛtā navaiva kāntiścakāśe nijarūpaguptyai
jūṭādivendurmṛditaḥ karābhyāṃ sarvāṅgamabhyaṅgapade niyuktaḥ //

rūpaṃ virūpīkṛtamanmathasya tattasya kāntyā kamanīyamāsīt
lajjāpahārādvanadevatānāṃ savismayo yena navābhilāṣaḥ //

vivāsasastasya sasaṅgamaṅge lajjāvatīnāṃ spṛhayaiva petuḥ
netrāṇi vidyādharasundarīṇāṃ līlāravindārdhatiraskṛtāni //

nabhaḥsthitānāṃ tridaśāṅganānāṃ tadgātrasaundaryavaśīkṛtānām
prakampaśiñjānavibhūṣaṇānāṃ netrotsavo 'bhūdgativighnabhūtaḥ //

susiddhakanyāñjalipallavāgra vimuktanīlotpalapuṣpakuñjam
aṅge jagallocanavargamasya saundaryasaṃsaktamivābabhāse //

taddarśane kautukaniścalānāṃ karṇāvataṃsīkṛtalocanānām
mṛgāṅganānāmapi saspṛhābhūn nitāntamantaḥkaraṇapravṛttiḥ //

tasya praveśe vadanādhivāsa lobhabhramadbhṛṅgagaṇāñcitānām
abhūtsajṛmbhaśvasanākulānāṃ muhurlatānāṃ kusumeṣu kampaḥ //

śanaiḥ śanairāśramasaṃnikarṣaṃ taṃ yauvanaṃ mūrtamivāpatantam
vilokya kāntaṃ munikāminīnāṃ manaḥ praharṣocchalitaṃ babhūva //

tāsāṃ tadālokananirnimeṣā dṛṣṭiḥ paraṃ karṇapathapraviṣṭā /
utsṛṣṭalajjāvipulābhilāṣādasūcayanmugdhamṛgīvilāsam //

tāsāṃ tadarcārabhasotthitānāṃ srastāṃśukotkampighanastanīnām
navena kāmena khalīkṛtānāṃ jṛmbhābhavo 'bhūdbhujayorvilāsaḥ //

tāsāṃ babhau romalatā mukhendu bhītā tamaḥśrīḥ stanarakṣiteva
rāgāgnidhūmaprasarāgryalekhā tanīyasī nābhivinirgateva //

tasyādhare cumbanalālaseva kaṇṭhe haṭhāliṅganasaspṛheva
hṛdi stananyāsasamutsukeva papāta dṛṣṭiḥ sahasaiva tāsām //

bhṛṅgasvanairāhitahuṃkṛtābhiḥ puṣpyatprasūnaiḥ prasṛtasmitābhiḥ
vātāñcitaiḥ pallavapaṇibhistā nivāryamāṇā iva mañjarībhiḥ //

saṃtarjyamānā iva homadhūma lekhāvalībhrūbhramaṇena digbhiḥ
tasyāntike śīladukūlamukti sajjā vilajjāḥ prasabhaṃ babhūvuḥ //

niḥśvāsinīnāṃ smarabāṇapuṅkha pakṣāntavātairiva kampitānām
tāsāṃ vilokyaiva manovikāraṃ bhrūbhaṅgabhīmā muniparṣadāsīt //

kopotkaṭavyāghravidīryamāṇa kṣamāmṛgīraktaciteva teṣām
āsannadoṣāgamavāsarānta saṃdhyānibhābhūtsahasaiva dṛṣṭiḥ //

daṣṭādharāḥ kampavidhūrṇamānāḥ svedārdradehā viṣamaṃ śvasantaḥ
te bhejire rāgasamudgaterṣyāḥ kopākulāḥ kāmukavṛttameva //

antarjvalatkopakṛśānudhūma saṃkāśakṛṣṇājinabaddhakakṣaḥ
tridaṇḍamudyamya javena kaścid abhyādravannagnatanuṃ vṛṣāṅkam //

bṛsīṃ samutkṣipya sakampabāhuś cikṣepa kaścitkṣamayā vihīnaḥ
yenāsanātkṣmāvirahādivāśu mohe nirālambatanuḥ papāta //

kamaṇḍaluṃ kaścidakāṇḍacaṇḍa saṃrambhapiṇḍīkṛtakopatulyam
ādāya mohena pinākapāṇeḥ puraḥ prahārābhimukho babhūva //

teṣāmamarṣādbhṛśamakṣamāṇāṃ soḍhuṃ nikāraṃ kṣaṇamakṣamāṇām
prāpuḥ prayātāḥ kṣitimakṣamālā bhrūbhaṅgatāṃ tasya tapovanasya //

tatsaṃbhramādāśramamañjarīṇāṃ kampākulānāṃ kusumāntarotthaiḥ
āsītpramohapratimo 'ndhakāraḥ śāpākṣarāmairbhramarairbhramadbhiḥ //

te prāpurīrṣyāpadamandhakāri vaktraṃ śaśāṅkopamamīkṣamāṇāḥ
kaṇṭhasthalālokanakālakūṭa saṃpūritākṣā iva mohamūrcchām //

te taṃ smitaprasphuritādharāgram udagralāvaṇyaviśeṣatarṣāḥ
patnīvikārogranikāramūcuḥ kaṇṭhāntaraśvāsavikīrṇavarṇāḥ //

ko 'yaṃ vijātirviguṇaḥ kalāvān nagno vṛṣāṅkaḥ praviśatyalajjaḥ
pradūṣitā yena maharṣijuṣṭā gaṅgeva śuddhā lalanāvalīyam //

anena saṃsūcayatā nigūḍha rūpeṇa darpādakulīnabhāvam
nītā pavitratvamiyaṃ munīnāṃ kāpālikeneva vanāntabhūmiḥ //

aho batāsya pratibhā prasahya satīsamāliṅganasaspṛhasya
kenāpi kāmatkuhakakrameṇa kāntaṃ kṛtaṃ rūpamanena nūnam //

uktveti tasmai sasṛjuḥ sakopās te daṇḍapāṣāṇabṛsīśatāni
dveṣāvṛtākṣṇāmavivekajanmā mohaḥ pramāde gurutāmupaiti //

dūre bhavatyatha śanaiḥ śiśirāṃśumaulau teṣaṃ prakopavipulānalatāpitānām
taddarśanānusaraṇaprasṛtasya yatnaḥ patnījanasya sutarāṃ vinivartane 'bhūt //

atha sa bhagavānbhargaḥ svargāpagāpṛthunirjhara prasṛtahasitastasmādeśātkrameṇa tirohitaḥ
praśamavimalaṃ vyoma vyāpya priyāmavadatsmaya smitasitamukhīṃ dṛṣṭaṃ devi tvayā municeṣṭitam //

bhasmasmeraśarīratā pṛthujaṭābandhaḥ śiromuṇḍanaṃ kuṇḍī daṇḍakamaṇḍalupraṇayitā carmākṣasūtragrahaḥ
kāṣāyavyasanaṃ nirambararuciḥ kaṅkālamālādhṛtiḥ kāmakrodhavaśādviśeṣaruciraṃ sarvaṃ vṛthaiva vratam //

darpotkopātparaṇitajaṭāsūtrabandhacca mohād antaḥsīdatsarasaviṣayāsvādasaṃvādasaṅgāt
āśāpāśavyasananicayādvāsanālīnadoṣān naiṣāṃ muktirbhavati tapasā kāyasaṃśoṣaṇena //

ityuktaṃ tripurāriṇā girisutā śrutvā yathārthaṃ vaco niścitya vratamapraśāntamanasāṃ mithyaiva kāyakṣayam
saṃsāroparamāya moharajasaḥ śāntyai munīnāṃ paraṃ rāgadveṣavimuktaye ca dayayā cakre harasyārthanām //

devyārthito 'tha bhagavānkṛpayā smarāris teṣāmanugrahamayena vilokanena
cakre smitasnapitadigvadano munīnāṃ līnasya moharajasaḥ sahasaiva śāntim //

tapoviśeṣairniśitaprayatnais tasmānna kāryaḥ pṛthumohadarpaḥ
dveṣeṇa rāgeṇa mohadayena tapaḥ kṣayaṃ yāti saha smayena //

praśānto 'ntastṛṣṇāviṣamaparitāpaḥ śamajalair aśeṣaḥ saṃtoṣāmṛtavisarapānena vapuṣaḥ
asaṅgaḥ saṃbhogaḥ kamaladalakīlālatulyā bhavāraṇye puṃsāṃ parahitamudāraṃ khalu tapaḥ //