Language

ENहिગુ
Scripture Library

Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 5.4

5.4.1

ChUpBh_5,3.7 sa ha kṛcchrībhūto 'pratyākhyeyaṃ brāhmaṇaṃ manvāno nyāyena vidyā vaktavyeti matvā taṃ ha gautamaṃ ciraṃ dīrghakālaṃ vasetyevamājñāpayāñcakārā'jñaptavān /
yatpūrvaṃ pratyākhyātavānrājā vidyāṃ yacca paścācciraṃ vasetyājñaptavān, tannimittaṃ brāhmamaṃ kṣamāpayati hetuvacanoktyā-taṃ hovāca rājā sarvavidyo brahmaṇo 'pi sanyathā yena prakāreṇa mā māṃ he gautamāvadastvaṃ tāmeva vidyālakṣaṇāṃ vācaṃ me brūhītyajñānāttena tvaṃ jānīhi /
tatrāsti vaktavyaṃ yathā yena prakāreṇeyaṃ vidyā prāktvatto brāhmaṇānna gacchati na gatavatī, na ca brāhmaṇā anayā vidyayānuśāsitavantaḥ, tathaitatprasiddhaṃ loke yatastasmādu purā pūrvaṃ sarveṣu lokeṣu kṣattrasyaiva kṣattrajāterevānayā vidyayā praśāsanaṃ praśāstṛtvaṃ śiṣyāmāmabhūdbabhūva /
kṣattriyaparamparayaiveyaṃ vidyatāvantaṃ kālamāgatā /
tathāpyahametāṃ tubhyaṃ vakṣyāmi cvatsampradānādūrdhvaṃ brāhmaṇāngamiṣyati /
ato mayā yaduktaṃ tatkṣantumarhasītyuktvā tasmai hovāca vidyāṃ rājā //7//
iti cchāndogyopaniṣadi pañcamādhyāyasya tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 5,4.1
asau vāva loko gautamāgniḥ |
tasyāditya eva samit |
raśmayo dhūmaḥ |
ahar arciḥ |
candramā aṅgārāḥ |
nakṣatrāṇi visphuliṅgāḥ

5.4.2

ChUpBh_5,4.1 pañcamyāmāhutāvāpa ityayaṃ praśnaḥ prāthamyenāpākriyate /
tadapākaraṇamanvitareṣāmapākaraṇamanukūlaṃ bhavediti /
agnihotrāhutyoḥ kāryārambho yaḥ sa ukto vājasaneyake /
taṃ prati prasnāḥ-utkrāntirāhutyorgatiḥ pratiṣṭhā tṛptiḥ punarāvṛttirlokaṃ pratyutthāyī iti /
teṣāṃ cāpākaraṇamuktaṃ tatraiva-"te vā ete āhutī hute utkrāmataste antarikṣamāviśataste antarikṣamevā'havanīyaṃ kurvāte vāyuṃ samidhaṃ marīcīreva śuklāmāhutiṃ te antarikṣaṃ tarpayataste tata utkrāmata ityādyevameva pūrvavaddivaṃ tarpayataste tata āvartete /
imāmāviśya tarpayitvā puruṣamāviśataḥ /
tataḥ sriyamāviśya lokaṃ pratyutthāyā bhavati"iti /
tatrāgnihotrāhutyoḥ kāryārambhamātramevaṃprakāraṃ bhavatītyuktāma /
iha tu taṃ kāryārambhamagni hotrāpūrvavipariṇāmalakṣaṇaṃ pañcadhā pravibhajyāgnitvenopāsanamuttaramārgapratipattisādhanaṃ vidhitsannāha-asau vāva loko gautamāgnirityādi /
iha sāyaṃprātaragnihotrāhutī hute paya ādisādhane śraddhāpuraḥsare āhavanīyāgnisamiddhūmārciraṅgāravisphuliṅgabhāvite kartrādikārakabhāvite cāntarikṣakrameṇotkramya dyulokaṃ praviśantyau sūkṣmabhūte apsamavāyitvādapśabdavācye śraddhāhetutvācca śraddhāśabdavācye tayoradhikaraṇo 'gniranyacca tatsambandhaṃ samidādītyucyate /
yā cāsāvagnyādibhāvanā'hutyoḥ sāpi tathaiva nirdiśyate /
asau vāva loko 'gnirhe gautama yathāgnihotrādhikaraṇamāhavanīya iha /
tasyāgnerghulokākhyasyā'ditya eva samittena hīddho 'sau loko dīpyate /
ataḥ samindhanātsamidādityaḥ /
raśmayo dhūmastadutthānāt, samidho hi dhūma uttiṣṭhati /
ahararciḥ prakāśasāmānyāt, ādityakāryatvācca candramā aṅgārāḥ /
ahaḥpraśame 'bhivyakteḥ /
arciṣā hi praśame 'ṅgārā abhivyajyante /
nakṣatrāṇi visphuliṅgāścandramaso 'vayavā iva viprakīrṇatvasāmānyāt //1 //
START ChUp 5,4.2
tasminn etasminn agnau devāḥ śraddhāṃ juhvati |
tasyā āhuteḥ somo rājā saṃbhavati

Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc