Language

ENहिગુ
Scripture Library

Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 5.3

5.3.1

ChUpBh_5,2.8 tadetasminnartha eṣa śloko mantro 'pi bhavati /
yadā karmasu kāmyeṣu kāmārtheṣu sriyaṃ svapneṣu svapnadarśaneṣu svapnakāleṣu vā paśyati samṛddhiṃ tatra jānīyīt /
karmaṇāṃ phalaniṣpattirbhaviṣyatīti jānīyādityarthaḥ /
tasminstryādipraśastasvapnadarśane satītyabhiprāyaḥ /
dviruktiḥ karmasamāptyarthā //8//
iti cchāndogyopaniṣadi pañcamādhyāyasya dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 5,3.1
śvetaketur hāruṇeyaḥ pañcālānāṃ samitim eyāya |
taṃ ha pravāhaṇo jaivalir uvāca |
kumārānu tvā aśiṣat piteti |
anu hi bhagava iti

5.3.2

ChUpBh_5,3.1 brahmādistambaparyantāḥ saṃsāragatayo vaktavyā vairāgyahetormumukṣūṇāmityata ākhyāyikā'rabhyate-śvetaketunamito ha, ityaitihyārthaḥ /
aruṇasyāpatyāruṇistasyāpatyamāruṇeyaḥ pañcālānāṃ samitiṃ sabhāmeyāyā'jagāma /
tamāgatavantaṃ ha pravāhaṇo nāmato jīvalasyāpatyaṃ jaivaliruvācoktavān /
he kumārānu tvā tvāmaśiṣadanvasiṣatpitā /
kimanuśiṣṭastvaṃ pitretyarthaḥ /
ityuktaḥ sa āhānu hyanuśiṣṭo 'smi bhagava iti sūcayannāha //1 //
START ChUp 5,3.2
vettha yad ito 'dhi prajāḥ prayantīti |
na bhagava iti |
vettha yathā punar āvartanta 3 iti |
na bhagava iti |
vettha pathor devayānasya pitṛyāṇasya ca vyāvartanā 3 iti |
na bhagava iti

5.3.3

ChUpBh_5,3.2 taṃ hovāca yadyanuśiṣṭo 'si vettha yadito 'smāllokādadhyūrdhvaṃ yatprajāḥ prayanti yadgacchanti tatkiṃ jānīṣa ityarthaḥ /
na bhagava ityāhetaro na jāne 'haṃ tadyatpṛcchasi /
evaṃ tarhi vettha jānīṣe yathā yena prakāreṇa punarāvartanta iti /
na bhagava iti pratyāha /
vettha pathormārgayoḥ sahaprayāṇayordevayānasya pitṛyāṇasya ca vyāvartanamitaretaraviyogasthānaṃ saha gacchatāmityarthaḥ /
na bhagava iti //2 //
START ChUp 5,3.3
vettha yathāsau loko na saṃpūryata 3 iti |
na bhagava iti |
vettha yathā pañcamyām āhutāv āpaḥ puruṣavacaso bhavantīti |
naiva bhagava iti

5.3.4

ChUpBh_5,3.3 vetthā yathāsau lokaḥ pitṛsambandhī yaṃ prāpya punarāvartante bahubhiḥ prayadbhirapi yena kāramena na sampūryata iti /
na bhagava iti pratyāha /
vettha yathā yena krameṇa pañcamyāṃ pañcasaṃkhyākāyāmāhutau hutāyāmāhutinirvṛttā āhutisādhanāścā'paḥ puruṣavacasaḥ puruṣa ityevaṃ vaco 'bhidhānaṃ yāsāṃ hūyamānānāṃ krameṇa ṣaṣṭhāhutibhūtānāṃ tāḥ puruṣavacasaḥ puruṣaśabdavācyā bhavanti puruṣākhyāṃ labhanta ityarthaḥ /
ityukto naiva bhagava ityāha /
naivāhamatra kiñcana jānāmītyarthaḥ //3 //
START ChUp 5,3.4
athānu kim anu śiṣṭho 'vocathā yo hīmāni na vidyāt |
kathaṃ so 'nuśiṣṭo bruvīteti |
sa hāyastaḥ pitur ardham eyāya |
taṃ hovācānanuśiṣya vāva kila mā bhagavān abravīd anu tvāśiṣam iti

5.3.5

ChUpBh_5,3.4 athaivamajñaḥ sankimanu kasmāttvamanuśiṣṭo 'smītyavocathā uktavānasi /
yo hīmāni mayā pṛṣṭānyarthajātāni na vidyānna vijānītyātkathaṃ sa vidvatsvanuśiṣṭo 'smīti bruvīta /
ityevaṃ sa śvetaketuḥ rājñā'yasta āyāsitaḥ sanpiturardhaṃ sthānameyāyā'gatavāṃstaṃ ca pituramuvācānanuśiṣyānuśāsanamakṛtvaiva mā māṃ kila bhagavānsamāvartanakāle 'bravīduktavānanu tvāśiṣamanvaśiṣaṃ tvāmiti //4 //
START ChUp 5,3.5-6
pañca mā rājanyabandhuḥ praśnān aprākṣīt |
teṣāṃ naikaṃcanāśakaṃ vivaktum iti |
sa hovāca yathā mā tvaṃ tadaitān avado yathāham eṣāṃ naikaṃcana veda |
yady aham imān avediṣyaṃ kathaṃ te nāvakṣyam iti

5.3.6

sa ha gautamo rājño 'rdham eyāya |
tasmai ha prāptāyārhāṃ cakāra |
sa ha prātaḥ sabhāga udeyāya |
taṃ hovāca |
mānuṣasya bhagavan gautama vittasya varaṃ vṛṇīthā iti |
sa hovāca |
tavaiva rājan mānuṣaṃ vittam |
yām eva kumārasyānte vācam abhāṣathās tām eva me brūhīti |
sa ha kṛcchrī babhūva

5.3.7

ChUpBh_5,3.5,6 yataḥ pañca pañcasaṃkhyākānpraśnānrājanyabandhū rājānyā bandhavo 'syeti rājanyabandhuḥ svayaṃ durvṛtta ityarthaḥ /
aprākṣītpṛṣṭavāṃsteṣāṃ praśnānāṃ naikañcanaikamapi nāśakaṃ na śaktavānahaṃ vivaktuṃ viśeṣeṇārthato nirṇetumityarthaḥ /
sa hovāca pitā yathā mā māṃ vatsa tvaṃ tadā'gatamātra evaitānpraśnānavada uktavānasi teṣāṃ naikañcanāśakaṃ vivaktumiti tathā māṃ jānīhi, tvadīyājñānena liṅgena mama tadviṣayamajñānaṃ jānīhītyarthaḥ /
kathaṃ, yathāhameṣāṃ praśnānāmekañcanaikamapi na veda na jāna iti yathā tvamevāṅgaitānpraśnānna jānīṣe tathāhamapyetānna jāna ityarthaḥ /
ato mayyanyathābhāvo na kartavyaḥ /
kuta etadevaṃ yato na jāne yadyahamimānpraśnānavediṣyaṃ viditavānasmi kathaṃ te tubhyaṃ priyāya putrāya samāvartanakāle purā nāvakṣyaṃ noktavānasmītyuktvā sa ha gotrato rājño jaivalerardhaṃ sthānameyāya gatavān /
tasmai ha gautamāya prāptāyārhāmarhūṇāṃ cakāra kṛtavān /
sa ca gautamaḥ kṛtātithya uṣitvā paredyuḥ prātaḥkāle sabhāge sabhāṃ gate rājñyudeyāya /
bhajanaṃ bhāgaḥ pūjā sevā saha bhāgena vartamāno vā sabhāgaḥ pūjyamāno 'nyaiḥ svayaṃ gautama udeyāya rājānamudgatavān /
taṃ hovāca gautamaṃ rājā mānuṣasya bhagavangautama manuṣyasambandhino vittasya grāmādervaraṃ varaṇīyaṃ kāmaṃ vṛṇīthāḥ prārthayethāḥ /
sa hovāca gautamastavaiva tiṣṭhatu rājanmānuṣaṃ vittam /
yāmeva kumārasya mama putrasyānte samīpe vācaṃ pañcapraśnalakṣaṇāmabhāṣathā uktavānasi tāmeva vācaṃ me mahyaṃ brūhi kathayetyukto gautamena rājā sa ha kṛcchrī duḥkhī babhūva /
kathaṃ tvidamiti //5-6 //
START ChUp 5,3.7
taṃ ha ciraṃ vasety ājñāpayāṃ cakāra |
taṃ hovāca |
yathā mā tvaṃ gautamāvadaḥ |
yatheyaṃ na prāk tvattaḥ purā vidyā brāhmaṇān gacchati |
tasmād u sarveṣu lokeṣu kṣatrasyaiva praśāsanam abhūd iti |
tasmai hovāca

Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc