Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 4.4
tasmā u ha daduste hi bhikṣām /
te vai ye grasyante 'gnyādayo yaśca teṣāṃ grasitā vāyuḥ pañcānye vāgādibhyaḥ, tathānye tebhyaḥ pañcādhyātmaṃ vāgādayaḥ prāṇaśca, te sarve daśa santastatkṛtaṃ bhavati, te caturaṅka ekāya evaṃ catvāraḥ tryaṅkāyaḥ evaṃ trayo 'pare dvyaṅkāyaḥ evaṃ dvāvanyāvekāṅkāya evameko 'nya, ityevaṃ deśa santastatkṛtaṃ bhavati /
yata evaṃ tasmātsarvāsu dikṣu daśasvapyagnyādyā vāgādyāśca daśasaṃkhyāsāmānyādannameva"daśākṣarā virāḍ virāḍannam" iti hi śrutiḥ /
ato 'nnameva daśasaṃkhyatvāt /
tata eva daśa kṛtaṃ kṛte 'ntarbhāvāccaturāyatvenetyavocāma /
saiṣā virāḍdaśasaṃkhyā satyannaṃ cānnādyannādinī ca kṛtatvena daśasaṃkhyayānnaṃ kṛtasaṃkhyayānnādī tayā annānnādinyā idaṃ sarvaṃ jagaddaśadiksaṃsthaṃ dṛṣṭaṃ kṛtasaṃkhyābhūtayopalabdham /
evaṃvido 'sya sarvaṃ kṛtasaṃkhyābhūtasya daśadiksaṃbaddhaṃ dṛṣṭamupalabdhaṃ bhavati /
kiñcānnādaśca bhavati ya evaṃ veda yathoktadarśī /
dvirabhyāsa upāsanamāptyarthaḥ //8//
iti cchāndogyopaniṣadi caturthādhyāyasya tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 4,4.1
satyakāmo ha jābālo jabālāṃ mātaram āmantrayāṃ cakre |
brahmacaryaṃ bhavati vivatsyāmi kiṃgotro nv aham asmīti
ChUpBh_4,4.1 sarvaṃ vāgādyagnyādi cānnānnādatvasaṃstutaṃ jagadekīkṛtya ṣoḍaśadhā pravibhajya tasminbrahmadṛṣṭirvidhātavyetyārabhyate /
śraddhātapasorbrahmopāsanāṅgatvapradarśanāyā'khyāyikā /
satyakāmo ha nāmato haśabda aitihyārtho jabālāyā apatyaṃ jābālo jabalāṃ svāṃ mātaramāmantrayāñcakra āmantritavān /
brahmacaryaṃ svādhyāyagrahaṇāya he bhavati vivatsyāmyācāryakule, kiṅgotro 'haṃ kimasya mama gotraṃ so 'haṃ nvahamasmīti //1 //
START ChUp 4,4.2
sā hainam uvāca |
nāham etad veda tāta yadgotras tvam asi |
bahv aham carantī paricāriṇī yauvane tvām alabhe |
sāham etan na veda yadgotras tvam asi |
jabālā tu nāmāham asmi |
satyakāmo nāma tvam asi |
sa satyakāma eva jābālo bruvīthā iti
ChUpBh_4,4.2 evaṃ pṛṣṭā jabālā sā hainaṃ putramuvāca-nāhametattava gotraṃ veda he tāta yadgotrastvamasi /
kasmānna vetsītyuktā'ha-bahu bhartṛgṛhe paricaryājātamatithyabhyāgatādi carantyahaṃ paricāriṇī paricarantīti paricaraṇaśīlaivāhaṃ paricaraṇacittatayā gotrādismaraṇe mama mano nābhūt /
yauvane ca tatkāle tvāmalabhe labdhavatyasmi /
tadaiva te pitoparataḥ /
ato 'nāthāhaṃ sāhametanna veda yadgotrastvamasi /
jabālā tu nāmāhamasmi satyakāmo nāma tvamasi sa tvaṃ satyakāma evāhaṃ jābālo 'smītyācāryāya bruvīthāḥ yadyācāryeṇa pṛṣṭa ityabhiprāyaḥ //2 //
START ChUp 4,4.3-4
sa ha hāridrumataṃ gautamam etyovāca |
brahmacaryaṃ bhagavati vatsyāmi |
upeyāṃ bhagavantam iti
taṃ hovāca kiṃgotro nu somyāsīti |
sa hovāca |
nāham etad veda bho yadgotro 'ham asmi |
apṛcchaṃ mātaram |
sā mā pratyabravīd bahv aham carantī paricariṇī yauvane tvām alabhe |
sāham etan na veda yadgotras tvam asi |
jabālā tu nāmāham asmi |
satyakāmo nāma tvam asīti |
so 'haṃ satyakāmo jābālo 'smi bho iti
ChUpBh_4,4.4 sa ha satyakāmo hāridrumataṃ haridrumato 'patyaṃ hāridrumataṃ gautamaṃ gotrata etya gatvovāca brahmacaryaṃ bhagavati pūjāvati tvayi vatsyāmyata upeyāmupagaccheyaṃ śiṣyatayā bhagavantamityuktavantaṃ taṃ hovāca gautamaḥ /
kiṅgotro nu somyāsīti vijñātakulagotraḥ śiṣya upanetavya iti pṛṣṭaḥ pratyāha satyakāmaḥ /
sa hovāca nāhametadveda bho yadgotro 'hamasmi /
kiṃ tvapṛcchaṃ pṛṣṭavānasmi mātaram /
sā mayā pṛṣṭā māṃ pratyabravīnmātā /
bahvahaṃ carantītyādi pūrvavat /
tasyā ahaṃ vacaḥ smarāmi so 'haṃ satyakāmo jābālo 'smi bho iti //3-4 //
START ChUp 4,4.5
taṃ hovāca |
naitad abrahmaṇo vivaktum arhati |
samidhaṃ somyāhara |
upa tvā neṣye na satyād agā iti |
tam upanīya kṛśānām abalānāṃ catuḥśatā gā nirākṛtya uvācemāḥ somyānusaṃvrajeti |
tā abhiprasthāpayann uvāca |
nāsahasreṇāvarteyeti |
sa ha varṣagaṇaṃ provāsa |
tā yadā sahasraṃ sampeduḥ
Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0