છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 4.4

તસ્મા ઉ હ દદુસ્તે હિ ભિક્ષામ્ ।
તે વૈ યે ગ્રસ્યન્તે ઽગ્ન્યાદયો યશ્ચ તેષાં ગ્રસિતા વાયુઃ પઞ્ચાન્યે વાગાદિભ્યઃ, તથાન્યે તેભ્યઃ પઞ્ચાધ્યાત્મં વાગાદયઃ પ્રાણશ્ચ, તે સર્વે દશ સન્તસ્તત્કૃતં ભવતિ, તે ચતુરઙ્ક એકાય એવં ચત્વારઃ ત્ર્યઙ્કાયઃ એવં ત્રયો ઽપરે દ્વ્યઙ્કાયઃ એવં દ્વાવન્યાવેકાઙ્કાય એવમેકો ઽન્ય, ઇત્યેવં દેશ સન્તસ્તત્કૃતં ભવતિ ।
યત એવં તસ્માત્સર્વાસુ દિક્ષુ દશસ્વપ્યગ્ન્યાદ્યા વાગાદ્યાશ્ચ દશસંખ્યાસામાન્યાદન્નમેવ"દશાક્ષરા વિરાડ્ વિરાડન્નમ્" ઇતિ હિ શ્રુતિઃ ।
અતો ઽન્નમેવ દશસંખ્યત્વાત્ ।
તત એવ દશ કૃતં કૃતે ઽન્તર્ભાવાચ્ચતુરાયત્વેનેત્યવોચામ ।
સૈષા વિરાડ્દશસંખ્યા સત્યન્નં ચાન્નાદ્યન્નાદિની ચ કૃતત્વેન દશસંખ્યયાન્નં કૃતસંખ્યયાન્નાદી તયા અન્નાન્નાદિન્યા ઇદં સર્વં જગદ્દશદિક્સંસ્થં દૃષ્ટં કૃતસંખ્યાભૂતયોપલબ્ધમ્ ।
એવંવિદો ઽસ્ય સર્વં કૃતસંખ્યાભૂતસ્ય દશદિક્સંબદ્ધં દૃષ્ટમુપલબ્ધં ભવતિ ।
કિઞ્ચાન્નાદશ્ચ ભવતિ ય એવં વેદ યથોક્તદર્શી ।
દ્વિરભ્યાસ ઉપાસનમાપ્ત્યર્થઃ ॥8॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ ચતુર્થાધ્યાયસ્ય તૃતીયઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 4,4.1
સત્યકામો હ જાબાલો જબાલાં માતરમ્ આમન્ત્રયાં ચક્રે ।
બ્રહ્મચર્યં ભવતિ વિવત્સ્યામિ કિંગોત્રો ન્વ્ અહમ્ અસ્મીતિ

છુપ્ભ્_4,4.1 સર્વં વાગાદ્યગ્ન્યાદિ ચાન્નાન્નાદત્વસંસ્તુતં જગદેકીકૃત્ય ષોડશધા પ્રવિભજ્ય તસ્મિન્બ્રહ્મદૃષ્ટિર્વિધાતવ્યેત્યારભ્યતે ।
શ્રદ્ધાતપસોર્બ્રહ્મોપાસનાઙ્ગત્વપ્રદર્શનાયાઽખ્યાયિકા ।
સત્યકામો હ નામતો હશબ્દ ઐતિહ્યાર્થો જબાલાયા અપત્યં જાબાલો જબલાં સ્વાં માતરમામન્ત્રયાઞ્ચક્ર આમન્ત્રિતવાન્ ।
બ્રહ્મચર્યં સ્વાધ્યાયગ્રહણાય હે ભવતિ વિવત્સ્યામ્યાચાર્યકુલે, કિઙ્ગોત્રો ઽહં કિમસ્ય મમ ગોત્રં સો ઽહં ન્વહમસ્મીતિ ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 4,4.2
સા હૈનમ્ ઉવાચ ।
નાહમ્ એતદ્ વેદ તાત યદ્ગોત્રસ્ ત્વમ્ અસિ ।
બહ્વ્ અહમ્ ચરન્તી પરિચારિણી યૌવને ત્વામ્ અલભે ।
સાહમ્ એતન્ ન વેદ યદ્ગોત્રસ્ ત્વમ્ અસિ ।
જબાલા તુ નામાહમ્ અસ્મિ ।
સત્યકામો નામ ત્વમ્ અસિ ।
સ સત્યકામ એવ જાબાલો બ્રુવીથા ઇતિ

છુપ્ભ્_4,4.2 એવં પૃષ્ટા જબાલા સા હૈનં પુત્રમુવાચ-નાહમેતત્તવ ગોત્રં વેદ હે તાત યદ્ગોત્રસ્ત્વમસિ ।
કસ્માન્ન વેત્સીત્યુક્તાઽહ-બહુ ભર્તૃગૃહે પરિચર્યાજાતમતિથ્યભ્યાગતાદિ ચરન્ત્યહં પરિચારિણી પરિચરન્તીતિ પરિચરણશીલૈવાહં પરિચરણચિત્તતયા ગોત્રાદિસ્મરણે મમ મનો નાભૂત્ ।
યૌવને ચ તત્કાલે ત્વામલભે લબ્ધવત્યસ્મિ ।
તદૈવ તે પિતોપરતઃ ।
અતો ઽનાથાહં સાહમેતન્ન વેદ યદ્ગોત્રસ્ત્વમસિ ।
જબાલા તુ નામાહમસ્મિ સત્યકામો નામ ત્વમસિ સ ત્વં સત્યકામ એવાહં જાબાલો ઽસ્મીત્યાચાર્યાય બ્રુવીથાઃ યદ્યાચાર્યેણ પૃષ્ટ ઇત્યભિપ્રાયઃ ॥2 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 4,4.3-4
સ હ હારિદ્રુમતં ગૌતમમ્ એત્યોવાચ ।
બ્રહ્મચર્યં ભગવતિ વત્સ્યામિ ।
ઉપેયાં ભગવન્તમ્ ઇતિ

તં હોવાચ કિંગોત્રો નુ સોમ્યાસીતિ ।
સ હોવાચ ।
નાહમ્ એતદ્ વેદ ભો યદ્ગોત્રો ઽહમ્ અસ્મિ ।
અપૃચ્છં માતરમ્ ।
સા મા પ્રત્યબ્રવીદ્ બહ્વ્ અહમ્ ચરન્તી પરિચરિણી યૌવને ત્વામ્ અલભે ।
સાહમ્ એતન્ ન વેદ યદ્ગોત્રસ્ ત્વમ્ અસિ ।
જબાલા તુ નામાહમ્ અસ્મિ ।
સત્યકામો નામ ત્વમ્ અસીતિ ।
સો ઽહં સત્યકામો જાબાલો ઽસ્મિ ભો ઇતિ

છુપ્ભ્_4,4.4 સ હ સત્યકામો હારિદ્રુમતં હરિદ્રુમતો ઽપત્યં હારિદ્રુમતં ગૌતમં ગોત્રત એત્ય ગત્વોવાચ બ્રહ્મચર્યં ભગવતિ પૂજાવતિ ત્વયિ વત્સ્યામ્યત ઉપેયામુપગચ્છેયં શિષ્યતયા ભગવન્તમિત્યુક્તવન્તં તં હોવાચ ગૌતમઃ ।
કિઙ્ગોત્રો નુ સોમ્યાસીતિ વિજ્ઞાતકુલગોત્રઃ શિષ્ય ઉપનેતવ્ય ઇતિ પૃષ્ટઃ પ્રત્યાહ સત્યકામઃ ।
સ હોવાચ નાહમેતદ્વેદ ભો યદ્ગોત્રો ઽહમસ્મિ ।
કિં ત્વપૃચ્છં પૃષ્ટવાનસ્મિ માતરમ્ ।
સા મયા પૃષ્ટા માં પ્રત્યબ્રવીન્માતા ।
બહ્વહં ચરન્તીત્યાદિ પૂર્વવત્ ।
તસ્યા અહં વચઃ સ્મરામિ સો ઽહં સત્યકામો જાબાલો ઽસ્મિ ભો ઇતિ ॥3-4 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 4,4.5
તં હોવાચ ।
નૈતદ્ અબ્રહ્મણો વિવક્તુમ્ અર્હતિ ।
સમિધં સોમ્યાહર ।
ઉપ ત્વા નેષ્યે ન સત્યાદ્ અગા ઇતિ ।
તમ્ ઉપનીય કૃશાનામ્ અબલાનાં ચતુઃશતા ગા નિરાકૃત્ય ઉવાચેમાઃ સોમ્યાનુસંવ્રજેતિ ।
તા અભિપ્રસ્થાપયન્ન્ ઉવાચ ।
નાસહસ્રેણાવર્તેયેતિ ।
સ હ વર્ષગણં પ્રોવાસ ।
તા યદા સહસ્રં સમ્પેદુઃ