Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 4.1
ChUpBh_3,19.4 sa yaḥ kaścidetamevaṃ yathoktamahimānaṃ vidvānsannādityaṃ brahmetyupāste sa tadbhāvaṃ pratipadyata ityarthaḥ /
kiñca dṛṣṭaṃ phalamabhyāśaḥ kṣipraṃ tadvido yaditi kriyāviśeṣaṇamenamevaṃvidaṃ sādhavaḥ /
śobhanā ghoṣāḥ /
sādhutvaṃ ghoṣādīnāṃ yadupabhoge pāpānubandhābhāvaḥ /
ā ca gaccheyurāgaccheyuścopa ca nimreḍerannupanimreḍeraṃśca na kevalamāgamanamātraṃ ghoṣāṇāmupasukhayeyuścopasukhaṃ ca kuryarityarthaḥ /
dvirabhyāso 'dhyāyaparisamāptyarthaḥ ādarārthaśca //4 //
iti chāndogyopaniṣadi tṛtīyādhyāyasyaikonaviṃśaḥ khaṇḍaḥ
iti cchāndogyopaniṣadbrāhmaṇe tṛtīyo 'dhyāyaḥ samāptaḥ
IN REE NICHT ZULÄSSIGE ZEICHEN:
atha caturtho 'dhyāyaḥ
START ChUp 4,1.1
jānaśrutir ha pautrāyaṇaḥ śraddhādeyo bahudāyī bahupākya āsa |
sa ha sarvata āvasathān māpayāṃ cakre sarvata eva me 'nnam atsyantīti
ChUpBh_4,1.1 vāyuprāṇayorbrahmaṇaḥ pādadṛṣṭyadhyāsaḥ purastādvarṇitaḥ /
athedānīṃ tayoḥ sākṣādbrahmatvenopāsyatvāyottaramārabhyate /
sukhāvabodhārthā'khyāyikā, vidyādānagrahaṇavidhipradarśanārthā ca śraddhānnadānānuddhatatvādīnāṃ ca vidyāprāpti sādhanatvaṃ pradarśyata ākhyāyikayā /
jānaśrutirjanaśrutasyāpatyam /
haḥ aitihyārthaḥ /
putrasya pautraḥ pautrāyaṇaḥ sa eva śraddhādeyaḥ śraddhāpuraḥsarameva brāhmaṇādibhyo deyamasyeti śraddhādeyaḥ /
bahudāyī prabhūtaṃ dātuṃ śīlamasyeti bahudāyī /
bahupākyo bahu paktavyamahanyahani gṛhe yasyāsaubahupākyaḥ /
bhojanārthibhyo bahvasya gṛhe 'nnaṃ pacyata ityarthaḥ /
evaṅguṇasampanno 'sau jānaśrutiḥ pautrāyaṇo viśiṣṭe deśe kāle ca kasmiṃścidāsa babhūva /
sa ha sarvataḥ sarvāsu dikṣu grāmeṣu nagareṣu cā'vasathānetya vasanti yeṣvityāvasathāstānmāpayāñcakre kāritavānityarthaḥ /
sarvata eva me mamānnaṃ teṣvāvasatheṣu vasanto 'tsyanti bhokṣyanta ityevamabhiprāyaḥ //1 //
START ChUp 4,1.2
atha ha haṃsā niśāyām atipetuḥ |
tad dhaivaṃ haṃso haṃsam abhyuvāda |
ho ho 'yi bhallākṣa bhallākṣa jānaśruteḥ pautrāyaṇasya samaṃ divā jyotir ātataṃ tan mā prasāṅkṣīs tat tvāṃ mā pradhākṣīr iti
ChUpBh_4,1.2 tatraivaṃ sati rājani tasmindharmakāle harmyatalasthe 'tha ha haṃsā niśāyāṃ rātrāvatipetuḥ /
ṛṣayo devatā vā rājño 'nnadānaguṇaistoṣitāḥ santo haṃsārūpā bhūtvā rājño darśanagocare 'tipetuḥ /
tattasminkāle teṣāṃ patatāṃ haṃsānāmekaḥ pṛṣṭhataḥ patannagrataḥ patantaṃ haṃsamabhyuvādābhyuktavānho ho 'yīti bho bho iti sambodhya bhallākṣa bhallākṣetyādaraṃ darśayan yathā paśya paśyā'ścaryamiti tadvat /
bhallākṣeti mandadṛṣṭitvaṃ sūcayannāha /
athavā samyagbrahmadarśanābhimānavattvāttasyāsakṛdupālabdhastena pīḍyamāno 'marṣitayā tatsūcayati bhallākṣeti /
jānaśruteḥ pautrāyaṇasya samaṃ tulyaṃ divā dyulokena jyotiḥ prabhāsvaramannadānādijanitaprabhāvajamātataṃ vyāptaṃ dyulokaspṛgityarthaḥ /
divāhnā vā samaṃ jyotirityetat /
tanmā prasāṅkṣīḥ sañjanaṃ saktiṃ tena jyotiṣā sambandhaṃ mā kārṣīrityarthaḥ /
tatprasañjanena tajjyotistvā tvāṃ mā pradhākṣīrmā dahatvityarthaḥ puruṣavyatyanena mā pradhākṣīditi //2 //
START ChUp 4,1.3
tam u ha paraḥ pratyuvāca kam v ara enam etat santaṃ sayugvānam iva raikvam āttha iti |
yo nu kathaṃ sayugvā raikva iti
ChUpBh_4,1.3 tamevamuktavantaṃ para itaro 'gragāmī pratyuvācāre nikṛṣṭo 'yaṃ rājā varākastaṃ kamu enaṃ santaṃ kena māhātmyena yuktaṃ santamiti kutsayatyenamevaṃ sabahumānametadvacanamāttha raikvamiva, sayugvānaṃ saha yugvanā gantryā vartata iti sayugvā raikvaḥ /
tamivā'tthainam /
ananurūpamasminnayuktamīdṛśaṃ vaktuṃ raikva ivetyabhiprāyaḥ /
itaraścā'ha-yo nu kathaṃ tvayocyate sayugvā raikva ityuktavantaṃ bhallākṣa āha śṛṇu yathā sa raikvaḥ //3 //
START ChUp 4,1.4
yathā kṛtāya vijitāyādhareyāḥ saṃyanty evam enaṃ sarvaṃ tad abhisameti yat kiṃca prajāḥ sādhu kurvanti |
yas tad veda yat sa veda sa mayaitad ukta iti
ChUpBh_4,1.4 yathā loke kṛtāyaḥ kṛto nāmāyo dyūtasamaye prasiddhaścaturaṅkaḥ sa yadā jayati dyūte pravṛttānāṃ tasmai vijitāya tadarthamitare tridvyekāṅkā adhare 'yāstretādvāparakalināmānaḥ saṃyanti saṃgacchante 'ntarbhavanti /
caturaṅke kṛtāye tridvyekāṅkānāṃ vidyamānatvāttadantarbhavantītyarthaḥ /
yathāyaṃ dṛṣṭānta evamenaṃ raikvaṃ kṛtāyasthānīyaṃ tretādyāyasthānīyaṃ sarvaṃ tadabhisametyantarbhavati raikve /
kiṃ tadyatkiñca loke sarvāḥ prajāḥ sādhu śobhanaṃ dharmajātaṃ kurvanti tatsarvaṃ raikvasya dharme 'ntarbhavati /
tasya ca phale sarvaprāṇidharmaphalamantarbhavatītyarthaḥ /
tathānyo 'pi kaścidyastadvedyaṃ veda /
kiṃ tadyadvedyaṃ sa raikvo veda /
tadvedyamanyo 'pi yo veda tamapi sarvaprāṇidharmajātaṃ tatphalaṃ ca raikvamivābhisametītyanuvartate /
sa evaṃbhūto mayā vidvānetadikta evamukto raikvavatsa eva kṛtāyasthānīyo bhavatītyabhiprāyaḥ //4 //
START ChUp 4,1.5-6
tad u ha jānaśrutiḥ pautrāyaṇa upaśuśrāva |
sa ha saṃjihāna eva kṣattāram uvācāṅgāre ha sayugvānam iva raikvam āttheti |
yo nu kathaṃ sayugvā raikva iti
yathā kṛtāya vijitāyādhareyāḥ saṃyanty evam enaṃ sarvaṃ tad abhisameti yat kiṃca prajāḥ sādhu kurvanti |
yas tad veda yat sa veda sa mayaitad ukta iti
ChUpBh_4,1.5,6 tadu ha tadetadīdṛśaṃ haṃsavākyamātmanaḥ kutsārūpamanyasya viduṣo raikvādeḥ praśaṃsārūpamupaśuśrāva śrutavānharmyatalastho rājā jānaśrutiḥ pautrāyaṇaḥ /
tacca haṃsavākyaṃ smaranneva paunaḥ punyena rātriśeṣamativāhayāmāsa /
tataḥ sa bandibhī rājā stutiyuktābhirvāgbhiḥ pratibodhyamāna uvāca kṣattāraṃ saṃjihāna eva śayanaṃ nidrāṃ vā parityajanneva he 'ṅga vatsāre sa sayugvānamiva raikvamāttha kiṃ mām /
sa eva stutyarhe nāhamityabhiprāyaḥ /
athavā sayugvānaṃ raikvamāttha gatvā mama taddidṛkṣā;tadevaśabdo 'vadhāraṇārtho 'narthako vā vācyaḥ /
sa ca kṣattā pratyuvāca raikvānayanakāmo rājño 'bhiprāyajño yo nu kathaṃ sayugvā raikva iti, rājñaivaṃ cokta ānetuṃ taccihnaṃ jñatumicchanyo nu kathaṃ sayugvā raikva ityavocat /
sa ca bhallākṣavacanamevāvocat //5-6 //
START ChUp 4,1.7
sa ha kṣattānviṣya nāvidam iti pratyeyāya |
taṃ hovāca yatrāre brāhmaṇasyānveṣaṇā tad enam arccheti
ChUpBh_4,1.7 tasya smaransa ha kṣattā nagaraṃ grāmaṃ vā gatvānviṣya raikvaṃ nāvidaṃ na vyajñāsiṣamiti pratyeyāya pratyāgatavān /
taṃ hovāca kṣattaramare yatra brāhmaṇasya brahmavida ekānte 'raṇye nadīpulinādau vivikte deśe 'nveṣaṇānumārgaṇaṃ bhavati tattatrainaṃ raikvamarcha ṛccha gaccha tatra mārgaṇaṃ kurvityarthaḥ //7 //
START ChUp 4,1.8
so 'dhastāc chakaṭasya pāmānaṃ kaṣamāṇam upopaviveśa |
taṃ hābhyuvāda tvaṃ nu bhagavaḥ sayugvā raikva iti |
ahaṃ hy arā 3 iti ha pratijajñe |
sa ha kṣattāvidam iti pratyeyāya
Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0