Language

ENहिગુ
Scripture Library

Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 3.18

3.18.1

ChUpBh_3,17.7 ādidityatrā'kārasyānubandhastakāro 'narthaka icchabdaśca /
pratnasya cirantanasya purāṇasyetyarthaḥ /
retasaḥ kāraṇasya bījabhūtasya jagataḥ sadākhyasya jyotiḥ prakāśaṃ paśyanti /
āśabda utsṛṣṭānubandhaḥ paśyantītyanena sambadhyate /
kiṃ tajjayotiḥ paśyanti /
vāsaramaharahariva tatsarvato vyāptaṃ brahmaṇo jyotiḥ /
nivṛttacakṣuṣo brahmavido brahmacaryādinivṛttisādhanaiḥ śuddhāntaḥkaraṇā ā samantato jyotiḥ paśyantītyarthaḥ /
paraḥ paramiti liṅgavyatyayena, jyotiṣparatvāt /
yadidhyate dīpyate divi dyotanavati pasminbrahmaṇi vartamānam /
yena jyotiṣeddhaḥ savitā tapati candramā bhāti vidyudvidyotate grahatārāgaṇā vibhāsante /
kiñcānyo mantradṛgāha yathoktaṃ jyotiḥ paśyan /
udvayaṃ tamaso 'jñānalakṣaṇātpari parastāditi śeṣaḥ /
tamaso vāpanetṛ yajjayotiruttaramādityasthaṃ paripaśyanto vayamudaganmeti vyavahitena sambandhaḥ /
tajjyotiḥ svaḥ svamātmīyamasmaddhṛdi sthitam /
ādityasthaṃ ca tadekaṃ jyotiḥ /
yaduttaramutkṛṣṭataramūrdhvataraṃ vāparaṃ jyotirapekṣya paśyanta udaganma vayam /
kamudaganmetyāha /
devaṃ dyotanavantaṃ devatrā deveṣu sarveṣu sūryaṃ rasānāṃ raśmīnāṃ prāṇānāṃ ca jagata īraṇātsūryastamudaganma gatavanto jyotiruttamaṃ sarvajyotirbhya utkṛṣṭatamamaho prāptā vayamityarthaḥ /
idaṃ tajjyotiryadṛgbhyāṃ stutaṃ yadyajustrayeṇa prakāśitam /
dvirabhyāso yajñakalpanāparisamāptyarthaḥ //7//
iti chāndogyopaniṣadi tṛtīyādhyāyasya saptadaśaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 3,18.1
mano brahmety upāsīta |
ity adhyātmam |
athādhidaivatam |
ākāśo brahma |
ity ubhayam ādiṣṭaṃ bhavaty adhyātmaṃ cādhidaivataṃ ca

3.18.2

ChUpBh_3,18.1 manomaya īśvara ukta ākāśātmeti ca brahmaṇo guṇaikadeśatvena /
athedānīṃ mana ākāśayoḥ samastabrahmadṛṣṭividhānārtha ārambho mano brahmetyādi /
mano manute 'nenetyantaḥkaraṇaṃ tadbrahma paramityupāsīteti etadātmaviṣayaṃ darśanamadhyātmam /
athādhidaivataṃ devatāviṣayamidaṃ vakṣyāmaḥ /
ākāśo brahmetyupāsīta /
evamabhuyamadhyātmamadhidaivataṃ cobhayaṃ brahmadṛṣṭiviṣayamādiṣṭamupadiṣṭaṃ bhavati /
ākāśamanasoḥ sūkṣmatvāt /
manasopalabhyatvācca brahmaṇo yogyaṃ mano brahmadṛṣṭeḥ /
ākāśaśca sarvagatatvātsūkṣmatvādupādhihīnatvācca //1 //
START ChUp 3,18.2
tad etac catuṣpād brahma |
vāk pādaḥ prāṇaḥ pādaś cakṣuḥ pādaḥ śrotraṃ pādaḥ |
ity adhyātmam |
athādhidaivatam |
agniḥ pādo vāyuḥ pāda ādityaḥ pādo diśaḥ pādaḥ |
ity ubhayam evādiṣṭaṃ bhavaty adhyātmaṃ cādhidaivataṃ ca

3.18.3

ChUpBh_3,18.2 tadetanmana ākhyaṃ catuṣpādbrahma, catvāraḥ pādā asyeti /
kathaṃ catuṣpāttvaṃ manaso brahmaṇa ityāha-vākprāṇaścakṣuḥ śrotramityete pādā ityadhyātmam /
athādhidaivatamākāśasya brahmaṇo 'gnirvāyurādityo diśa ityete /
evamubhayameva catuṣpādbrahmā'diṣṭaṃ bhavatyadhyātmaṃ caivādhidaivataṃ ca //2 //
START ChUp 3,18.3
vāg eva brahmaṇaś caturthaḥ pādaḥ |
so 'gninā jyotiṣā bhāti ca tapati ca |
bhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ veda

3.18.4

ChUpBh_3,18.3 tatra vāgeva manaso brahmaṇaścaturthaḥ pāda itarapādatrayāpekṣayā /
vācā hi pādeneva gavādi vaktavyaviṣayaṃ prati pratiṣṭhati /
ato manasaḥ pāda iva vāk /
tathā prāṇo ghrāṇaḥ pādaḥ /
tenāpi gandhaviṣayaṃ prati caṅkramati /
tathā cakṣuḥ pādaḥ śrotraṃ pāda ityevamadhyātmaṃ catuṣpāttavaṃ manaso brahmaṇaḥ /
athādhidaivatamagnivāyvādityadiśa ākāśasya brahmaṇa udāra iva goḥ pādā vilagnā upalabhyante /
tena tasyā'kāśasyāgnyādayaḥ pādā ucyante /
evamubhayamadhyātmaṃ caivādhidaivataṃ catuṣpādādiṣṭaṃ bhavati /
tatra vāgeva manaso brahmaṇaścaturthaḥ pādaḥ /
so 'gninādhidaivatena jyotiṣā bhāti ca dīpyate tapati ca santāpaṃ cauṣṇyaṃ karoti /
athavā tailaghṛtādyāgneyāśaneneddhā vāgbhāti ca tapati ca vadanāyotsāhavatī syādityarthaḥ /
vidvatphalaṃ bhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ yathoktaṃ vedaḥ //3 //
START ChUp 3,18.4-6
prāṇa eva brahmaṇaś caturthaḥ pādaḥ |
sa vāyunā jyotiṣā bhāti ca tapati ca |
bhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ veda

3.18.5

cakṣur eva brahmaṇaś caturthaḥ pādaḥ |
sa ādityena jyotiṣā bhāti ca tapati ca |
bhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ veda

3.18.6

śrotram eva brahmaṇaś caturthaḥ pādaḥ |
sa digbhir jyotiṣā bhāti ca tapati ca |
bhāti ca tapati ca kīrtyā yaśasā brahmavarcasena ya evaṃ veda ya evaṃ veda

Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc