Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 3.17
ChUpBh_3,16.7 niścitā hi vidyā phalāyetyetaddarśayannudāharati-etadyajñadarśanaṃ ha sma vai kila tadvidvānāha mahidāso nāmataḥ /
itarāyā apatyamaitareyaḥ /
kiṃ kasmānme mamaitadupatapanamupatapasi sa tvaṃ he roga yo 'haṃ yajño 'nena tvatkṛtenopatāpena na preṣyāmi na mariṣyāmyato vṛthā tava śrama ityarthaḥ /
ityevamāha smeti pūrveṇa sambandhaḥ /
sa evaṃniścayaḥ sanṣoḍaśaṃ varṣaśatamajīvat /
anyo 'pyevaṃniścaḥ ṣoḍaśaṃ varṣaśataṃ prajīvati ya evaṃ yathoktaṃ yajñasampādanaṃ veda jānāti sa ityarthaḥ //7//
iti chāndogyopaniṣadi tṛtīyādhyāyasya ṣoḍaśaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 3,17.1
sa yad aśiśiṣati yat pipāsati yan na ramate tā asya dīkṣāḥ
ChUpBh_3,17.1 sa yadaśiśiṣatotyādiyajñasāmānyanirdeśaḥ puruṣasya pūrveṇaiva sambadhyate /
yadaśiśiṣatyaśitumicchati /
tathā pipāsati pātumicchati /
yanna ramata iṣṭādyaprāptinimittaṃ yadaivañjātīyakaṃ duḥkhamanubhavati tā asya dīkṣāḥ /
duḥkhasāmānyādvidhiyajñasyeva //1 //
START ChUp 3,17.2
atha yad aśnāti yat pibati yad ramate tad upasadair eti
ChUpBh_3,17.2 atha yadaśnāti yatpibati yadramate ratiṃ cānubhavatīṣṭādisaṃyogāttadupasadaiḥ samānatāmeti /
upasadāṃ ca payovratatvanimittaṃ sukhamasti /
alpabhojanīyāni cāhānyāśvāsannānīti praśvāso 'to 'śanādīnāmupasadāṃ ca sāmānyam //2 //
START ChUp 3,17.3
atha yad dhasati yaj jakṣati yan maithunaṃ carati stutaśastrair eva tad eti
ChUpBh_3,17.3 atha yaddhasati yajjakṣati bhakṣayati yanmaithunaṃ carati stutaśasraireva tatsamānatāmeti /
śabdavattvasāmānyāt //3 //
START ChUp 3,17.4
atha yat tapo dānam ārjavam ahiṃsā satyavacanam iti tā asya dakṣiṇāḥ
ChUpBh_3,17.4 atha yattapo dānamārjavamahiṃsā satyavacanamiti tā asya dakṣiṇāḥ /
dharmapuṣṭikaratvasāmānyāt //4 //
START ChUp 3,17.5
tasmād āhuḥ soṣyaty asoṣṭeti |
punar utpādanam evāsya tat |
maraṇam evāvabhṛthaḥ
ChUpBh_3,17.5 yasmācca yajñaḥ puraṣastasmāttaṃ janayiṣyati mātā yadā tadā'huranye soṣyatīti tasya mātaraṃ yadā ca prasūtā bhavati tadāsoṣṭa pūrṇiketi vidhiyajña iva soṣyati somaṃ devadatto 'soṣṭa somaṃ yajñadatta iti, ataḥ śabdasāmānyādvā puruṣo yajñaḥ /
punarutpādanamevāsya tatpuruṣākhyasya yajñasya yatsoṣyatyasoṣṭeti śabdasambandhitvaṃ vidhiyajñasyeva /
kiñca tanmaraṇamevāsya puruṣayajñasyāvabhṛthaḥ samāptisāmānyāt //5 //
START ChUp 3,17.6
tad dhaitad ghora āṅgirasaḥ kṛṣṇāya devakīputrāyoktvovāca |
apipāsa eva sa babhūva |
so 'ntavelāyām etat trayaṃ pratipadyetākṣitam asy acyutam asi prāṇasaṃśitam asīti |
tatraite dve ṛcau bhavataḥ
ChUpBh_3,17.6 taddhaitadyajñadarśanaṃ ghoro nāmata āṅgiraso gotrataḥ kṛṣṇāya devakīputrāya śiṣyāyokatvovāca tadetattrayamityādivyavahitena sambandhaḥ /
sa caitaddarśanaṃ śrutvāpipāsa evāmyābhyo vidyābhyo babhūva /
itthaṃ ca viśiṣṭeyaṃ vidyā yatkṛṣṇasya devakīputrasyānyāṃ vidyāṃ prati tṛḍvicchedakarīti puruṣayajñavidyāṃ stauti /
ghora āṅgirasaḥ kṛṣṇāyoktvemāṃ vidyāṃ kimuvāceti tadāha-sa evaṃ yathoktayajñavidantavelāyāṃ maraṇakāla etanmantratrayaṃ pratipadyeta japedityarthaḥ /
kiṃ tadakṣitamakṣīṇamakṣataṃ vāsītyekaṃ yajuḥ sāmarthyādādityasthaṃ prāṇaṃ caikīkṛtyā'ha /
tathā tamevā'hācyutaṃ svarūpādapracyutamasīti dvitīyaṃ yajuḥ /
prāṇasaṃśitaṃ prāṇaśca sa saṃśitaṃ samyaktanūkṛtaṃ ca sūkṣmaṃ tattvamasīti tṛtīyaṃ yajuḥ /
tatraitasminnarthe vidyāstutipare dve ṛcau mantrau bhavato na japārthe /
trayaṃ pratipadyeteti tritvasaṃkhyābādhanāt /
pañcasaṃkhyā hi tadā syāt //6 //
START ChUp 3,17.7
ādit pratnasya retasaḥ |
ud vayaṃ tamasaspari |
jyotiḥ paśyanta uttaram |
svaḥ paśyanta uttaram |
devaṃ devatrā sūryam aganma jyotir uttamam iti jyotir uttamam iti
Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0