Language

ENहिગુ
Scripture Library

Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 3.16

3.16.1

ChUpBh_3,15.7 atha yadavocaṃ svaḥ prapadya ityṛgvedādīnprapadya ityeva tadavocamiti /
upariṣṭānmantrāñjapettataḥ pūrvoktamajaraṃ kośaṃ sadigvatsaṃ yathāvaddhyātvā dvirvacanamādarārtham //7//
iti chāndogyopaniṣadi tṛtīyādhyāyasya pañcadaśaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 3,16.1
puruṣo vāva yajñaḥ |
tasya yāni caturviṃśativarṣāṇi tat prātaḥsavanam |
caturviṃśatyakṣarā gāyatrī |
gāyatraṃ prātaḥsavanam |
tad asya vasavo 'nvāyattāḥ |
prāṇā vāva vasavaḥ |
ete hīdaṃ sarvaṃ vāsayanti

3.16.2

ChUpBh_3,16.1 putrāyuṣa upāsanamuktaṃ japaśca /
athedānīmātmano dīrghajīvanāyedamupāsanaṃ japaṃ ca vidadhadāha /
jīvanhi svayaṃ putrādiphalena yujyate nānyathā ityata ātmānaṃ yajñaṃ sampādayati-puraṣaḥ puruṣo jīvanaviśiṣṭaḥ kāryakaraṇasaṅghāto yathāprasiddha eva /
vāvaśabdo 'vadhāraṇārthaḥ /
puraṣa eva yajña ityarthaḥ /
tathā hi sāmānyaiḥ sampādayati yajñatvam /
katham /
tasya puruṣasya yāni caturviṃśativarṣāṇyāyuṣastatprātaḥsavanaṃ yajñasya /
kena sāmānyenetyāha-caturviṃśatyakṣarā gāyatro chando gāyatraṃ gāyatrīchandaskaṃ hi vidhiyajñasya prātaḥsavanam /
ataḥ prātaḥsavanasampannena caturviṃśativarṣāyuṣā yuktaḥ puruṣaḥ /
ato vidhiyajñasādṛśyādyajñaḥ /
tathottarayorapyāyuṣoḥ savanadvayasampattisriṣṭubjagatyakṣarasaṃkhyāsāmānyato vācyā /
kiñca tadasya puruṣayajñasya prātaḥsavanaṃ vidhiyajñasyeva vasavo devā anvāyattā anugatāḥ /
savanadevatātvena svāmina ityarthaḥ /
puruṣayajñe 'pi vidhiyajña ivāgnyādayo vasavo devāḥ prāptā ityato viśinaṣṭi-prāṇā vāva vasavo vāgādayo vāyavaśca /
tehi yasmādidaṃ puruṣādiprāṇijātamete vāsayanti /
prāṇeṣu hi dehe vatsatu sarvamida vasati nānyathā /
ityato vasanādvāsanācca vasavaḥ //1 //
START ChUp 3,16.2
taṃ ced etasmin vayasi kiṃcid upatapet sa brūyāt |
prāṇā vasava idaṃ me prātaḥsavanaṃ mādhyaṃdinaṃ savanam anusaṃtanuteti māhaṃ prāṇānāṃ vasūnāṃ madhye yajño vilopsīyeti |
ud dhaiva tata ety agado ha bhavati

3.16.3

ChUpBh_3,16.2 taṃ cedyajñasampāditametasminprātaḥ savanasampanne vayasi kiñcidvyādhyādi maraṇaśaṅkāraṇamupatapedduḥkhamutpādayetsa tadā yajñasampādī puruṣa ātmānaṃ yajñaṃ manyamāno brūyājjapedityarthaḥ imaṃ mantraṃ he prāṇā vasava adaṃ me prātaḥ savanaṃ mama yajñasya vartate tanmādhyandinaṃ savanamanusantanuteti mādhyandinena savanenā'yuṣā sahitamekībhūtaṃ santataṃ kurutetyarthaḥ /
māhaṃ yajño yuṣmākaṃ prāṇānāṃ vasūnāṃ prātaḥsavaneśānāṃ madhye vilopsīya vilupyeya vicchidyeyetyarthaḥ /
itiśabdo mantraparisamāptyarthaḥ /
sa tena japena dhyānena ca tatastasmādupatāpādudetyudgacchati /
udgamya vimuktaḥ sannagado hānupatāpo bhavatyeva //2 //
START ChUp 3,16.3
atha yāni catuścatvāriṃśad varṣāṇi tan mādhyaṃdinaṃ savanam |
catuścatvāriṃśadakṣarā triṣṭup |
traiṣṭubhaṃ mādhyaṃdinaṃ savanam |
tad asya rudrā anvāyattāḥ |
prāṇā vāva rudrāḥ |
ete hīdaṃ sarvaṃ rodayanti

3.16.4

ChUpBh_3,16.3 atha yāni catuścatvāriṃśadvarṣāṇītyādi samānam /
rudanti rodayantīti prāṇā rudrāḥ /
krūrā hi te madhyamevayasyato rudrāḥ //3 //
START ChUp 3,16.4-6
taṃ ced etasmin vayasi kiṃcid upatapet sa brūyāt |
prāṇā rudrā idaṃ me mādhyaṃdinaṃ savanaṃ tṛtīyasavanam anusaṃtanuteti māhaṃ prāṇānāṃ rudrāṇāṃ madhye yajño vilopsīyeti |
ud dhaiva tata ety agado ha bhavati

3.16.5

atha yāny aṣṭācatvāriṃśad varṣāṇi tat tṛtīyasavanam |
aṣṭācatvāriṃśadakṣarā jagatī |
jāgataṃ tṛtīyasavanam |
tad asyādityā anvāyattāḥ |
prāṇā vāvādityāḥ |
ete hīdaṃ sarvam ādadate

3.16.6

taṃ ced etasmin vayasi kiṃcid upatapet sa brūyāt |
prāṇā ādityā idaṃ me tṛtīyasavanam āyur anusaṃtanuteti māhaṃ prāṇānām ādityānāṃ madhye yajño vilopsīyeti |
ud dhaiva tata ety agado haiva bhavati

3.16.7

ChUpBh_3,16.4-6 tathā'dityāḥ prāṇāḥ /
te hīdaṃ śabdādijātamādadate 'ta ādityāstṛtīyasavanamāyuḥ ṣoḍaśottaravarṣaśataṃ samāpayatānusantanuta yajñaṃ samāpayatetyarthaḥ /
samānamanyat //4-6 //
START ChUp 3,16.7
etad dha sma vai tad vidvān āha mahidāsa aitareyaḥ |
sa kiṃ ma etad upatapasi yo 'ham anena na preṣyām iti |
sa ha ṣoḍaśaṃ varṣaśatam ajīvat |
pra ha ṣoḍaśaṃ varṣaśataṃ jīvati ya evaṃ veda

Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc