Language

ENहिગુ
Scripture Library

Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 3.12

3.12.1

ChUpBh_3,11.6 nānyasmai kasmaicana prabrūyāttīrthadvayamanujñātamanekeṣāṃ prāptānāṃ tīrthānāmācāryādīnām /
kasmātpunastīrthasaṅkocanaṃ vidyāyā niṣkrayārthamācāryāya dhanasya pūrṇāṃ sampannāṃ bhogopararaṇairnāsāvasya niṣkrayo yasmāttato 'pi dānādetadeva yanmadhuvidyādānaṃ bhūyo bahutaraphalamityarthaḥ /
dvirabhyāsa ādarārthaḥ //6//
iti chāndogyopaniṣadi tṛtīyādhyāyasyaikādaśaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 3,12.1
gāyatrī vā idaṃ sarvaṃ bhūtaṃ yad idam kiñca |
vāg vai gāyatrī |
vāg vā idaṃ sarvaṃ bhūtaṃ gāyati ca trāyate ca

3.12.2

ChUpBh_3,12.1 yata evamatiśayaphalaiṣā brahmavidyātaḥ sā prakārāntareṇāpi vaktavyeti gāyatrī vā ityādyārabhyate /
gāyatrīdvāreṇa cocyate /
brahmaṇaḥ sarvaviśeṣarahitasya neti netītyādiśiṣapratiṣedhagamyasya durbodhatvāt /
satsvanekeṣu cchandaḥsu gāyatryā eva brahmajñānadvāratayopādānaṃ prādhānyāt /
somāharaṇāt itaracchandokṣarāharaṇenetaracchandovyāptyā ca sarvasavanavyāpakatvācca yajñe prādhānyaṃ gāyatryāḥ /
gāyatrīsāratvācca brāhmaṇasya mātaramiva hitvā gurutarāṃ gāyatrīṃ tato 'nyadgurutaraṃ na pratipadyate yathoktaṃ brahmāpīti /
tasyāmatyantagauravasya prasiddhatvāt /
ato gāyatrīmukhenaiva brahmocyate /
gāyatrī vā ityavadhāraṇārtho vaiśabdaḥ /
idaṃ sarvaṃ bhūtaṃ prāmijātaṃ yatkiñca sthāvaraṃ jaṅgamaṃ vā tatsarvaṃ gāyatryeva /
tasyāśchandomātrāyāḥ sarvabhūtatvamanupapannamiti gāyatrīkāraṇaṃ vācaṃ śabdayatyasau gaurasāvaśva iti ca trāyate ca rakṣatyamuṣmānmā bhaiṣīḥ kiṃ te bhayamutthitamityādinā sarvato bhayānnivartyamāno vācā trātaḥ syāt /
yadvāgbhūtaṃ gāyati ca trāyate ca gāyatryeva tadgāyati ca trāyate ca vāco 'nanyatvādgāyatryāḥ /
gānāttrāṇācca gāyatryā gāyatrītvam //1 //
START ChUp 3,12.2
yā vai sā gāyatrīyaṃ vāva sā yeyaṃ pṛthivī |
asyāṃ hīdaṃ sarvaṃ bhūtaṃ pratiṣṭhitam |
etām eva nātiśīyate

3.12.3

ChUpBh_3,12.2 yā vai saivaṃlakṣaṇā sarvabhūtarūpā gāyatrī, iyaṃ vāva sā yeyaṃ pṛthivī /
kathaṃ punariyaṃ pṛthivī gāyatrīti, ucyatesarvabhūtasambandhāt /
kathaṃ sarvabhūtasambandhaḥ, asyāṃ pṛthivyāṃ hi yasmātsarvaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca bhūtaṃ pratiṣṭhitametāmeva pṛthivīṃ nātiśīyate nātivartata ityetat /
yathā gānatrāṇābhyāṃ bhūtasambandho gāyatryā evaṃ bhūtapratiṣṭhānādubhūtasambaddhā pṛthivyato gāyatrī pṛthivī //2 //
START ChUp 3,12.3
yā vai sā pṛthivīyaṃ vāva sā yad idam asmin puruṣe śarīram |
asmin hīme prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ |
etad eva nātiśīyante

3.12.4

ChUpBh_3,12.3 yā vai sā pṛthivī gāyatrīyaṃ vāva sedameva /
tatkiṃ, yadidamasminpuruṣe kāryakāraṇasaṅghāte jīvati śarīraṃ pārthivatvāccharīrasya /
kathaṃ śarīrasya gāyatrītvamiti /
ucyate-asminhīme prāṇā bhūtaśabdavācyāḥ pratiṣṭhitāḥ /
ataḥ pṛthivīvadbhūtaśabdavācyaprāṇapratiṣṭhānāccharīraṃ gāyatrī /
etadeva yasmāccharīraṃ nātiśīyante prāṇāḥ //3 //
START ChUp 3,12.4
yad vai tat puruṣe śarīram idaṃ vāva tad yad idam asminn antaḥ puruṣe hṛdayam |
asmin hīme prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ |
etad eva nātiśīyante

3.12.5

ChUpBh_3,12.4 yadva tatpuruṣe śarīraṃ gāyatrīdaṃ vāva tat /
yadidamasminnantarmadhye puruṣe hṛdayaṃ puṇḍarīkākhyametadgāyatrī /
kathamityāha-asminhīme prāṇāḥ pratiṣṭhitā ataḥ śarīravadgāyatrī hṛdayam /
etadeva ca nātiśīyante prāṇāḥ /
"prāṇo ha pitā /
prāṇo mātā /
"iti,"ahiṃsansarvabhūtāni"iti ca śruterbhūtaśabdavācyāḥ prāṇāḥ //4 //
START ChUp 3,12.5
saiṣā catuṣpadā ṣaḍvidhā gāyatrī |
tad etad ṛcābhyanūktam

3.12.6

ChUpBh_3,12.5 saiṣā catuṣpadā ṣaḍakṣarapadā chandorūpā satī bhavati gāyatrī ṣaḍvidhā vāgbhūtapṛthivīśarīrahṛdayaprāṇarūpā satī ṣaḍvidhā bhavati /
vākprāṇayoranyārthanirdiṣṭayorapi gāyatrīprakāratvam /
anyathā ṣaḍvidhasaṃkhyāpūraṇānupapatteḥ /
tadetasminnartha etadgīyatryākhyaṃ brahma gāyatryanugataṃ gāyatrīmukhenoktamṛcāpi mantreṇābhyanūktaṃ prakāśitam //5 //
START ChUp 3,12.6
tāvān asya mahimā tato jyāyāṃś ca puruṣaḥ |
pādo 'sya sarvā bhūtāni tripād asyāmṛtaṃ divīti

3.12.7

ChUpBh_3,12.6 tāvānasya gāyatryākhyasya brahmaṇaḥ samastasya mahimā vibhūtivistāraḥ /
yāvāṃścatuṣpātṣaḍvidhaśca brahmaṇo vikāraḥ pādo gāyatrīti vyākhyātaḥ /
atastasmādvikāralakṣaṇādgāyatryākhyādvācārambhaṇamātrāttato jyāyānmahattaraśca paramārthasatyarūpo 'vikāraḥ pūruṣaḥ puruṣaḥ sarvapūraṇātpuri śayanācca /
tasyāsya pādaḥ sarvā sarvāṇi bhūtāni tejobannādīni sasthāvarajaṅgamāni /
tripāttrayaḥ pādā asya so 'yaṃ tripāt /
tripādamṛtaṃ puruṣākhyaṃ samastasya gāyatryātmano divi dyotanavati svātmanyavasthitamityartha iti //6 //
START ChUp 3,12.7
yad vai tad brahmetīdaṃ vāva tad yo 'yaṃ bahirdhā puruṣād ākāśaḥ |
yo vai sa bahirdhā puruṣād ākāśaḥ

3.12.8

ChUpBh_3,12.7 yadvai tat tripādamṛtaṃ gāyatrīmukhenoktaṃ brahmetīdaṃ vāva tadidameva /
tadyo 'yaṃ prasiddho bahirdhā bahiḥ puruṣādākāśo bhautiko yo vai sa bahirdhā puruṣādākāśa uktaḥ //7 //
START ChUp 3,12.8
ayaṃ vāva sa yo 'yam antaḥ puruṣa ākāśaḥ |
yo vai so 'ntaḥ puruṣa ākāśaḥ

3.12.9

ChUpBh_3,12.8 ayaṃ vāva sa yo 'yamantaḥ puruṣe śarīra ākāśo yo vai so 'ntaḥ puruṣa ākāśaḥ //8 //
START ChUp 3,12.9
ayaṃ vāva sa yo 'yam antarhṛdaya ākāśaḥ |
tad etat pūrṇam apravarti |
pūrṇam apravartinīṃ śriyaṃ labhate ya evaṃ veda

Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc