Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 1.7
ChUpBh_1,6.8 tasyodgīthatvaṃ devasyā'dityādīnāmiva vivakṣitatvādāha-tasyarkca sāma ca geṣṇau pṛthivyādyuktalakṣaṇe parvaṇī /
sarvātmā hi devaḥ /
parāparalokakāmeśitṛtvādupapadyate pṛthivyagnyṛksāmageṣṇatvam /
sarvayonitvācca /
yata evamunnāmācāsāvṛksāmageṣṇaśca tasmādṛksāmageṣṇatvaprāptamudgīthatvamucyate parokṣeṇa parokṣapriyatvāddevasya tasmādudgītha iti /
tasmāttaveva hetorudaṃ gāyatītyudgātā /
yasmāddhyetasya yathoktasyonnāmno gātāsāvato yuktodgāteti nāmaprasiddhirudgātuḥ /
sa eṣa deva unnāmā ye cāmuṣmādādityātparāñcaḥ parāgañcanādūrdhvā lokāsteṣāṃ lokānāṃ ceṣṭe na kevalamīśitṛtvameva caśabdāddhārayati ca /
"sa dādhāra pṛthivīṃ dyāmutemām"ityādimantravarṇāt /
kiñca devakāmānāmīṣṭa ityetadadhidaivataṃ devatāviṣayaṃ devasyodgīthasya svarūpamuktam //8//
iti chāndogyopaniṣacchāṅkarabhāṣye prathamodhyāyasya ṣaṣṭhaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 1,7.1
athādhyātmam |
vāg evark |
prāṇaḥ sāma |
tad etad etasyām ṛcy adhyūḍhaṃ sāma |
tasmād ṛcy adhyūḍhaṃ sāma gīyate |
vāg eva sā |
prāṇo 'maḥ |
tat sāma
ChUpBh_1,7.1 athādhunādhyātmamucyate /
vāgevarkprāṇaḥ sāma /
adharoparisthānatvasāmānyāt /
prāṇo ghrāṇamucyate saha vāyunā, vāgeva sā prāṇo 'ma ityādi pūrvavat //1 //
START ChUp 1,7.2
cakṣur evark |
ātmā sāma |
tad etad etasyām ṛcy adhyūḍhaṃ sāma |
tasmād ṛcy adhyūḍhaṃ sāma gīyate |
cakṣur eva sā |
ātmāmaḥ |
tat sāma
ChUpBh_1,7.2 cakṣurevargātmā sāma /
ātmeti cchāyātmā tatsthatvātsāma //2 //
START ChUp 1,7.3
śrotram evark |
manaḥ sāma |
tad etad etasyām ṛcy adhyūḍhaṃ sāma |
tasmād ṛcy adhyūḍhaṃ sāma gīyate |
śrotram eva sā |
mano 'maḥ |
tat sāma
ChUpBh_1,7.3 śrotramevarṅmanaḥ sāma, śrotrasyādhiṣṭhātṛtvānmanasaḥ sāmatvam //3 //
START ChUp 1,7.4
atha yad etad akṣnaḥ śuklaṃ bhāḥ saivark |
atha yan nīlaṃ paraḥkṛṣṇaṃ tat sāma |
tad etad etasyām ṛcy adhyūḍhaṃ sāma |
tasmād ṛcy adhyūḍhaṃ sāma gīyate |
atha yad evaitad akṣṇaḥ śuklaṃ bhāḥ saiva sā |
atha yan nīlaṃ paraḥkṛṣṇaṃ tad amaḥ |
tat sāma
ChUpBh_1,7.4 atha yadetadakṣṇaḥ śuklaṃ bhāḥ saivarka /
atha yannīlaṃ paraḥ kṛṣṇamāditya iva dṛkśaktyadhiṣṭhānaṃ tatsāma //4 //
START ChUp 1,7.5
atha ya eṣo 'ntar akṣiṇi puruṣo dṛśyate saivark |
tat sāma |
tad uktham |
tad yajuḥ |
tad brahma |
tasya etasya tad eva rūpaṃ yad amuṣya rūpam |
yāv amuṣya geṣṇau tau tau goṣṇau |
yan nāma tan nāma
ChUpBh_1,7.5 atha ya eṣo 'ntarakṣiṇi puruṣo dṛśyate /
pūrvavat /
saivargadhyātmaṃ vāgādyā pṛthivyādyā cādhidaivatam /
prasiddhā ca ṛkpādabaddhākṣarātmikā /
tathā sāma /
ukthasāhacaryādvā stotraṃ sāmokthaṃ śastram /
ukthādanyat tathā yajuḥ svāhāsvadhāvaṣaḍādi sarvameva vāgyajustatsa eva /
sarvātmakatvātsarvayonitvācceti hyavocāma /
ṛgādiprakaraṇāttadbrahmeti trayo vedāḥ /
tasyaitasya cākṣuṣasya puruṣasya tadeva rūpamatidiśyate /
kiṃ tadyadamuṣyā'dityapuruṣasya /
hiraṇmaya ityādi yadadhidaivatamuktam /
yāvamuṣya geṣṇau parvaṇī tāvevāsyāpi cākṣuṣasya geṣṇau /
yaccāmuṣya nāmodityudgītha iti ca tadevāsya nāma /
sthānabhedādrūpagiṇanāmātideśādīśitṛtvaviṣayabhedavyapadeśāccā'dityacākṣuṣayorbheda iti cet /
na /
amunānenaivetyekasyobhayātmaprāptyanupapatteḥ /
dvidhābhāvenopapadyata iti cet /
vakṣyati hi sa ekadhā bhavati tridhā bhavatītyādi /
na /
cetanasyaikasya niravayavatvāddvidhābhāvānupapatteḥ /
tasmādadhyātmādhidaivatayorekatvameva /
yattu rūpādyatideśo bhedakāraṇamavoco na tadbhedāvagamāya /
kiṃ tarhi sthānabhedādbhedāśaṅkā mā bhūdityevamartham //5 //
START ChUp 1,7.6
sa eṣa ye caitasmād arvāñco lokās teṣāṃ ceṣṭe manuṣyakāmānāṃ ceti |
tad ya ime vīṇāyāṃ gāyanty etaṃ te gāyanti |
tasmāt te dhanasanayaḥ
ChUpBh_1,7.6 sa eṣa cākṣuṣaḥ puruṣo ye caitasmādādhyātmikādātmanor'vāñcor'vāggatā lokāsteṣāṃ ceṣṭe manuṣyasambandhināṃ ca kāmānām /
tatsmādya ime vīṇāyāṃ gāyanti gāyakasta etameva gāyanti /
yasmādīśvaraṃ gāyanti tasmātte dhanasanayo dhanalābhayuktā dhanavanta utyarthaḥ //6 //
START ChUp 1,7.7
atha ya etad evaṃ vidvān sāma gāyaty ubhau sa gāyati |
so 'munaiva sa eṣa ye cāmuṣmāt parāñco lokās tāṃś cāpnoti devakāmāṃś ca
ChUpBh_1,7.7 atha ya etadevaṃ vidvānyathoktaṃ devamudgīthaṃ vidvānsāma gāyatyubhau sa gāyati cākṣuṣamādityaṃ ca /
tasyaivaṃvidaḥ phalamucyateso 'munaivā'dityena sa eṣa ye cāmuṣmātparāñco lokāstāṃścā'pnoti ādityāntargatadevo bhūtvetyartho devakāmāṃśca //7 //
START ChUp 1,7.8-9
athānenaiva ye caitasmād arvāñco lokās tāṃś cāpnoti manuṣyakāmāṃś ca |
tasmād u haivaṃvid udgātā brūyāt
kaṃ te kāmam āgāyānīti |
eṣa hy eva kāmāgānasyeṣṭe ya evaṃ vidvān sāma gāyati sāma gāyati
Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0