Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 1.6
ChUpBh_1,5.5 atha khalu ya udgītha ityādipraṇavodgīthaikatvadarśanamapaktaṃ tasyaitatphalamāhartuṃ śakyam /
kiṃ taddhaivāpi durudgītaṃ duṣṭamudgītamudgānaṃ kṛtamudgātrā svakarmaṇi kṣataṃ kṛtamityarthaḥ /
tadanusamāharatyanusandhatta ityarthaḥ /
cikitsayeva dhātuvaiṣamyasamīkaraṇamiti //5//
iti chāndogyopaniṣacchāṅkarabhāṣye prathamādhyāyasya pañcamaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 1,6.1
iyam evark |
agniḥ sāma |
tad etad etasyām ṛcy adhyūḍhaṃ sāma |
tasmād ṛcy adhyūḍhaṃ sāma gīyate |
iyam eva sā |
agnir amaḥ |
tat sāma
ChUpBh_1,6.1 athedānīṃ sarvaphalasampattyarthamudgīthasyopāsanāntaraṃ vidhitsyate-iyameva pṛthivyṛk /
ṛci pṛthivīdṛṣṭiḥ kāryā /
tathāgniḥ sāma /
sāmnyagnidṛṣṭiḥ /
kathaṃ pṛthivyagnyor ṛksāmatvamiti /
ucyate /
tadetattadetadagnyākhyaṃ sāmaitasyāṃ pṛthivyāmṛcyadhyūḍhamadhigatamuparibhāvena sthitamityarthaḥ /
ṛcīva sāma /
tasmādata eva kāraṇādṛcyadhyūḍhameva sāma gīyata idānīmapi sāmagaiḥ /
yathā ca ṛksāmanī nātyantaṃ bhinne anyonyaṃ tathaitau pṛthivyagnidvayaṃ sāmaikaśabdābhidheyatvamāpannaṃ sāma /
tasmānnānyonyaṃ bhinnaṃ pṛthivyagnidvayaṃ nityasaṃśliṣṭamṛksāmanī iva /
tasmācca pṛthivyagnyor ṛksāmatvamityarthaḥ /
sāmākṣarayoḥ pṛthivyagnidṛṣṭividhānārthamiyameva sāgnirama iti kecit //1 //
START ChUp 1,6.2-3
antarikṣam evark |
vāyuḥ sāma |
tad etad etasyām ṛcy adhyūḍhaṃ sāma |
tasmād ṛcy adhyūḍhaṃ sāma gīyate |
antarikṣam eva sā |
vāyur amaḥ |
tat sāma
dyaur evark |
ādityaḥ sāma |
tad etad etasyām ṛcy adhyūḍhaṃ sāma |
tasmād ṛcy adhyūḍhaṃ sāma gīyate |
dyaur eva sā |
ādityo 'maḥ |
tat sāma
ChUpBh_1,6.2,3 antarikṣamevargvāyuḥ sāmetyādi pūrvavat //2-3 //
START ChUp 1,6.4
nakṣatrāny evark |
candramāḥ sāma |
tad etad etasyām ṛcy adhyūḍhaṃ sāma |
tasmād ṛcy adhyūḍhaṃ sāma gīyate |
nakṣatrāṇy eva sā |
candramā amaḥ |
tat sāma
ChUpBh_1,6.4 nakṣatrāṇāmadhipatiścandramā ataḥ sa sāma //4 //
START ChUp 1,6.5
atha yad etad ādityasya śuklaṃ bhāḥ saivark |
atha yan nīlaṃ paraḥkṛṣṇaṃ tat sāma |
tad etad etasyām ṛcy adhyūḍhaṃ sāma |
tasmad ṛcy adhyūḍhaṃ sāma gīyate
ChUpBh_1,6.5 atha yadetadādityasya śuklaṃ bhāḥ śuklā dīptiḥ saivarka /
atha yadāditye nīlaṃ paraḥ kṛṣṇaṃ paro 'tiśayena kārṣṇyaṃ tatsāma /
taddhyekāntasamāhitadṛṣṭerdṛśyate //5 //
START ChUp 1,6.6
atha yad evaitad ādityasya śuklaṃ bhāḥ saiva sā |
atha yan nīlaṃ paraḥkṛṣṇaṃ tad amaḥ |
tat sāma |
atha ya eṣo 'ntarāditye hiraṇmayaḥ puruṣo dṛśyate hiraṇyaśmaśrur hiraṇyakeśa ā praṇakhāt sarva eva suvarnaḥ
ChUpBh_1,6.6 te evaite bhāḥ śuklakṛṣṇatve sā cāmaśca sāma /
atha ya eṣo 'ntarāditye ādityasyāntarmadhye hiraṇmayo hiraṇmaya iva hiraṇmayaḥ /
na hi suvarṇavikāratvaṃ devasya sambhavati /
ṛksāmageṣṇatvāpahatapāpmatvāsambhavāt /
na hi sauvarṇe 'cetane pāpmādiprāptirasti yena pratiṣidhyeta /
cākṣuṣe cāgrahaṇāt /
ato luptopama eva hiraṇmayaśabdo jyotirmaya ityarthaḥ /
uttareṣavapi samānā yojanā /
puruṣaḥ puri śayanātpūrayati vā svenā'tmanā jagaditi /
dṛśyate nivṛttacakṣurbhiḥ samāhitacetobhirbrahmacaryādisādhanāpekṣam /
tejasvino 'pi śmaśrukeśādayaḥ kṛṣṇāḥ syurityato viśinaṣṭi-hiraṇyaśmaśrurhiraṇyakeśa iti /
jyotirmayānyevāsya śmaśrūṇi keśāścetyarthaḥ /
āpraṇakhātpraṇakho nakhāgraṃ nakhāgreṇa saha sarvaḥ suvarṇa iva bhārūpa ityarthaḥ //6 //
START ChUp 1,6.7
tasya yathā kapyāsaṃ puṇḍarīkam evam akṣiṇī |
tasyod iti nāma |
sa eṣa sarvebhyaḥ pāpmabhya uditaḥ |
udeti ha vai sarvebhyaḥ pāpmabhyo ya evaṃ veda
ChUpBh_1,6.7 tasyaivaṃ sarvataḥ suvarṇavarṇasyāpyakṣṇorvaśeṣaḥ /
kathaṃ?tasya yathā kapermarkaṭasyā'saḥ kapyāsaḥ /
āserupaveśanārthasya karaṇe ghañ /
kapipṛṣṭhānto yenopaviśati /
kapyāsa iva puṇḍarīkamatyantatejasvyevamasya devasyākṣiṇī /
upamitopamānatvānna hīnopamā /
tasyaivaṅguṇaviśiṣṭasya gauṇamidaṃ nāmoditi /
kathaṃ gauṇatvam /
sa eṣa devaḥ sarvebhyaḥ pāpmabhyaḥ pāpmanā saha tatkāryebhya ityarthaḥ /
ya ātmāpahatapāpmetyādi vakṣyati /
udita ud ita udgata ityarthaḥ /
ato 'sāvunnāmā /
tamevaṅguṇasampannamunnāmānaṃ yathoktena prakāreṇa yo veda so 'pyevamevodetyudgacchati sarvebhyaḥ pāpmabhyaḥ /
ha vā ityavadhāraṇārthau nipātau /
udetyevetyarthaḥ //7 //
START ChUp 1,6.8
tasyark ca sāma ca geṣṇau |
tasmād udgīthaḥ |
tasmāt tv eva udgātā |
etasya hi gātā |
sa eṣa ye cāmuṣmāt parāñco lokās teṣāṃ ceṣṭa devakāmānāṃ ca |
ity adhidaivatam
Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0