Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 1.5

ChUpBh_1,4.5 sa yo 'nyo 'pi devavadevaitadakṣaramevamamṛtamabhayaguṇaṃ vidvānpraṇauti stauti /
upāsanamevātra stutirabhipretā /
sa tathaivaitadevākṣaraṃ svaramamṛtamabhayaṃ praviśati /
tatpraviśya ca rājakulaṃ praviṣṭānāmiva rājño 'ntaraṅgabahiraṅgatāvanna viśiṣṭastadamṛto bhavati na nyūnatā nāpyadhikatāmṛtatva ityarthaḥ //5//
iti chāndogyopaniṣacchāṅkarabhāṣye prathamādhyāyasya caturthaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 1,5.1
atha khalu ya udgīthaḥ sa praṇavo yaḥ praṇavaḥ sa udgītha iti |
asau vā āditya udgītha eṣa praṇavaḥ |
om iti hy eṣa svarann eti

ChUpBh_1,5.1 prāṇādityadṛṣṭiviśiṣṭasyodgīthasyopāsanamuktamevānūdya praṇavodgīthayorekatvaṃ kṛtvā tasminprāṇaraśmibhedaguṇaviśiṣṭadṛṣṭyākṣarasyopāsanamanekaputraphalamidānīṃ vaktavyamityārabhyate-atha khalu ya udgīthaḥ sa praṇavo bahvṛcānāṃ yaśca praṇavasteṣāṃ sa eva cchāndogya udgīthaśabdavācyaḥ /
asau vā āditya udgītha eṣa praṇavaśabdavācyo 'pi sa eva bahvṛcānāṃ nānyaḥ /
udgītha ādityaḥ katham /
udgīthākhyamakṣaramomityetadeṣa hi yasmātsvarannuccārayannanekārthatvāddhātūnām /
athavā svarangacchannaiti /
ato 'sāvudgīthaḥ savitā //1 //
START ChUp 1,5.2
etam u evāham abhyagāsiṣaṃ tasmān mama tvam eko 'sīti ha kauṣītakiḥ putram uvāca |
raśmīṃs tvaṃ paryāvartayāt |
bahavo vai te bhaviṣyanti |
ity adhidaivatam

ChUpBh_1,5.2 tametamu evāhamabhyagāsiṣamābhimukhyena gītavānasmyādityaraśmyabhedaṃ kṛtvā dhyānaṃ kṛtavānasmītyarthaḥ /
tena tasmātkāraṇānmama tvameko 'si putra iti ha kauṣītakiḥ kuṣītakasyāpatyaṃ kauṣītakiḥ putramuvācoktavān /
ato raśmīnādityaṃ ca bhedena tvaṃ paryāvartayātparyāvartayetyarthaḥ /
tvaṃyogāt /
evaṃ bahavo vai te tava putrā bhaviṣyantītyadhi daivatam //2 //
START ChUp 1,5.3
athādhyātmam |
ya evāyaṃ mukhyaḥ prāṇas tam udgītham upāsita |
om iti hy eṣa svarann eti

ChUpBh_1,5.3 athānantaramadhyātmamucyate /
ya evāyaṃ mukhyaḥ prāṇastamudgīthamupāsītetyādi pūrvavat /
tathomiti hyeṣa prāṇo 'pi svarannetyomiti hyanujñāṃ kurvanniva vāgādipravṛttyarthametotyarthaḥ /
na hi maraṇakāle mumūrṣoḥ samīpasthāḥ prāṇasyoṅkāraṇaṃ śṛṇvantīti /
etatsāmānyādāditye 'pyoṅkaraṇamanujñāmātraṃ draṣṭavyam //3 //
START ChUp 1,5.4
etam u evāham abhyagāsiṣaṃ tasmān mama tvam eko 'sīti ha kauṣītakiḥ putram uvāca |
prāṇāṃs tvaṃ bhūmānam abhigāyatād bahavo vai me bhaviṣyantīti

ChUpBh_1,5.4 etamu evāhamabhyagāsiṣityādi pūrvavadeva /
ato vāgādīnmukhyaṃ ca prāṇaṃ bhedaguṇaviśiṣṭagudgīthaṃ paśyanbhūmānaṃ manasābhigāyatāt /
pūrvavadāvartayetyarthaḥ /
bahavo vai me mama putrā bhaviṣyantītyevamabhiprāyaḥ sannityarthaḥ /
prāṇādityaikatvodgīthadṛṣṭerekaputratvaphaladoṣeṇāpoditatvādraśmiprāṇabhedadṛṣṭeḥ kartavyatā codyate 'sminkāṇḍe bahuputraphalatvārtham //4 //
START ChUp 1,5.5
atha khalu ya udgīthaḥ sa praṇavo yaḥ praṇavaḥ sa udgītha iti |
hotṛṣadanād dha evāpi durudgītham anusamāharatīty anusamāharatīti