Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 1.11

ChUpBh_1,10.10-11 evamevodgātāraṃ pratihartāramuvācetyādi samānamanyat /
te prastotrādayaḥ karmabhyaḥ samāratā uparatāḥ santo mūrdhapātabhayāttūṣṇīmāsāṃcakrire 'nyaccākurvantaḥ arthitvāt //10-11 //
iti chāndogyopaniṣacchāṅkarabhāṣye prathamodhadhyāyasya daśamaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 1,11.1
atha hainaṃ yajamāna uvāca |
bhagavantaṃ vā ahaṃ vividiṣāṇīti |
uṣastir asmi cākrāyaṇa iti hovāca

ChUpBh_1,11.1 athānantaraṃ hainamuṣastiṃ yajamāno rājovāca /
bhagavantaṃ vai pūjāvarntamahaṃ vividiṣāmi veditumicchāmītyukta uṣastirasmi cākrāyaṇastavāpi śrotrapathamāgato yadīti hovācoktavān //1 //
START ChUp 1,11.2
sa hovāca |
bhagavantaṃ vā aham ebhiḥ sarvair ārtvijyaiḥ paryaiṣiṣam |
bhagavato vā aham avittyānyān avṛṣi

ChUpBh_1,11.2 sa ha yajamāna uvāca satyamevamahaṃ bhagavantaṃ bahuguṇamaśrauṣaṃ sarvaiśca ṛcvikkarmabhirārtvijyaiḥ paryaiṣiṣaṃ paryeṣaṇaṃ kṛtavānasmi /
anviṣya bhagavato vā ahamavittyālābhenānyānimānavṛṣi vṛtavānasmi //2 //
START ChUp 1,11.3
bhagavāṃs tv eva me sarvair ārtvijyair iti |
tatheti |
atha tarhy eta eva samatisṛṣṭāḥ stuvatām |
yāvat tv ebhyo dhanaṃ dadyās tāvan mama dadyā iti |
tatheti ha yajamāna uvāca

ChUpBh_1,11.3 adyāpi bhagavāṃstveva me mama sarvairārtvijyairṛtvikkarmārthamastvityuktastathetyāhoṣast iḥ /
kintvathaivaṃ tarhyeta eva tvayā pūrva vṛtā mayā samatisṛṣṭā mayā samyakprasannenānujñātāḥ santaḥ stuvatām /
tvayā tvetatkāryam /
yāvattvebhyaḥ prastotrādibhyaḥ sarvebhyo dhanaṃ dadyāḥ prayacchasi tāvanmama dadyā ityuktastatheti ha yajamāna uvāca //3 //
START ChUp 1,11.4
atha hainaṃ prastotopasasāda |
prastotar yā devatā prastāvam anvāyattā tāṃ ced avidvān prastoṣyasi mūrdhā te vipatiṣyatīti mā bhagavān avocat |
katamā sā devateti

ChUpBh_1,11.4 atha hainamauṣastyaṃ vacaḥ śrutvā prastotopasasādoṣastiṃ vinayenopajagāma /
prastotaryā devatetyādi mā māṃ magavānavocatpūrvam /
katamā sā devatā yā prastāvabhaktimanvāyatteti //4 //
START ChUp 1,11.5
prāṇa iti hovāca |
sarvāṇi ha vā imāni bhūtāni prāṇam evābhisaṃviśanti |
prāṇam abhyujjihate |
saiṣā devatā prastāvam anvāyattā |
tāṃ ced avidvān prāstoṣyo mūrdhā te vipatiṣyat tathoktasya mayeti

ChUpBh_1,11.5 pṛṣṭaḥ prāṇa iti hovāca /
yuktaṃ prastāvasya prāṇo devateti /
kathaṃ, sarvāṇi sthāvarajaṅgamāni bhūtāni prāṇamevābhisaṃviśanti pralayakāle prāṇamabhi lakṣayitvā prāṇātmanaivojjihate prāṇādevodgacchantītyarthaḥ utpattikāle /
ataḥ saiṣā devatā prastāvamanvāyattā tāṃ cedavidvāṃstvaṃ prāstoṣyaḥ prastavanaṃ prastāvabhaktiṃ kṛtavānasi yadi mūrdhā śiraste vyapatiṣyadvipatitamabhaviṣyattathoktasya mayā tatkāle mūrdhā te vipatiṣyatīti /
atastvayā sādhu kṛtam /
mayā niṣiddhaḥ karmaṇo yaduparamamakārṣīrityabhiprāyaḥ //5 //
START ChUp 1,11.6
atha hainam udgātopasasāda |
udgātar yā devatodgītham anvāyattā tāṃ ced avidvān udgāsyasi mūrdhā te vipatiṣyatīti mā bhagavān avocat |
katamā sā devatā iti

ChUpBh_1,11.6 tathodgātā papraccha katamā sodgīthabhaktimanugatānvāyattā devateti //6 //
START ChUp 1,11.7
āditya iti hovāca |
sarvāṇi ha vā imāni bhūtāny ādityam uccaiḥ santaṃ gāyanti |
saiṣā devatodgītham anvāyattā |
tāṃ ced avidvān udagāsyo mūrdhā te vyapatiṣyat tathoktasya mayeti

ChUpBh_1,11.7 pṛṣṭa āditya iti hovāca /
sarvāṇi ha vā imāni bhūtānyādityamuccairūrdhvaṃ santaṃ gāyanti śabdayanti stuvantītyabhiprāyaḥ /
ucchabdasāmānyātpraśabdasāmānyādiva prāṇo 'taḥ saiṣā devatetyādi pūrvavat //7 //
START ChUp 1,11.8
atha hainaṃ pratihartopasasāda |
pratihartar yā devatā pratihāram anvāyattā tāṃ ced avidvān pratihariṣyasi mūrdhā te vipatiṣyatīti mā bhagavān avocat |
katamā sā devateti

ChUpBh_1,11.8 evamevātha hainaṃ pratihartopasāda katamā sā devatā pratihāramanvāyatteti //8 //
START ChUp 1,11.9
annam iti hovāca |
sarvāṇi ha vā imāni bhūtany annam eva pratiharamāṇāni jīvanti |
saiṣā devatā pratihāram anvāyattā |
tāṃ ced avidvān pratyahariṣyo mūrdhā te vyapatiṣyat tathoktasya mayeti tathoktasya mayeti